संत नामदेव गाथा

संत नामदेव गाथा

संत नामदेव गाथा मध्ये नामदेव महाराजांचे सर्व अभंग आपण वाचकांसाठी एकाच जागी संत साहित्य च्या माध्यमातून खुले करत आहोत. तसेच संत साहित्य च्या माध्यमातून संत नामदेव गाथा चर्चासत्र सुरु आहे.

 

संत नामदेव अभंग

 

1    

अंतकाळीं मी परदेशी । ऐसें जाणोनि मानसीं ।

 म्हणोनियां ह्रषिकेशी । शरण मी तुज आलों ॥१॥

 नवमास गर्भवासीं । कष्ट जाले त्या मातेसी ।

 ते निष्ठुर जाली कैसी । अंतीं दूर राहिली ॥२॥ 

जीवीं बाळाची आवड । मुखीं घालूऊनि करी कोड ।

 जेव्हां लागली येमवोढ । तेव्हां दुरी राहिली ॥३॥

 बहिणी बंधूचा कळवळा । तें तूं जाणसी रे दयाळा । 

जेव्हां लागली यमशृंखळा । तेव्हां दुरी राहिली ॥४॥

 कन्या पुत्रादिक बाळें । हे तंव स्नेहाचीं स्नेहाळें । 

तुझ्या दर्शनाहुन व्याकुळ । अंतीं दूर राहिलीं ॥५॥

 देहगृहाची कामिनी । ते तंव राहिली भवनीं ।

 मी जळतसें स्मशानीं । अग्निसवें एकला ॥६॥ 

मित्र आले गोत्रज आले । तेहि स्मशानीं परतले ।

 शेवटीं टाकोनियां गेले । मज परता येमजाल ॥७॥

 ऐसा जाणोनि निर्धार । मन मज आला गहिंवर । 

तंव दाहीं दिशा अंधःकार । मग मज कांहीं न सुचे ॥८॥

 ऐसें जाणोनियां पाही । मनुष्य जन्म मागुता नाहीं ।

 नामा म्हणे तुझे पायीं । ठाव देई विठोबा ॥९॥

2    

अगे तूं माउली संतांची साउली । आठवितां घाली प्रेमपान्हा ॥१॥

 प्रेमपान्हा पाजी अगे माझे आई । विठाई गे मायी वोरसोनी ॥२॥ 

येतों काकुळती प्रेम पान्ह्यासाठीं । उभा तो धुर्जटी मागें पुढें ॥३॥ 

नामा म्हणे जीवें करीन लिंबलोण । ओवाळिन चरण विटेसहित ॥४॥

3   

 अग्निमाजिं पडे बाळू । माता धांवे कनवाळू ॥१॥

तैसा धांवे माझिया काजा । अंकिला मी दास तुझा ॥२॥ 

सवेंचि झेपावें पक्षिणी । पिलीं पडतांचि धरणीं ॥३॥

 भुकेलें वत्स रावें । धेनु हुंबरत धांवे ॥४॥

 वणवा लागलासे वनीं । पाडस चिंतित हरिणी ॥५॥ 

नामा म्हणे मेघा जैसा । विनवितो चातक तैसा ॥६॥

4    

अज्ञान बालक कोमाईलें झणीं । जाणे ते जननी तानभूक ॥१॥

 तैसा मजलागीं होउनि कृपाळ । करी गा संभाळ अनाथाचा ॥२॥ 

वत्सालागीं धेनु येतसे वोरसे । पान्हा स्तनीं कैसे वोसंडती ॥३॥ 

नामा म्हणे तुज हें न साहे उपमा । मी कुडी तूं आत्मा केशिराजा ॥४॥

5    

अठ्ठाविस युगें उभा विटेवरी । मुद्रा अगोचरीं लावूनियां ॥१॥ 

ध्यान विसर्जन केधवां करिसी । नेणवे कोणासी ब्रह्मादिकां ॥२॥

 पहातां तुजकडे माझें मीपण उडे । भेदाचें सांकडें हारपलें ॥३॥

 तुजपाशीं असतां मुकिजे जीवित्वा । ठकले तत्त्वतां नेणों किती ॥४॥

 नामा म्हणे स्वामी कृपादृष्टि पाहें । मन पायीं राहे ऐसें कीजे ॥५॥

6    

अनंता जन्मीचें चुकवीं सांकडें । काय मी बापुडें वानुं कैसें ॥१॥

सगुन गुणाची वोललिसे मूर्ति । राहो माझे चित्तीं निरंतर ॥२॥

 माझा मीच जालों सकळ व्यापारी । संसारा बाहेरी काढी कोण ॥३॥ 

नामा म्हणे मज नको गोवूं आशा । पावन परेशा केशिराजा ॥४॥

7   

 अनाथ अनाथ म्हणती मातें । अनाथनाथ म्हणती तूतें ॥१॥ 

आपुलें ब्रीद साच करी । येक वेळा भेटी दे गा मुरारी ॥२॥

 पतित पतित म्हणती मातें । पतितपावन म्हणती तूतें ॥३॥

नामा म्हणे ऐकें सुजान । नाइकसि तरि लाज कवणा ॥४॥

8    

अनाथाचा नाथ दीनाचा दयाळ । भक्तांचा कृपाळ पांडुरंग ॥१॥ 

ये गा तूं विठ्ठला माझिया माहेरा । कृपेच्या सागरा पांडुरंगा ॥२॥

 वर्णिती पुराणें न करीं लाजिरवाणें । बोलती वचनें सनकादिक ॥३॥

 कृपेचा सागरू कैवल्यउदारू । रखुमाईचा वरू पांडुरंग ॥४॥

 पुंडलिकाचे भेटी अससी वाळवंटीं । हात ठेवुनि कटीं विटेवरी ॥५॥

 भक्तिलागीम कैसा उभा असे तिष्ठत । असे वाट पहात भीमातीरीं ॥६॥

 येऊनी जन्मासी पाहावी पंढरी । तेणें भवसागरीं तरसील ॥७॥

 नामा म्हणे मज हरीचा विश्वास । जालों असे दास जन्मोजन्मीं ॥८॥

9    

अनाथाचा नाथ भक्तांचा कैवारी । पुराणीं हे थोरी ऐकियली ॥१॥

 ऐकोनियां कीर्ति आलों तुजपाशीं । निवारी दुःखासी केशिराजा ॥२॥ 

त्रितापें तापलें दुःखें आहाळलों । कासाविस जालों दायासिंधू ॥३॥

 तुजवीण आतां कोणातें मी सांगूं । तोडि हा उद्वेगु नारारणा ॥४॥ 

नामा म्हणे आतां नको पाहूं अंत । उद्धरीं त्वरित पांडुरंगा ॥५॥

10    

अनाथासी साह्म होसी नारायणा । करुणावचना बोलविसी ॥१॥

 पांडुरंगा कृपा करीं मजवरी । पामर उद्धरीं पाहतांची ॥२॥

 गणिकें सत्वर मोक्षपद देसी । उपमन्यु बाळासी क्षीरसिंधु ॥३॥

 नामा म्हणे याति विचारसी । कण्य घरीं खासी विदुराच्या ॥४॥

11    

अपत्याचें हित किजे त्या जनकें । जरी वेडें मुकें जालें देख ॥१॥

तैसें मी पोसणें तुझें जिवलग । अंतरींची सांग खूण कांहीं ॥२॥

 राखीन मी नांव तुझें सर्वभावें । चित्त वित्त बळी देईन पायीं ॥३॥

 जरी दैवहीन म्हणसी मजला । तरी लाज कवणाला म्हणे नामा ॥४॥

12    

अपराधाच्या कोडी हीच माझी जोडी । पावनत्व प्रौढी नाम तुझें ॥१॥

 द्रौपदी संकटीं वस्त्रें पुरविलीं । धांवा त्वां घेतली गजेद्रासी ॥२॥

 उपमन्यालागीं आळी पुराविली । अढळपदीं दिधली वस्ती ध्रुवा ॥३॥

 नामा म्हणे करा करुणा केशवा । तूं माझा विसावा पांडुरंगा ॥४॥

13   

 अपराधाच्या कोडी हेचि माझी जोडी । पतितपावन प्रौढी तुझी देवा ॥१॥ 

माझिया निदैवें ऐसेंचि घडलें । तूं तंव आपुलें न संडिसी ॥२॥

सहस्त्र अपराध घालीं माझें पोटीं । तारीं जगजेठी नामा म्हणे ॥३॥

14    

अमृताहुनि गोड नाम तुझें देवा । मन माझें केशवा कां वा नेघे ॥१॥

 सांग पंढरिराया काय करूं यासी । कां रूप ध्यानासि न ये तुझें ॥२॥ 

कीर्तनीं बैसतां निद्रें नागविलें । मन हें भुललें विषयसुखा ॥३॥

 हरिदास गर्जती हरिनामाच्या कीर्ति । न ये माझ्या चित्तीं नामा म्हणे ॥४॥

15    

अवघाचि संसार करीन सुखाचा । जरी जाला दुःखाचा दुर्धर हा ॥१॥

 विठोबाचें नाम गाईन मनोभावें । चित्त तेणें नांवें सुख पावे ॥२॥

 इंद्रियांचें कोड सर्वस्वें पुरती । मनाचे मावळती मनोधर्म ॥३॥

श्रवणीं श्रवणा नामाचा प्रवंधा । नाइकें स्तुतिनिंदा दुर्जनाची ॥४॥

 कुंडलें मंडित श्रीमुख निर्मळ । पाहतां हे डोळे निवती माझे ॥५॥

 विटेसहित चरण धरीन मस्तकीं । तेणें तनु सुखी होईल माझी ॥६॥

 संतसमागमें नाचेन रंगणीं । तेणें होईल धुणी त्रिविध तापा ॥७॥

 नामा म्हणे सर्व सुखाचा सोईरा । न विसंवे दातारा क्षणभरी ॥८॥

16    

असोनि न दिसे लौकिक वेव्हरीं । ऐसा तूं अंतरीं लपवीं मज ॥१॥

 परि तुझे पायीं माझें अनुसंधान । वरी प्रेमाजीवन देई देवा ॥२॥

 मनाचिया वृत्ति आड तूं राहोनि । झेंपावती झणीं कामक्रोध ॥३॥

 नामा म्हणे ऐसें पाळिसी तूं मातें । मी जीवें तूतें न विसंवें ॥४॥

17

आतां माझी चिंता तुज नारायणा । रुक्मिणीरमणा वासुदेवा ॥१॥

 द्रौपदी संकटीं वस्त्रें पुरविलीं । धांव त्वां घेतली गजेंद्रासी ॥२॥

 उपमन्या आळी तुवां पुरविली । अढळपदीं दिल्ही वस्ति धरुवा ॥३॥ 

नामा म्हणे करा करुणा केशवा । तूं माझा विसावा पांडूरंगा ॥४॥

18    

आतां होणार तें होवो पंढरीनाथा । न सोडी सर्वथा चरण तुझे ॥१॥

 ह्रदयीं तुझें ध्यान वाचे जपें नाम । हाचि नित्यनेम सर्व माझा ॥२॥

 आम्हीं तुझी देवा धरियेली कांस । न करी उदास पांडुरंगा ॥३॥ 

नामा म्हणे देवा भक्तजनवत्सला । क्षण जीवावेगळा न करी मज ॥४॥

19    

आधींच मी लटिका वरी लटिकी तुझी माया । ऐसें हें कासया पाहसी देवा ॥१॥

 जाणतां नेणतां नाम तुझें देवा । गाईन केशवा आवडीनें ॥२॥

 विषयीं आसक्त भ्रांत माझें मन । कैसें तुझें भजन घडेल मज ॥३॥

 नामा म्हणे आतां जाणसी तें करीं । पतितपावन हरि नाम तुझें ॥४॥

20    

आपुले रूपीं मज लपवीं निरंतरीं । समाये भीतरीं आड राहे ॥१॥

 परि तुज मज असावा संबादू । भ्रांति मायाबाधु करी ॥२॥

काम क्रोध लोभ दंभ मद मछर । हे वैरी अपार मारी माझे ॥३॥

 नामा म्हणे आम्हीं जन्माजन्मांतरींचे । पोसणें घरींचे सदा तुझें ॥४॥

21 

   आम्हां सांपड्लें वर्म । करुं भागवतधर्म ॥१॥

 अवतार हा भेटला । बोलूं चालूं हा विसरला ॥२॥

 अरे हा भावाचाअ लंपट । सांडुनि आलासे बैकुंठ ॥३॥ 

संतसंगतीं साधावा । धरूनि ह्रदयीं बांधावा ॥४॥ 

नामा म्हणे केउता जाय । आमुचा गळा त्याचे पाय ॥५॥

22  

  आम्हांपासीं काय मागसी तूं देवा । नाहीं भक्तिभाव भांडवल ॥१॥

 भांडवल गांठीं देखोनि साचारा । सुदाम्याची फार पाठ घेसी ॥२॥

 घेसी सोडुनियां पोहे मुठीभरा । हिडसावल्या करा नामा म्हणे ॥३॥

23  

  आम्ही काय जाणो तुझा अंत पार । होसी तूं साचार निवारिता ॥१॥ 

बहु अपराधी जाण यातिहीन । पतितपावन पांडुरंगा ॥२॥ 

नामा म्हणे ऐसा पाताकी पामर । करिसी उद्धार साच ब्रीद ॥३॥

24 

   आम्ही काय जाणों तुझा अंतपार । होसी निरंतर निवारिता ॥१॥

 बहु अपराधी जाणा यातिहीन । पतितपावना तुम्ही देवा ॥२॥

 नामा म्हणे ऐसा पातकी पामर । करिसी उद्धारा साच ब्रीदें ॥३॥

25

    आम्ही तुझे असों एकचि त्या बोधें । नित्य परमानंदें वोसंडित ॥१॥ 

विठ्ठलचि घ्यावा विठ्ठचि गावा । विठ्ठचि पहावा सर्वाभूतीं ॥२॥ 

या परतें सुख न दिसे सर्वथा । कल्पकोटि येतां गर्भवास ॥३॥ 

नामा म्हणे चित्तीं विठठलांचें रूप । संकल्प विकल्प मावळले ॥४॥

26  

  आम्ही शरणागत परि सर्वस्वें उदार । भक्तीचे सागर सत्वशील ॥१॥ 

काय वाचा मनें अर्थ संपत्ति धन । दिधलें तुजलागुन पांडुरंगा ॥२॥ 

आम्हां ऐसें चित्त तुम्हां कैचें देव । हा बडिवा केशवा न बोलावा ॥३॥

 सत्वाचा सुभट बळि चक्रवर्तित । पहा केवढी ख्याति केली तेणें ॥४॥

 त्रिभुवनीचें बैभव जोडिलें ज्या लागुनि । तें शरीर तुझ्या चरणीं समर्पियेलें ॥५॥ 

रावणा ऐसा बंधु सांडूनि सधर । ओळंगति परिवारा ब्रह्मादिकां ॥६॥ 

तें सांडोनि एकसरा आलासे धांवत । जाला शरणागत बिभीषण ॥७॥

 हिरण्यकश्यपें तुझ्या वैर संबंधें । पाहे त्या प्रल्हादा गांजियेलें ॥८॥

 अजगर कुंजर करितां विषपाना । परि तुझें स्मारण न संडीच ॥९॥ 

पति पुत्र स्नेह सांडोनि गोपिका । रासक्रीडे देखा भाळलिया ॥१०॥

 एकीं तुझें ध्यान करितां त्यजिले प्राण । सांग ऐसें निर्वाण कवणें केलें ॥११॥

 ऐसे मागें पुढें जाले असंख्यात । भक्तभागवत सखे माझे ॥१२॥

 त्यांचिनि सरता झालासी त्रिभुवनीं । विचारी आपुल्या मनीं पांडुरंगे ॥१३॥

 केलें उच्चारणें बोलतां लाजिरवाणें । हांसती पिसुणें संसारींची ॥१४॥

 नामा म्हणे केशवा अहो विरोमणी । निकुरा जाला झणीं मायबापा ॥१५॥

27  

  आम्हीं शरणागतीं केलासी सरता । येर्‍हवीं अनंता कोण जाणे ॥१॥ 

वेदशास्त्र पुराणीं उबगोनि सांडिलासी । तो तूं आम्हीं धरिलासे ह्रदयकमळीं ॥२॥

 चतुरा शिरोमणी अहो केशिराजा । अंगीकार तुझा केला आम्हीं ॥३॥

 सहस्त्र नामें जरी जालासि संपन्न । तरी हेंहि भूषन आमुचेंचि ॥४॥

 येर्‍हवीं त्या नामाची कवण जाणे सीमा । पाहें मेघश्यामा विचारोनि ॥५॥

 होतासी क्षीरसागरीं अनाथाचे परी । लक्ष्मी तेथें करी चरणसेवा ॥६॥

 तेहि तंव जाण आमुची जननी । तूं तियेवांचोनि शोभसी कैसा ॥७॥

 तुज नाहींज नाम रूप जाति कूळ । अनादीचें मूळ म्हणती तुज ॥८॥ 

आम्ही भक्त तरी तूं भक्तवत्सल । ऐसा प्रगट बोल जगामाजीं ॥९॥

 ऐसि आमुचेनि भोगिसी थोरीव । अमुचा जीवभाव तुझे पायीं ॥१०॥ 

नामा म्हणे केशवा जरि होसी जाणता । या बोला उचिता प्रेम देई ॥११॥

28 

   आम्हीं शरणागतीं सांडिली वासना । ते त्वां नारायणा अंगिकारिली ॥१॥ 

म्हणोनि प्रसन्न व्हावया आमुतें । वोसारल्या चित्तें चालविसी ॥२॥

 अज्ञान बाळकु ठकविला धुरू । तैसा मी अधिरू नव्हे जाण ॥३॥

 लंकापति केला तुवां बिभीषण । झालासी उत्तीर्ण वाचाऋणें ॥४॥

 उपमन्यें घेतला दुधाचाचि छंद । तैसा बुद्धिभेद नव्हे जाण ॥५॥

 नामा म्हणे तैसा नव्हे मी अज्ञा । माग तुज देईन शरीर अवघें ॥६॥

29

    आशा तृष्णा व्याघ्र देखोनियां डोळा । जालेंसे व्याकुळ चित्त माझें ॥१॥ 

पावें गा विठोबा पावेंज गा विठोबा । पावें गा विठोबा मायबापा ॥२॥

 तूं भक्तकैवारी कृपाळुवा हरि । येईं गा झडकरी देवराया ॥३॥

 नामा म्हणे आन नाहीं तुजवांचोनि । जनक जननी केशिराजा ॥४॥

30

    आशा मनिषा तृष्णा लागलीसे पाठीं । धांव जगजेठी स्वामी माझ्या ॥१॥ 

गेलासि केउता वाढिलें दुश्चिता । अगा कृपावंता स्वामी माझ्या ॥२॥ 

नामा म्हणे मज नाहीं कोण गत । तारिसी अनंत स्वामी माझ्या ॥३॥

31 

   आसनीं शयनीं आठवीं अनुदिनीं । नित्य समाधानीं रूप तुझें ॥१॥

 काम धाम कांहीं नलगे माझ्या चित्तीं । न देखे विश्रांति तुजविण ॥२॥

 तापत्रय ओणवा लागला चहूंकडे । न देखें उघडे तुजविण ॥३॥

 तुजविण तें जिवलग दुजें कोण होईल । तें माझें निवारील उद्वेग हे ॥४॥

 कृपेचा सागरू त्रिभुवनीं उदारू । न करी अव्हेरू अनाथाचा ॥५॥ 

नामा म्हणे केशवा आस माझी पुरवी । पाउलें दाखवी एक वेळां ॥६॥

32    

आसनीं शयनीं भोजनीं गमनीं । तुझे पाय दोन्ही दावी मज ॥१॥ 

संसार कल्मष समूळ छेदिसी । दावीं अहर्निशीं पाय मज ॥२॥ 

हरी ध्यानीं मनीं भक्तां तूं परेशा । अनाथ कोंवसा गोंवळियां ॥३॥ 

नामा म्हणे नाम ऐकों सर्वोत्तमा । संसारींच्या श्रमा वारीं देवा ॥४॥

33 

   इलुसाचि प्रपंच परि हा लटिकाअ । तेणें तुज व्यापका झांकियलें ॥१॥

 ऐसियाचा मज घालोनियां खेवा । स्वामिद्रोहि देवा करिसी मज ॥२॥

 मेरुचिया गळा बांधोनि मशक । पाहसि कौतुक अनाथनाथा ॥३॥ 

नामा म्हणे देवा कळली तुझी माव । माझा मी उपाव करीन आतां ॥४॥

34  

  उडाली पक्षिणी गेली अंतराळीं । चित्त बाळाजवळी ठेवूनियां ॥१॥

 तैसें माझें मन राहो कां ईश्वरीम । मग सुखें संसारीं असेना का ॥२॥

 धेनु चरे वनीं वच्छ असे घरीं । चित्त वच्छावरी ठेवूनियां ॥३ ॥

 विष्णुदास नामा विनवी परोपरी । हें प्रेम श्रीहरी द्यावें मज ॥४॥

35

    उदार कृपाळ सांगशील जना । तरी कां रावणा मारियेलें ॥१॥

 नित्यानित्य पूजा सिरकमळीं करी । तेणें तुझें हरी काय केलें ॥२॥

 किती बडिवार सांगसील वायां । ठावा पंढरिराया आहेसी आम्हां ॥३॥ 

कर्णा ऐसा वीर झूंझार उदार । त्यासी त्वां जर्जर केलें बाणीं ॥४॥ 

पाडिलें भूमीसी न येचि करुणा । त्याचे नारायना पाडिले दांत ॥५॥ 

श्रिययाळ बापुडें सात्विक निर्वाणीं । खादलें कापोनी याचें पोर ॥६॥ 

ऐसा कठिण कोण होईल दुसरा । कांडियेलें शिरा उखळामाजीं ॥७॥ 

शिवी चक्रवर्ती करिताम यज्ञयाग । कापिलें त्याचें अंग ठायीं ठायीं ॥८॥ 

जाचोनियां प्राण घेतला तयाचा । काय सांगसी वाचा बडिवार ॥९॥

 हरिश्चंद्राचें राज्य घेऊनियां सर्व । विकले त्याचे जीव डोंबाघरीं ॥१०॥

 बहुतचि श्रम दिधलें तयासि । परी तो सत्वासि ढळेचिना ॥११॥

 पाडिला विघड नळादमयंतीं । ऐसी कृपामूर्ति बुद्धि तुझी ॥१२॥

 आणिक तुझी कीर्ति सांगावी ती किती । केली ते फजिती माउशीची ॥१३॥

 मारियेला मामा सखा पुरुषोत्तमा । नामा म्हणे सीमा फार केली ॥१४॥

36  

  उदारांचा राणा म्हणविसी आपणां । सांग त्वां कवणां काय दिल्हें ॥१॥

 उचिता उचित भजसी पंढरीनाथा । न बोलों सर्वथा वर्में तुझीं ॥२॥ 

वर्में तुझीं कांहीं बोलेन मी आतां । क्षमा पंढरीनाथा करी बापा ॥३॥ 

न घेतां न देसी आपुलेंहि कोण । प्रौढी नारायणा न बोलावी ॥४॥ 

बाळमित्र सुदामा विपत्तीं पिडला । तो भेटावया आला तुजलागीं ॥५॥

त्याचें मुष्टिपोहेसाठीं मन केलें आसट । मग दिलें उत्कृष्ट भाग्य तया ॥६॥

 छळावया पांडव दुर्वास पातला । द्रौपदीनें केला धांवा तुझा ॥७॥ 

गेली वृंदावना केली प्रदक्षेना । आळविला कान्हा द्वारकेचा ॥८॥ 

आळवी पांचाळी येर बा वनमाळी । राख ये काळीं सत्व माझें ॥९॥

 येवढिया आकांतीं घेऊनि भाजीपान । मग दिलें अन्न ऋषिलागीं ॥१०॥

बिभीषना दिधलि सुवर्णाची नगरी । हे कीर्ति तुझी हरि वाखाणिती ॥११॥

 वैरियाचें घर भेदें त्वां घेतलें । त्याचें त्यासी दिधलें नवल काया ॥१२॥

 धरुवा आणि प्रल्हाद अंबऋषि नारद । हरिश्चंद्र रुक्मांगद आदि करुनी ॥१३॥ 

त्याचें सेवाऋण घेऊनि अपार । मग त्या देशी वर अनिर्वाच्या ॥१४॥

 एकाचि शरीरसंपत्ति आणि वित्त । एकाचें तें चित्त हिरोनि घेसी ॥१५॥ 

मग तया देशी आपुलें तूं पद । जगदानी हें ब्रीद मिरविसी ॥१६॥

 माझें सर्वस्व घेई तुझें नको कांहीं । मनोरथाची नाहीं चाड मज ॥१७॥

 नामा म्हणे केशवा जन्मजन्मांतरीं । ऋणी करिन हरी ऋणें सेवा ॥१८॥

37 

   ऐशा विचारें समाधान करीं । गोविंद श्रीहरी नारायन ॥१॥ 

सर्वकाळ ऐसी वदो ही वैखरी । आणि अंतरीं नाठवावें ॥२॥ 

आणिकासी गुज न बोले वदन । वदो नारायन सर्वकाळ ॥३॥ 

रामकृष्ण माझ्या शेषाचें स्तवन । शास्त्रेंहि पुराणें भाट ज्यांचीं ॥४॥ 

नामा म्हणे आतां ऐसें करी देवा । ह्रदयीं केशवा राहे माझ्या ॥५॥

38  

ऐसी चाल नाहीं कोठें । नमस्कारा आधीं भेटे ॥१॥ 

मायबापा निर्विकारीं । सखा नांदतो पंढरीं ॥२॥ 

देव भक्तपण । नाहीं नाहीं त्यासी आण ॥३॥ 

नामा म्हणे आधीं भेटी । मग चरणां घालीन मिठी ॥४॥

39  

  ऐसें माझें मना येतें पंढरीनाथा । न सोडी सर्बथा चरण तुझे ॥१॥ 

यासि काय करूं सांगा जी गोपाळा । कां स्नेह लावियेला पूर्वींहुनी ॥२॥ 

ह्रदयीं चित्तवृत्ति मनेंसि मिळोनी । अवघीं तुझ्या चरणीं सुरवाडिलीं ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा धरिली तूझी सेवा । सुखा अनुभवा अनुभविलें ॥४॥

40

    कटीं कर उभा ऐसा । पहा कैसा घरघेणा ॥१॥ 

माझा हिशेव करी हिशेव करी । हिशेब करी केशवा ॥२॥

चौर्‍याशीं लक्ष जन्म केली तुझी सेवा । माझें ठेवणें देईअ गा दिवा ॥३॥

 नामा म्हणे मज खवळिसी वायां । पिसाळलों तरी झोंबेन तुझ्या पायां ॥४॥

41   

 कपटनाटका कल्लोळ करुणा । मजलागीं दीन होसी देवा ॥१॥

रात्रंदिवस मज ठेवुनि जवळ । घालसी कवळ मुखामाजीं ॥२॥ 

पेंद्या सुदाम्याचे करिसी कैवार । मजसी अंतर केलें आतां ॥३॥ 

नामा म्हणे आम्हीं करितों बोभाट । देऊं नको भेट पांडुरंगा ॥४॥

42 

   कलियुगीं जन मूर्ख शून्यवृत्ति । तारिसी श्रीपति नाम घेतां ॥१॥

 परम पावना पवित्रा निर्मळा । भक्ताचा सांभाळ करीं देवा ॥२॥

 देवा तूं दयाळा जिवलगा मूर्ति । पुराणें गर्जाती वेदशास्त्रें ॥३॥

नामा म्हणे आतां नको भागाभाग । सखा पांडुरंग स्वामी माझा ॥४॥

43

    कल्पतरुतळीं बैसलिया । कल्पिलें फळ न पविजे ॥१॥

 कामधेनु जरी दुभती । तरी उपावासीं कां मरावें ॥२॥

 उगे असा उगे असा । होणार तें होय जाणार तें जाय ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा काय तुझी भीड । संता महंतां देखतां सांगेन तुझी खोड ॥४॥

44 

   कस्तुरीचा टिळा रेखिला कपाळीं । तेणें ते शोभली मूर्ति बरी ॥१॥ 

बरवा बरवा विठ्ठल गे बाई । वर्णावया साही शिनताती ॥२॥

 श्रीवत्सलांच्छन वैजयंती गळां । नेसला पाटोळा तेजःपुंज ॥३॥ 

पाऊलें समान विटेवरी नीट । नामा म्हणे भेट घ्यावी त्याची ॥४॥

45  

  कां गा मोकलिलें माझिया विठ्ठला । धांवा तुझा केला मायबापा ॥१॥ 

त्रितापें तापलों बहुत पोळलों । चिखलीं पडिलों दीनानाथा ॥२॥

 यालागीं तुजला भाकितों करुणा । धांवसी निर्वाणा पांडुरंगा ॥३॥

 नामा म्हणे देवा अनाथाच्या नाथा । रुक्माईच्या कांता घाली उडी ॥४॥

46

    कां हो मोकलिलें कवणा निरविलें । कठिण कैसें जालें चित्त तुझें ॥१॥ 

करुणाकल्लोळणी अमृत संजीवनी । चिंतल्या निर्वाणीं पावें वेगीं ॥२॥

 अपराधी अनाथ जरी जालें अमंगळ । करावा सांभाळ लागे त्याचा ॥३॥

 नामा म्हणे विठ्ठले आलों मी तुजपाशीं । केधवां भेटसी अनाथनाथा ॥४॥

47  

  कांसवीची पिलीं राहाती निराळीं । दृष्टि पान्हावली सुधामय ॥१॥

 जैसा जावळूनि असेन मी दुरी । दृष्टि मजवरी असो द्यावी ॥२॥

 तान्हें वत्स घरीं वनीं धेनू चरे । परि ती हुंबरे क्षणोक्षणा ॥३॥

नामा म्हणे सत्ता करिती निकत । भक्तांसी वैकुंठ पद देसी ॥४॥

48 

   काखे पान अंगणीं उभें उगें । भोजन मागें रामनाम ॥१॥ 

आणिक नाहीं मज चाड । रामनाम गोड जेऊं घाला ॥२॥

 आनरस सेवितां मंद पडिलों । तुझेंचि नामेंम रुचीस आलों ॥३॥

 इच्छाभोजनीं तूं एक दाता । नामा विनवी पंढरीनाथा ॥४॥

49 

   कागदीचें वित्त वेश्येसी दिधलें । तैसें आम्हां केलें नारायणें ॥१॥ 

जोडोनियां हस्त केलें मढयापाशीं । तैसें तूं मजशीं केलेंज देवा ॥२॥

कडू भोपळयाचा कोणता उपयोग । तैसें पांडुरंगें केलें जाण ॥३॥ 

नामा म्हणे ऐसें करूं नको देवा । समागम व्हावा पायांसवें ॥४॥

50    

काय अपराध पाहसी कोणाचे । धांवे भावकांचे कामकाजीं ॥१॥ 

काय केशिराजा वाणूंज मी दुबळें । शरणागता लळे पुरविशी ॥२॥

 पतितपावन ब्रीद चराचरीं । तेथें मी भिकारी कोणीकडे ॥३॥ 

नामा म्हणे तूंचि करिशी उद्धार । मज भ्याग्या पार नाहीं देवा ॥४॥

51  

  काय आम्हापाशीं आहे धन वित्त । दान तें उचित देऊं काय ॥१॥ 

देतां घेतां आम्हां पुरे पुरे जालें । संगतीं त्यागिलें भिवोनियां ॥२॥ 

काय वाणूं गुण भिकरपणाची । होसी पंढरीची नामनौका ॥३॥ 

नामा म्हणे पुढें दाखवी मारग । आम्ही तुज मागें येऊं सुखें ॥४॥

52

    काय करुं आतां देवा विश्वंभरा । मजलागीं थारा नाहीं कोठें ॥१॥

 उबगति सोयरीं धायरीं समस्त । कय करुं अंत पाह्सी माझा ॥२॥ 

तूंचि मातापिता गुरुबंधू होसी । जाऊं मी कोणासी शरण आतां ॥३॥

पायीं थारा मागे नाम्याची विनंति । चित्त द्या श्रीपति आतां वेगे ॥४॥

53 

   काय केलें मागें कोणाचें तूं बरें । शेवटीं वान्नरें संग करी तें ॥१॥ 

संगें करूनियां हिंडे रानोरान । दशरथा खूण चुकविसी ॥२॥

 काय काय तरी सांगों तुज गुण । भिल्लिणीची आण सत्य मनीं ॥३॥

 सत्य मानी वाळी वशिष्ठासहित । नामा म्हणे मात ही पुरातन ॥४॥

54   

 काय गुण दोष माझे विचारिसी । आहे मी तों राशी अपराधांची ॥१॥

 अंगुष्ठापासोनी मस्तकापर्यंत । अखंड दुश्चित आचरलों ॥२॥

 स्वप्नीं देवा तुझी नाहीं घडली भक्ति । पुससी विरक्ति कोठुनियां ॥३॥

तूंची माझा गुरु तूंची तारी स्वामी । सकळ अंतर्यामीं गाऊं तुज ॥४॥

 नामा म्हणे माझें चुकवीं जन्ममरण । नको करूं शीण पांडुरंगा ॥५॥

55 

   काय गुणदोष आणितोसी मनाअ । नको नारायणा अभक्तची ॥१॥

 शरीरसंबंधा सुचती अंतरें । काय म्यां पामरें आवरावें ॥२॥ 

नामा म्हणे मज नागविसी दातारा । नको बा अंतरा पाहों अंत ॥३॥

56

    काय तुज देवा आलें थोरपण । दाविसी कृपण उणें पुरें ॥१॥ 

पुरे आतां सांगों नको बा श्रीहरी । गोकुळाभीतरीम खेळ मांडी ॥२॥

 हलाहल शांत करी तत्क्षण । अमृतजीवन नाम तुझें ॥३॥

 तुझें नाम सर्व सदा गोपाळासी । नामा म्हणे यासी काय जालें ॥४॥

57  

  काय थोरपणा मिरविसी व्यर्था । खोटेपणा स्वार्थ कळों ॥१॥

 हिता अनहिता केले आपस्वार्थ । वचन यथार्थ बोल आतां ॥२॥

 होसी कालिमाजीं कलिसारिखाची । भोळया भाविकाच्या भक्तिकाजा ॥३॥

नामा म्हणे माळ घातिली स्वहस्तें । करितोसि दंडवत निमित्यासी ॥४॥

58    

काय पांडुरंगा सांग म्यां करावें । शरण कोणा जावें तुम्हांविण ॥१॥ 

वाट पाहतांना भागले लोचन । कठिणच मन केलें तुवां ॥२॥

 ऐकिली म्यां कानीं कीर्ति तुझी देवा । उठलासे हेवा त्याचि गुणें ॥३॥ 

अनाथ अन्यायी काय मी करीन । दयावंत खूण सांगसी तूं ॥४॥

 नामा म्हणे आस पूर्ण कीजे देवा । रूपडें दाखवा नेटें पाटें ॥५॥

59  

  काया कर पैं फुटों नेदी । टाळ विंडी वाहिन खांदीं ॥१॥ 

तूं बा माझा तूं बा माझा । तूं बा माझा केशिराजा ॥२॥

आळवणीच तूं बा वाचे । तेणें छंदें पेंधा नाचे ॥३॥

तूं बा माझा मी दास तुझा । विनवितो नामा केशिराजा ॥४॥

60

    काया मनें वाचा नेणों भक्तिभाव । करिसी उपाव केशिराजा ॥१॥

 थोरपणासाठीं मन घे हव्यासु । मी तो कासाविसु होय देवा ॥२॥

 सर्वांभूतांमाजीं समत्वें दिससी । नामा म्हणे ऐसी दावी लीला ॥३॥

61   

 किती देवा तुला यावें काकुलती । काय या संचितीं लिहिलें असे ॥१॥

 केली कांहो सांडी माझी ह्रषिकेशी । आम्ही कोणापाशीं तोंड वासूं ॥२॥ 

ब्रीदाचा तोडर गर्जे त्रिभुवनीं । तूंचि एक धनी त्रैलोक्याचा ॥३॥ 

समूळ घेतला पृथ्वीचा भारा । माझाचि जोजार काय तुला ॥४॥

 नको पाहूं अंत पांडुरंगे आई । नामा विठोपायीं मिठी घाली ॥५॥

62

    कीटकीतें भयें स्वयें भृंगी ध्यातां । तैसा तूं अनंता करी आतां ॥१॥

 भजनें पाठविलें श्रीहरिरूपासी । नेतो वैकुंठासी नारायण ॥२॥

 नाम नारायण अंतीं उद्धारक । नामा म्हणे देख भाक माझी ॥३॥

63    

कृपणाचें धन असे भूमि आंत । तेथें जाय चित्त जेथें धन ॥१॥

 ऐसी मज देवा लावावी हे सवे । हेंचि मज द्यावें पांडुरंगा ॥२॥

 जेथें जेथें मन जाईल हें माझें । तेथें तेथें तुझें रूप भासे ॥३॥

 नामा म्हणे मी सर्वांपरी अज्ञान । विनवी आस करून पांडुरंगा ॥४॥

64 

   कृपा करोनि त्वां मज प्रसना व्हावें । आणि म्यां मागावें बुद्धिज्ञान ॥१॥

 ऐसी भुली मज न घालीं पांडुरंगा । बिघड संत्संगा न करीं मज ॥२॥

 मोक्षासी साधन एका ते उपाधी । दाखवुनि बुद्धिभ्रंश केलें ॥३॥

 एका पुत्र कलत्र राज्यचा संभ्रर्म । दावोनी दुर्गम भ्रम केला ॥४॥

 नामा म्हणे तुझ्या प्रेमालागीं भक्ति । घेतली म्यां सुतीं जन्ममरणें ॥५॥

65  

  कृपावंत समर्थ म्हणूनि करी आर्त । येईन सांवरत पांडुरंगे ॥१॥ 

मज कां विसंबली विठ्ठल माउली । तनु तृषावली जीवनेंविण ॥२॥ 

तूं माझें जीवन नाम जनार्दन । ह्रदयीं भरी पूर्ण प्रेमरस ॥३॥ 

अमृताच्या करेंज कांसवीच्या भरें । कुरवाळीं त्वरें देह माझा ॥४॥ 

पूर्ण पान्हा देई निववीं ह्रदयीं । येई वो कान्हाई सांवळिये ॥५॥ 

नामा म्हणे पावे जीवा शीण न साहे । वेगीं लवलाहे पाजी पान्हा ॥६॥

66   

 केशवचरणीं मनें दिली बुडी । इंद्रियें बापुडीं धांवती पाठीं ॥१॥

 संसार संभ्रम नको सुखलेश । भातुकें सरिसें पाठविसी ॥२॥

 जन्मजन्मांतरीं जाणावें कवणें । नेणोनि भोगणें कवणें स्वामी ॥३॥

 नामा म्हणे केशवे भक्तवत्सले । आम्हांसि वेगळे होऊं नका ॥४॥

67   

कैसा पांडुरंगा करावा विचार । सांग बा विर्धार साक्षरूपा ॥१॥

 काय आलें देवा कैचें थोरपण । आकारासि कोणी आणियलें ॥२॥

 आणियलें आतां आपणासारिखें । गोपिकांसी रूपें दावी नाना ॥३॥

 काय जीवेंभावें सकाळां संमता । सगुण अनंत म्हणे नामा ॥४॥

68  

  कोण होईल आत्मज्ञानी । जो बा राहे त्याच्या ध्यानीं ॥१॥ 

मज तो चरणांची आवडी । जन्मोजन्मीं मी न सोडी ॥२॥ 

होईल सिद्धीचा साधक । त्यासी देई स्वर्गसुखा ॥३॥

 कोण होईल देहातीत । त्यासी करी संगरहित ॥४॥

 नामा म्हणे जीवें साठीं । तुज मज जन्में पडिली गांठी ॥५॥

69  

  क्रिया कर्म धर्म तूंचि होसी माझे । राखेन मी तुझें द्वार देवा ॥१॥

 मज पाळीसी तैसा पाळीं दीनानाथा । न सोडीं सर्वथा नाम तुझें ॥२॥

 गाईन तुझें नाम ह्रदयीं धरुनि प्रेम । हाचि नित्य नेम सर्व माझा ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा सुखाच्या सागरा । तूं आम्हां सोईरा आदिअंतीं ॥४॥

70  

  गरुडावरी हरि बैसोनियां यावें । आम्हांसि रक्षावें दीनबंधू ॥१॥

 अच्युता केशवा मुकुंदा मुरारी । येई लवकरी नारायणा ॥२॥

 ऐकोनियां धांवा धांवला अनंत । उभा गरुडासहित मागें पुढें ॥३॥

 वैजयंती माळा किरीट कुंडलें । नामयानें केलें लिंबलोण ॥४॥

71  

  गाणीं मी गाईलों भाटीं वाखाणिलों । जन्मोनियां जालों दास तुझा ॥१॥

 आतां माझी लाज राखें नारायणा । झणीं केविलवाणा दिसों देसी ॥२॥

 माये दुर्‍हाविलों मोहें मोकलिलों । सोये पैं चुकलों संसाराची ॥३॥

 आपवर्गिं सांडिलों प्रवृत्ती दंडिलों । मीपना मुकलों मायबापा ॥५॥

 नामा म्हणे तुझ्या चरणाची आवडी । लागली न सोडी चित्त माझें ॥६॥

72 

गुण दोष माझे पाहों नको आतां । तारिसी अनंता मज आतां ॥१॥

 अगाध महिमा काय वानूं हरी । गोकुळाभीतरीं गाई राखी ॥२॥

 अंबऋषीसाठीं जन्म सोशियले । महत्त्वाचे केले हूड स्वयें ॥३॥

 नामा म्हणे तुझे नामाचेनि बळ । प्रसादें केवळ लाधलों मी ॥४॥

73   

 घालूनि आसन साधिला पवन । घेतलें जीवन अंतरिक्षीं ॥१॥ 

पराहस्तें तृप्ति नव्हे जी दातारा । कृपा करुणा करुणा करा केशिराजा ॥२॥ 

जीवाचें जीवन तूं सर्वांचें कारण । धांव मजालागुन केशिराजा ॥३॥ 

अनाथाचा नाथ हेंज ब्रीद साचार । झणें माझा अव्हेर करिसी देवा ॥४॥ 

विष्णुदास नामा अंकियेला तुझा । विनवी केशिराजा प्रेमसुखें ॥५॥

74    

चोरा ओढोनियां नेईजे जैं शुळीं । चालतां पाउलीं मृत्यु जैसा ॥१॥ 

तैसी परी मज जाली नारायणा । दिवसेंदिवस उणा होत असे ॥२॥ 

वृक्षाचिये मुळीं घालितां कुर्‍हाडी । वेंचे तैसी घडी आयुष्याची ॥३॥

 नामा म्हणे हेंही लहरीचें जल । आटत सकळ भानुतेजें ॥४॥

75

    छंदिस्त हें मन माझें पंढरिनाथा । न सोडीं सर्वथा पाय तुझे ॥१॥

 यासि काय करूं सांगा जी विठ्ठला । स्नेह कां लाविला पूर्वीहूनि ॥२॥

 कांसवीचीं पिलीं सोडोनि निराळीं । दृष्टि पान्हाइलिं अमृतमय ॥३॥

 तैस मी जवळुनि असेन पैं दुरी । दृष्टि मजवरी असों द्यांवी ॥४॥

 तान्हें वछ घरीं धेनु चरे वनीं । हंबरे क्षनक्षनां परतोनि ॥५॥

नामा म्हणे देवा सलगी करीं निकट । झणें मज विकुंठ्ह पद देसी ॥६॥

76

    जगदानिया हें ब्रीद आहे जगीं । तें आजि मजलागीं काय जालें ॥१॥

 मज पाहतां विसरू पडिला त्या नामाचा । कीं तुज आमुचा वीट आला ॥२॥ 

सुजाणाच्या राया परिसें केशिराजा । भक्ताचिया काजा लाजों नको ॥३॥

 भक्तकाजकैवारी हें ब्रीद चराचरीं । तें ठेविलें क्षीरसागरीं लक्ष्मीपाशीं ॥४॥

 मज पाहतां अभिलाष धरिला मानसीं । मग तूं हषिकेशी विसरलासी ॥५॥

दीनानाथ ऐसें नाम बहुतांसी वांटिलें । निर्गुण तें उरलें तुजपाशीं ॥६॥

 म्हणोनि केशिराजा विसरलासी आम्हां । विनवितसे नामा विष्णुदासा ॥७॥

77

    जगात्रजीवना अगा नारायणा । कां नये करुणा दासाची हे ॥१॥ 

अच्युता केशवा ये गा दीनानाथा । सर्वज्ञ समर्था कृपामूर्ति ॥२॥

 चिद्‌घना चिद्‌रूपा विरंचीच्या बापा । करावी जी कृपा सर्वांभूतीं ॥३॥ 

तुझें म्हणविलें उपेक्षिसी जरी । नामा म्हणे हरी ब्रीद काय ॥४॥

78

    जननिये जिवलगे येवो पांडुरंगे । शिणलों भेटि दे गे एक वेळां ॥१॥

 त्राहे त्राहे त्राहे कृपादृष्टीं पाहे । येऊनियां राहे ह्रदयामाजीं ॥२॥ 

वासनेच्या संगें शिणलें माझें चित्त । विषयाचे आघात पडती वरी ॥३॥ 

नाहीं तुझी सेवा केली मनोधर्में । संसार संभ्रमें भ्रांत सदा ॥४॥

 नाहीं तुझें नाम गाईलें आवडी । वाळली कुर्वंडी त्रिविधतापें ॥५॥ 

नामा म्हणे आई धांवें लवलाही । बुडतों चिंताडोहीं तारी मज ॥६॥

79

    जन्ममरणाचें भय मज दाविसी । तें म्यां ह्रषिकेशी अंगिकारलें ॥१॥

 आतां माझी चिंता तुज कां पंढरिनाथा । असो दे भलभलता भलतेंच ठायीं ॥२॥

सुखदुःख भोगणें माझें मी जाणें । तुज तंव भोगणें नलगे कांहीं ॥३॥

 नामा म्हणे माझे हेचि मनोरथ । होईन शरणागत जन्मूजन्मीं ॥४॥

80  

  जन्मल्यापासूनि सोशिले प्रवास । वियोग पहावया जाले आतां ॥१॥ 

आतां एक करीं धावणिया धांवा । बुडतों केशवा काढीं मज ॥२॥ 

लाभ नव्हे हानि जाली भागाभाग । तूंचि पांडुरंग पुरविसी ॥३॥

 नामा म्हणे ऐसें सर्वस्व रक्षिलें । पाषाण तारिले जळामाजीं ॥४॥

81  

  जाणसी तें करीं कृपाळुवा हरि । लाज सर्वांपरी आहे तुज ॥१॥ 

आरूष साबडें मी कांहीं नेणें वेडें । जन्मोनि सांदडें केलें तुज ॥२॥

 बहुकीर्ति ऐकिली बहुतांचे मुखीं । बहुत केले सुखी शरणागत ॥३॥

 नाहीं तुझी सेवा केली मनोभावें । लोभ दंभ गर्व भ्रांति सदा ॥४॥

 नामा म्हणे मज होताती विपत्ति । सोडवीं श्रीपति येथोनियां ॥५॥

82   

 जाणीव शाहणीव बाहियेलें वोझें । तेणें चरण तुझे अंतरले ॥१॥ 

मज नेणतेंचि करी मज हरी । या लौकिकाबाहेरी काढी मज ॥२॥ 

तुझिया नामाचें मज लागो पिसें । देहीं देहन दिसे ऐसें करी ॥३॥

 नामा म्हणे तुज जाणसी तरी येकचि जाण । रहित कारण कल्पनेचें ॥४॥

83  

  जिवलग कोण तुजविण होईल । जें माझें जाणेल जडभारी ॥१॥

 अन्यायी अपराधी तुम्हां शरणागत । तुजविण हित कोण करी ॥२॥

 नामा म्हणे आई धावें लवलाहीं । बुडतों या डोहीं दंभाचिया ॥३॥

84   

 जीव तूं प्राण तूं । आत्मा तूं गा विठ्ठला ॥१॥

 जनक तूं जननी तूं । सोयरा तूं गग विठ्ठला ॥२॥

 माझा गुरु तूं गुरुमंत्र तूं । सर्वस्व तूं माझें म्हणे नामा ॥३॥

85  

जीवन्मुक्त केलें नामाचे गजरीं । सेवेसी अधिकारी विठोबाचे ॥१॥

 काय उतराई होउं तुज देवा । उदारा केशवा मायवापा ॥२॥

 अंतरीं देऊन प्रेमाचा जिव्हाळ । मुक्तीचा सोहळा भोगविसी ॥३॥

 नामा म्हणे वेदां न येसी अनुमाना । वर्णितां पुराणां पडियेलें ठक ॥४॥

86 

   जीवन्मुक्त केलें नामाचे गजरीं । सेवेसी अधिकारी विठोबाचे ॥१॥ 

काये उतराई होऊं तुज देवा । उदारा केशवा मायबापा ॥२॥

 अंतरीं देऊनि प्रेमाचा जिव्हाळा । मुक्तीचा सोहळा भोगविसी ॥३॥ 

नामा म्हणे वेदां न येसी अनुमाना । वर्णितां पुराणां पडलें टक ॥४॥

87  

  जें जें घडेल तें तें घडो । देह राहो अथवा पडो ॥१॥ 

परि मी न सोडी सर्वथा । तुझे पाय पंढरिनाथा ॥२॥

 क्लेश होत नाना परी । मुखीं रामकृष्ण हरि ॥३॥

 नामा म्हणे केशवातें । जें जें घडेल या देहातें ॥४॥

88

    जेथें जेथें मन जाईल गा माझें । तेथें तेथें तुझें रूप असो ॥१॥

 ऐसी मज संवई लावीं निरंतर । जन्मजन्मांतरीं केशिराजा ॥२॥

 आपणांस काम जरूर कायसा । आतां पंढरीशा आटोपावें ॥३॥

 नामा म्हणे नको पाहों माझी लाज । संसाराचें बीज मूळ खुडी ॥४॥

89

    जैसा वृक्ष नेणे मान अपमान । तैसे ते सज्ज्न वर्तताती ॥१॥

येऊनियां पूजा प्राणि जे करिती । त्याचें सुख चित्तीं तया नाहीं ॥२॥

 अथवा कोणी प्राणि येऊनि तोडिती । तयाअ न म्हणती छेदूं नका ॥३॥

 निंदा स्तुति सम मानिती जे संत । पूर्णा धैर्यवन्त सिंधु ऐसे ॥४॥

 नामा म्हणे त्यांची जरी होय भेटी । तरी जीव शिवा मिठी पडुनि जाय ॥५॥

90 

   ज्याचिया रे मनें देखियेलें तुज । त्याची लोकलाज मावळली ॥१॥

 नाहीं तया क्रिया नाहीं तया कर्म । नाहीं वर्णाश्रम सुखदुःख ॥२॥ 

नाहीं देह स्फूर्ति जाती कुळ भेद । अखंडा आनंद ऐक्यतेचा ॥३॥

 नामा म्हणे त्याचे चरणरज व्हावें । हेंचि भाग्य द्यावें केशिराजा ॥४॥

91 

   टाळ दिंडी हातीं उभा महाद्वारीं । नामा कीर्तन करी पंढरिये ॥१॥

 आवडीचेनि सुखें वोसंडतु प्रेमें । गातों मनोधर्में हरिचे गुण ॥२॥

 सांडोनि अभिमान नाचे धरोनि कान । अंतरीं ध्यान विठोवाचें ॥३॥

 श्रीहरिची उत्तम जन्मकर्मनामें । घेतलीं त्या प्रेमें सुखरूपें ॥४॥

संतांची विश्रांति ज्ञानियांचें गुज । जें कां मुक्तिबीज मोक्षदानी ॥५॥

 गोवर्धनधरे गोपीमनोहरे । भक्तकरुणाकरे पांडुरंगा ॥७॥

 सकळा मंगळनिधी पातकभंजना । हरिजगज्जीवना परमानंदा ॥८॥

 तूंचि एक सकळ आदिमध्यअंतीं । नित्य सुखसंपत्ति सज्जनांची ॥९॥

 तूंचि माझा श्रोता तूंचि माझा वक्ता । तूंचि घेता देता प्रेमसुख ॥१०॥

 विष्णुदास नामा विनवी पुरुषोत्तमा । सोडवी भवभ्रमां पासूनियां ॥११॥

92 

   डोळुले सिणले पाहता वाटुली । अवस्था दाटली ह्रदयामाजीं ॥१॥

 तूं माझी जननी सखिये सांगातिणी । विठ्ठले धांवोनी देई क्षेम ॥२॥

 तूं माझी पक्षिणी मी तुझें अंडज । क्षुधें पीडिलों मज विसरलीसी ॥३॥

 तूं माझी कुरंगिणी मी तुझें पाडस । गुंतलें भवपाश सोडी माझा ॥४॥

 मी तुझें वच्छ तूं माझी गाउली । वोरसोनि घाली प्रेमपान्हा ॥५॥

 नामा म्हणे माझी पुरवावी आस । पाजी तान्हुल्यास प्रेमपान्हा ॥६॥

93  

  तत्त्व पुसावया गेलों वेदज्ञासी । तंव भरले त्यापासीं विधिनिषेध ॥१॥

तया समाधान नुपजे कदा काळीं । अहंकार बळि जाला तेथेम ॥२॥

 म्हणोनि तुझें नाम धरिलें शुद्धभावें । उचित करावें पांडुरंगा ॥३॥

 स्वरूप पुसावया गेलों शास्त्रज्ञासी । तंव भरले तयापाशीं भेदाभेदा ॥४ ॥

 एकएकाचिया न मिळती मतासी । भ्रांत गर्वराशि भुलले सदा ॥५॥ 

पुराणिकासी पुसूं स्वरूपाची स्थिति । तंव त्यासी विश्रांति नाहीं कोठें ॥६॥

 विषयीं ठेवुनि मन सांगति ब्रह्मज्ञान । तेणें समाधान नुपजे कदा ॥७॥

 हरिदासासी पुसूं भक्तीच उपाव । तंव तयापाशीं भाव नाहीं कोठें ॥८॥

 वाचेंनें सांगती नामाचा बडिवार । विषयीं पडीभर सदाकाळीं ॥९॥

 ऐसें विचारितां बहुत भागलों । म्हणोनि शरण आलों पांडुरंगा ॥१०॥

 भयभीत जालों संसार येरझारीं । शिणलों असें भारी तारीं मज ॥११॥ 

नामा म्हणे आतां हिंडतां कष्टलों । म्हणोनि शरण आलों पांडुरंगा ॥१२॥

94  

  तपें केलीं दाटोदाटीं । थोर पुण्याचिया साठीं ॥१॥

 जन्मोजन्मींचा संकटीं । विठो तुझी जाली भेटी ॥२॥ 

दोन्हीं चरण लल्लाटीं । नामा म्हणे न सोडीं मिठी ॥३॥

95  

  तळियाचे पाळीं वृक्षावरी बैसुनी । कैसा चातक बोभाइतो रे ।

 ताहाना फुटे परी उद्क नेघे । मेघाची वाट पाही रे ॥१॥

 तैसा येईं बा कान्हया येईं बा कान्हया ।

 जीवींच्या जीवना केशीराजा रे ॥धृ०॥ 

टाळघोळ कल्लोळ नानापरीचीं वाद्यें । वाजती वोजा रे ।

 रानींच्या मयुरा नृत्या पैं नये । तुजविण मेघराजा रे ॥२॥ 

जळाविण जळचर पक्षीविण पिलियासी । तैसे जालें नामयासी रे ।

 शंखचक्र गदा पद्म पितांबरधारी । अझुनि कां न पावशी रे ॥३॥

96 

तान्हेलिया जाय उदका लागोनी । पारधी देखोनी मुरडे वेगीं ॥१॥

 तैसे तुझे चरण विसरलों देवा । संसार केशवा देखोनियां ॥२॥ 

तैसी परि मज जहाली जाण देवा । नामा उभा केशवा विनवितो ॥३॥

97   

 तान्हेलों भुकेलों । तुझेनि नामें निवालों ॥१॥

 तहान नेणें भूक नेणें । अखंड पारणें नामीं तुझ्या ॥२॥

अमुतलिंग केशव हा चित्तीं । तेणें नामया तृप्ति अखंडित ॥३॥

98   

 तापत्रयअग्निची जळतसे सगडी । आहाळोनि कोरडी जाली काया ॥१॥

 केव्हां करुणाघना वोळसी अंबरीं । निवविसी नरहरी कृपादृष्टी ॥२॥

 शोकमोहाचिया झळंबलों जाळीं । क्रोधाचे काजळीं पोळतसें ॥३॥

 चिंतेचा वोणवा लागला चहूंकडां । प्राण होय व्याकुळा धांव देवा ॥४॥ 

धांवधांव करुनाघना तुजविण । नामा म्हणे प्राण जातो माझा ॥५॥

99

    तुज गीतीं गातां न येसी पांडुरंगा । प्रेमेंचि दडूं गा पायांपाशीं ॥१॥

 वांकडें तिकडें जैसें आलें तैसें । गावया उल्हास उगवला ॥२॥

 त्याचि भरें तोंडा आलें तें बोलतों । नाम मुखीं घेतों अखंडित ॥३॥

 तुझा म्हणवितों सांभाळावें देवा । नामया केशवा सर्वकाळ ॥४॥

100 

   तुज दिलें आतां यत्न करी याचा । जीवभाव वाचा काया मनें ॥१॥

 भागलों दातारा शीण जाला भारी । आतां मज तारी अनाथासी ॥२॥ 

नेणताम सोसिली तयांची आटणी । नव्ह्तीं हीं कोणी कांहीं माझीं ॥३॥

 वर्स नेणें दिशा हिंडती मोकाट । इंद्रिय सुसाट सर्व पृथ्वी ॥४॥

 येरझार फेरा शिणलों सायासीं । आतां ह्रषिकेशी अंगिकारीं ॥५॥

 नामा म्हणे मन इंद्रियाचें सोयी । धांव यासी कायी करुं आतां ॥६॥

 

101  

  तुज नेणों ग महेशा । म्हणुनि आलों गर्भवासा ।

 अंध कूपीं पडिला जैसा । रात्रिदिवसा तो नेणों ॥१॥

 तुझिया नामाची सांगडी । देई ते न खंडी ।

 पावेन मी पैलथडी । त्या सांगडी आधारें ॥२॥

 कामक्रोधादि जलचरीं । कासाविस जालों भारी ।

 व्याकुळ होय चिंतालहरी । दुःखें भारी दाटलों ॥३॥

 कल्पना वेली गुंडाळली पायीं । तेणें बुडें विषडोहीं ।

 भंवतें पाहे तंव कोण्हे नाहीं । मग तुज ध्यायीं विश्वेशा ॥४॥

 मज बांधुनी कर्मदोरी । घातलें संसारा दुर्धरीं । 

मायानदीचां महापुरीम । वाहावलों गा दातारा ॥५॥

 ऐसा खेदखिन जालों बहुवस । न देखें विश्रांतीची वास ।

 विनवी नामा विष्णुदास । गर्भवास पुरे आतां ॥६॥

102   

 तुज विकोनी घातली वोर । मज बोलतोसी ॥१॥

 उच्छिष्ठ शिदोरी घेऊनिया करीं । भक्तांचा भिकारी तूंचि एक ॥२॥ 

चोर आणि शिंदळू चाळविलें गोविळें । अनंत मर्दिले दुष्टकाळ ॥३॥

 नामा म्हणे केशवा सांगेन वर्म । ऐकतां न राहे संतांचें कर्म ॥४॥

103 

   तुजवांचोनि कांहीं गोड न वाटे जीवा । मज दिव्य केशवा पाय तुझे ॥१॥ 

लौकिकापासुनि कधीं सोडविसी । सांग ह्रषिकेशी उघडोनि ॥२॥

 तुझे पाय दिव्य तुझे पाय दिव्य । तुझे पाय दिव्य रे दातारा ॥३॥

 नामा म्हणे जिव्हे काढीन मी रवा । तुझे पाय केशवा दिव्य मज ॥४॥

104 

   तुजविण आम्हां कोण हो पोषिता । अहो जी कृपावंता पंढरिराया ॥१॥

 न करीं विठ्ठला आतां लाजिरवाणें । मी तुझें पोसणें पांडुरंगा ॥२॥

 काकुळती कोणा येऊं हो मी आतां । अनाथाचे नाथा विठ्ठला तूं ॥३॥ 

एक वेळ आतां पाहे मजकडे । नामा म्हणे वेडें रंक तुझें ॥४॥

105

    तुझा दास मी तों राहिलों होवोनि । बोल चक्रपाणि पुरे आतां ॥१॥

 जावो प्राण आतां न सोडीन संग । नव्हति वाउगे बोल माझे ॥२॥ 

श्रुति स्मृति वेद काव्यें ही पुराणें । तीं तुज भूषणें सुखें मानूं ॥३॥ 

काय हानि जाली सांगा मजपाशीं । उद्धारा जगासी नामा म्हणे ॥४॥

106   

 तुझा माझा देवा कां रे वैराकार । दुःखाचे डोंगर दाखविशी ॥१॥ 

बळें बांधोनियां देसी काळा हातीं । ऐसें काय चित्तीं आलें तुझ्या ॥२॥

 आम्हीं देवा तुझी केली होती आशा । बरवें ह्रषिकेशा कळों आलें ॥३॥

 नामा म्हणे देवा करा माझी कींव । नाहीं तरी जीव घ्यावा माझा ॥४॥

107 

   तुझा विष्णुदास म्हणतात जगीं । नाहीं माझें अंगीं प्रेमभाव ॥१॥

 तेणें थोर लाज वाटे पंढरिराया । ये माझ्य ह्रदया एक वेळां ॥२॥ 

द्वैताद्वैत भाव आहे माझे ठायीं । अनुभव नाहीं स्वरूपाचा ॥३॥

 देखावेखीं बैसें संतांचे संगतीं । नाहीं माझे चित्तीं ध्यान तुझें ॥४॥

 साकारलें रूप तैं दिसे चर्मचक्षु । परी नाहीं वोळखी केवळ मनें ॥५॥ 

नामा म्हणे माझा उजळ करींज माथा । भेटी देउनी संतां निरवीं मज ॥६॥

108

    तुझिया चरणाची न संडी मी आस । मग होत गर्भवास कोटिवरी ॥१॥

 हेंचि मज द्यावें जन्मजन्मांतरीं । वाचे नरहरी नाम तुझें ॥२॥

 कृपेचें पोसणें मी गा येक दिन । माझा अभिमान न संडावा ॥३॥

 नामा म्हणे मज चाड नाहीं येरे । इतुकेंचि पुरे केशिराजा ॥४॥

109   

 तुझिया चरणाचें तुटतां अनुसंधाण । नेलें माझॆं मन षड्‌वर्गीं ॥१॥

 धांव गा विठ्ठला सोडवीं आपुला दास । थोर कासावीस केलों बापा ॥२॥ 

कर्म कुळाचार क्रोध हा अनिवार । मदें निरंतर भ्रांत केलें ॥३॥ 

मछरें तुजसी दुरावलें देवा । लोभें केला गोवा गर्भवासी ॥४॥ 

दंभ रसातळीं जातसे घेऊनि । विश्वचक्षु होउनि पाहसी कैसा ॥५॥

 नामा म्हणे मज तुझाचि भरंवसा । अनाथा कुंवसा होसी देवा ॥६॥

110    

तुझिया चरणाचें तुटतां अनुसंधान । जाती माझे प्राण तत्क्षणीं ॥१॥

 मग हें ब्रह्मज्ञान कोणापें सांगसी । विचारीं मानसीं केशिराजा ॥२॥ 

वदनीं तुझें नाम होतांचि खंडणा । शतखंडरसना होइल माझी ॥३॥ 

सांवळें सुंदर रूप तुझें दृष्टी । न देख्तां उन्मळती नेत्र माझे ॥४॥ 

तुज परतें साध्य आणिक साधन । साधक माझें मन होईल भ्रान्त ॥५॥

 नामा म्हणे केशवा अनाथाचा नाथ । झणीं माझा अंत पाहसी देवा ॥६॥

111  

  तुझिया पायांचें प्रमाण हेंज माझें । चरण कमळ तुझे विसंबेना ॥१॥

 संसाराच्या गोष्टी कीट जाले पोटीं । रामकृष्ण कंठीं माळ घाल ॥२॥

 दुरोनियां देखें गरुडाचें वारिकें । गोपाळा सारिखें चतुर्भुज ॥३॥

 नामा म्हणे विठो जन्मजन्मांतरीं । ऋणि करुनि करीं घेई मज ॥४॥

112  

तुझिया संतांची अंगसंगति । ते शिणलिया विश्रांति संसारिया ॥१॥

 श्रवण कीर्तन ध्यान घडे अनायासें । भेदभ्रम नासे तेचि क्षणीं ॥२॥

 ऐसें भाग्य मज देसी कवणें काळीं । होईन पायधुळी वैष्णवांची ॥३॥

वदनीं तुझें नाम वसे निरंतर । राखीन त्यांचे द्वार थोर आशा ॥४॥ 

येतां जातां मज करिती सावधान । वदनीं कृष्ण कृष्ण म्हणविती ॥५॥

 कामधेनु घरीं असे प्रसवली । ते विकावया नेली दैवहतें ॥६॥ 

पंथी पडिला पायां लागे चिंतामणी । पाषाण म्हणऊजि उपेक्षिला ॥७॥

 तैसी परी मज जाहली अधमा । चुकलों तुझ्या वर्मा केशिराजा ॥८॥

 नामा म्हणे थोर खंती वाटे जीवा । कृपा करूनि ठेवा कर माथां ॥९॥

113 

   तुझिये चरणीं असती दोनी भाव । तरीच हा जीव नरककुंडीं ॥१॥

 बोल बोले एक मनीं असे आणिक । तरी तयासी देख दोनी बाप ॥२॥

 तुजविणा सुख आणिकांचें मानी । तरी मज जननीज दोनी देवा ॥३॥

 नामा म्हणे माझा सत्याचा साहाकारी । आस मी न करी आणिकांची ॥४॥

114

    तुझे चरणीं चित्त रंगलें अनुरागें । बुह्जन्मीं वियोगें शिणलें होतें ॥१॥

 आलाळलें पोळलें तापत्रयीं पीडिलें । तृष्णें विभांडिलें नानापरी ॥२॥ 

काम क्रोध लोभ दंभ मद मत्सर । इहीं निरंतर जाजावलें ॥३॥

 बुडतिया अवचटें लाभे पैं सांगडी । ते जीवें न सोडी तैसें जालें ॥४॥

 नामा म्हणे केशवा तूं कृपेचा सागर । झणीं माझा अव्हेर करिसी देवा ॥५॥

115 

   तुझे पायीं माझ्या मनें दिली बुडी । इंद्रियें बापुडीं वेडावलीं ॥१॥

 आतां विषयसुख जाणावें कवणें । जाणोनि भोगणें कवणें स्वामी ॥२॥ 

देह सहज स्थिति राहिले निष्काम । ह्रदयीं सदा प्रेम ओसंडत ॥३॥

 नामा म्हणे देवा भक्तजनवत्सला । क्षण जीवावेगळा न करींज मज ॥४॥

116  

  तुझें गुणनाम ऐकतां श्रवण नाराध्ये । अवलोकन करित नयन नाराध्ये ।

 पूजन करितां कर नाराध्ये । ऐसी नाराणुक द्यावी कमळापती ॥धु०॥ 

नरहरि या नामें उदंड । केव्हांही नसावें रिकामें तोंड । खांदीं सतत करंडा वाहे । 

मस्तकीं अखंड निर्माल्य राहे । नेत्रीं आनंदजळ वाहे । यामध्यें देवा झणें कांहीं उणें होय ॥१॥

 तुझेनि प्रसादें जठर पोसिलें । चरणोदकें तृष्णाहरण केलेंज ।

 नामें नृत्य करितां मन हें निवालें । दंडवत घालितां श्रम हरले ॥२॥

 गता शयनीं विसर न द्यावा श्रीरामा । यापरी निश्चित परमात्मा । 

तूं आलिया निवारिसी श्रमा । ऐसें केशिराजा विनवितो नामा ॥३॥

117   

 तुझें नाम म्हणतां सुलभ अनंता । दुर्लभ म्हणतां अंतकाळीं ॥१॥

 तैसें तुवां मज केशवा करावें । ह्रदयीं भेदावें नाम तुझें ॥२॥ 

मुके पशु पक्षी वृक्ष आणि पाषाण । तया नारायणा गति कैसी ॥३॥

 नामा म्हणे कैसें केशवा सांगणें । अज्ञानी ते नेणें कवणेंपरी ॥४॥

118  

  तुझें प्रेम माझे ह्रदाय आवडी । चरण मी न सोडी पांडुरंगा ॥१॥

 कशासाठीं शीण थोडक्याकारणें । काय तुज उणें होय देवा ॥२॥ 

चंद्र चकोराचा पुरवी सोहळा । काय त्याच्या कळा न्यून होती ॥३॥ 

नामा म्हणे मज अनाथा सांभाळी । ह्रदयकमळीं स्थिर राहे ॥४॥

119

   तुझें प्रेम माझ्या दाखवीं मनातें । मग तुझ्या चरणातें न विसंबें ॥१॥ 

कासया शिणविसी थोडिया कारणें । काय तुझें उणें होईल देवा ॥२॥

 चातकाची तहान पुरवी जळधर । काय त्याची थोरी जाऊ पाहे ॥३॥

 चंद्र चकोराचा पुरवी सोहोळा । काय त्याच्या कळा न्य़ून होती ॥४॥

 कूर्मीं अवलोकीं आपुलिया बाळा । काय तिच्या डोळां दृष्टि नासे ॥५॥

 नामा म्हणे देवा तुझाचि भरंवसा । अनाथा कुंवसा होसी तूंचि ॥६॥

120  

  तुझ्या पायीं चित्त रंगलेसें माझें । नाहीं केशिराजें ऐसें केलें ॥१॥ 

उठवितां काय होईल संतोष । मज अभाग्यास मोकलीलें ॥२॥

 प्रपंच कावाडी न घाली मज दृढ । नको वाडें कोड झणीं देवा ॥३॥

 नामा म्हणे भावें विनंति समस्तां । नको भंगू आतां प्रेमपान्हा ॥४॥

121    

तुवां येथें यावेम कीं मज तेथें न्यावें । खंती माझ्या जीवें मांडियेली ॥१॥ 

माझें तुजविण येथें नाहीं कोणी । विचारावें मनीं पांडुरंगा ॥२॥ 

नामा म्हणे वेगीं यावें करुणाघना । जातो माझा प्राण तुजलागीं ॥३॥

122 

तूं आकाश मी शामिका । तूं लिंग मी साळूंका ।

 तूं समुद्र मी चंद्रिका । स्वयें दोन्ही ॥१॥ 

तूं वृंदावन मी चिरी । तूं तुळशी मी मंजिरी ।

 तूं पांवा मी मोहरी । स्वयें दोन्ही ॥२॥

 तूं चांद मी चांदणी । तूं नाग मी पद्मिणी ।

 तूं कृष्ण मी रुक्मिणी । स्वयें दोन्ही ॥३॥ 

तूं नदी मी थडी । तूं तारूं मी सांगडी । तूं धनुष्य मी स्तविता ।

 तूं शास्त्र मी गीता । तूं गंध मी अक्षता । स्वयें दोन्ही ॥५॥

 नामा म्हणे पुरुषोत्तमा । स्वयें जडलों तुझ्या प्रेमा ।

 मी कुडि तूं आत्मा । स्वयें दोन्ही ॥६॥

123    

तूं माझी जननी काय गे साजणी । विठ्ठले धांवोनि भेट देई ॥१॥

 डोळे माझे शिणले पाहतां वाटोली । अवस्था दाटली ह्रदयामाजीं ॥२॥

 मी तुझें पाडस गुंतलों भवपाशीं । माते धीर तुजसी कैसा धरवला ॥३॥

 तूं माझी पक्षिणी मी तुझें अंडज । क्षुधें पीडिलों मज विसरशी ॥४॥ 

तूं माझी माउली मी तुझें वोरस । पुढती पुढती वास पाहतसे ॥५॥ 

नामा म्हणे विठ्ठले आस पुरवीं माझी । ओरसे वेळां पाजीं प्रेमपान्हा ॥६॥

124  

  तूं माझी माउली मी बो तुझा तान्हा । पाजी प्रेमपान्हा पांडुरंगे ॥१॥

 तूं माझी गाउली मी तुझें वासरूं । नको पान्हा चोरूं पांडुरंगे ॥२॥ 

तूं माझी हरिणी मी तुझें पाडस । तोडी भवपाश पांडुरंगे ॥३॥ 

तूं माझी पक्षिणी मी तुझें अंडज । चारा घाली मत्र पांडुरंगे ॥४॥

 कासवीची दृष्टी सदा बाळावरी । तैसी दया करीं पांडुरंगे ॥५॥

 नामा म्हणे विठो भक्तीच्या वल्लभा । मागें पुढें उभा सांभाळिसी ॥६॥

125 

   तूं माय माउली आस केली थोरी । वास निरंतरीं पंढरिये ॥१॥

 स्वरूप दाखवी एक वेळां मज । धरूं नको लाज पांडुरंगा ॥२॥

 नामा म्हणे तुज भक्तिचिये पैं पिसें । पुरविसी आस दुर्बळाची ॥३॥

126  

  तूं माय माउली म्हणोनि आस केली । विठ्ठलें पाहिली वास तुझी ॥१॥ 

मज कां मोकलिलें कवणा निरविलें । कठिण कैसें जालें ह्रदय तुझें ॥२॥ 

तुजविण जिवलग दुजें कोण होईल । तें माझें जाणेल जडभारी ॥३॥

 मी दोन अपराधी तुझा सरणागत । तुजविण माझें हित करिल कोण ॥४॥

 करुणा कल्लोळिणी अमृत संजीवनी । चिंतितो निर्वाणीं पाव वेगीं ॥५॥

 नामा म्हणे तुजविण जालों परदेशी । केव्हां सांभाळिसी अनाथनाथे ॥६॥

127 

   त्यां चाळविलें अनंत सेवका । तोचि चाळा मज दाविसी निका ॥१॥ 

आदि अंतीं तुझ्या जाणितल्या खुणा । आतां काय करिसी पंढरीच्या राण्या ॥२॥

भलारे भला मज जालासि शहाणा । भेष पळविलें शास्त्रपुराणा ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा मज मारून दवडी । पुढती न धरावि सोय माझी पुढती फुडी ॥४॥

128    दंभें गर्वें मदें घेरलेंसे भारी । अनुस्रलों केसरी पंचानना ॥१॥

 तूतें वेद नेणें तूतें शास्त्र नेणें । तुझें नाम नेणें गातूं असे ॥२॥

 त्रिविद्या तूं पारु दोहींचा वृत्तांतु । सत्त्व राहे तीतूं जयालागीं ॥३॥

 निर्गुण निराकार केशव उदार । नामा म्हणे पार उतरतील ॥४॥

129

    दाविसी अनंता स्वरूपें अनेक । वाउगाचि शोक वाढविसी ॥१॥

 आपुल्या मानसीं विचारूनि पाहे । सावधान होये तुझे पाई ॥२॥

 नामा म्हणे नाम विर्वाणीचें बीज । मजसाठीं गुज दावियेलें ॥३॥

130    

दास जाल्यावरी करिसी उदास । मनीं तें तुम्हांस आणी देवा ॥१॥

 सोशिले प्रवास जन्मजन्मांतर । करिसी अव्हेर आम्हांलागीं ॥२॥ 

भार खांद्यावरी घेऊनी हिंडवी । होसी मजविशि पाठमोरा ॥३॥

 श्रांत सावकाश गाती इतिहास । काय कासाविस होय तुम्हां ॥४॥ 

नामा म्हणे नको वाउगे उदीम । न सोडीं मी नाम केल्या कांहीं ॥५॥

131 

   दिवस गेले वायांविण । देवा तुज न रिघतां शरण । 

बाळत्व गेलें अज्ञानपण । तैं आठवण नव्हेचि ॥१॥ 

आला तारुण्याचा अवसरु । सवेंचि विषयाचा पडिभरु ।

 कामक्रोध मदमछरु । अति व्यापारु तृष्णेचाअ ॥२॥ 

सवेंचि वृद्धपण पातलें । सकळ इंद्रियें सोडिलें ।

 देहन करीच म्हणितलें । आंतर पडलें भक्तीसी ॥३॥ 

कांही हित नव्हेची माझें । दास्य न घडेचि तुझें ।

 आयुष्य वेचिलें वीण काजे । धरणी वोझें पैं जालोम ॥४॥

 पुनरपि जन्मा येईन मागुता । कोण जाणे कैसी अवच्छा ।

 तुज मी ध्याईन अनंता । ऐसा लहाना कैंज होईन ॥५॥ 

तुझ्या नामाचा वोरस । तेणें चुके गर्भवास । 

नामा म्हणे विष्णुदास । देई सौरस आपुलें नामीं ॥६॥

132

    दुरुनि आलों तुझिया भेटी । सांगावया जिवींच्या गोष्टी गा विठोबा ॥१॥

 बोल गा बोल मजशी कांहीं । दृष्टी उघडुनी मजकडे पाही गा विठोबा ॥२॥

 अरे तूं कृपाळु दीनाचा । महा उदार थोरा मनाचा गा विठोबा ॥३॥

 भक्तें पुंडलिकें गोविलासी लोभें । प्रेमें प्रीतीच्या वालभें गा विठोबा ॥४॥

युगें अठ्ठावीस भरलीं । धणी अजुनी नाहीं पुरली गा विठोबा ॥५॥

 प्राण होती माझे कासाविस । नामा म्हणे कां धरिलें उदास गा विठोबा ॥६॥

133  

  दुर्घट तें दुःख लागों नेदी भक्ता । त्याची तुज चिंता असे फार ॥१॥ 

आणि प्रकार घडे तो निकट । पैठणीं प्रकट रूप दावीं ॥२॥

 जेथुनि सत्वर निघाले स्वदेशा । मुक्त केलें महिषा मार्गीं जाण ॥३॥ 

जाणती प्रेमळ कीर्तानासी नर । समाधि निरंतर म्हणे नामा ॥४॥

134  

  देव दगडाचा भक्त हा मावेचा । संदेह दोघांचा फिटे कैसा ॥१॥ 

ऐसे देव तेहि फोडिले तुरकीं । घातले उदकीं बोभातीना ॥२॥

 ऐसिया देवासी वाहिले टिळे डोळे । भक्त बाळे नागविले ॥३॥

 ऐसीहि दैवतें नको दावूं देवा । नामा म्हणे केशवा विनवितसे ॥४॥

135   

 देवा तुज आम्हीं दिधलें थोरपण । पाहें हें वचन शोधूनियां ॥१॥

 नसतां पतित कोण पुसे तूतें । सांदीस पडतें नाम तुझेंज ॥२॥ 

पतित अमंगळ जालों तुज साह्य । खरें खोटें पाहे विचारोनी ॥३॥ 

रोग व्याधि पीडा जनांसी नसती । तरि कोण पुसती विद्यालागीं ॥४॥

 कल्पनेची बाधा झडपे संसारीं । म्हणुनि पंचाक्षरी श्रेष्ठ जगीं ॥५॥

 नामा म्हणे विठो दैवें आलों घरा । नको लावूं दारा आम्हालागीं ॥६॥

136   

 देवा तुझी अवज्ञा घडे । तयाचे दास होती वांकुडे ।

 व्याधिविण देह पीडे । बुडे सागरीं चितेच्या ॥१॥ 

देवा तूं होसी उदासीन । तरी हांसती सकळैक जन ॥२॥

 देवा तूं नाहींस जयाचेंज चित्तीं । सोनें धरिल्या होये माती ।

पीक न पिके तयाचे शेतीं । पेंवीं पाणी रिघतसे ॥३॥

सेवा करी जयाचे घरीं । तींचि होतीं पाठमोरीं । 

इष्टमित्र सज्जन सोयरीं । आप्त वैरी होऊनि ठाके ॥४॥ 

ठेवा ठेविला चुके आपण । मागतोचि मागे जाण ।

 सत्यास घडे आपदास्तपण । बोले तितुकें लटिकेची ॥५॥ 

ऐसा अनुभव घडला मज । म्हणोनि बा शरण आलों तुज ।

 नामा म्हणे केशिराज । कृपा करीं दातारा ॥६॥

137 

   देवा तूं प्रथम कर्म भोगिसी । सगरीं जळचरूं मछ जालासी ।

 कमठे पाठीं न संडी कैसी । मर्में कावाविसी केलेंज तुज ॥१॥ 

अपवित्र नाम आधीं वराह । याहुनि थोर कूर्म कांसव । 

अर्ध सावज अर्ध मानव । हे भवभाव कर्मांचे ॥२॥

 खुजेपणीं बळीसी पाताळीं घातलें । तेणें कर्में तयाचें द्वार रक्षिलें ।

 पितयाचेम वचनीं मातेसी वधिलें । तें कर्में भोगविलें अंतरली सीसा 

। भालुका तीर्थीं वधियेलें अवचिता । नाम अच्युता तुज जाहलें ॥४॥

 ऐसा कष्टी होउनि बोध्य राहिलासी । तूं कलंकी या लोका भारिसी । 

आपल्या दोषासाठीं आणिका दंडिसी । निष्कलंक होसी नारायणा ॥५॥ 

ऐसा तूं बहुतां दोषीं बांधलासी । पुढीलाचीं जन्में अवगतोसी । 

विष्णुदास नामा म्हणे ह्रषिकेशी । तुझी भीड कायसी स्वामियाहो ॥६॥

138    

देवा निढळावरी हात दोन्ही । पाहें चक्रपाणि वाट तुझी ॥१॥

 धांव गा धांव सख्या पांडुरंगा । जीवीं जिवलगा मायबापा ॥२॥

 तुजविण ओस दिसती दाही दिशा । आणि धांव जगदीशा मजसाठीं ॥३॥ 

नामा म्हणे काय बैसलों निवांत । धांवतो अनंत भक्तांसाठीं ॥४॥

139 

   देवा माझें मन आणि तुझे चरण । एकत्र करोन दिधली गांठी ॥१॥

 होणार तें हो गा सुखें पंढरीनाथा । कासया शिणतां वायांविण ॥२॥ 

माझिया अदृष्टीं ऐसेंचि पैं आहे । सेवावे तुझे पाय जन्मोजन्मीं ॥३॥

 असतां निरंतर येणें अनुसंधानें । प्रारब्ध भोगणें गोड वाटे ॥४॥

 ह्रदयीं तुझें रूप वदनीं तुझें नाम । बुद्धि हे निष्काम धरिली देवा ॥५॥

 नामा म्हणे तुझीं पाउलें चिंतितां । जाली कृतकृत्यता जन्मोजन्मीं ॥६॥

140   

 देवा माझें मन करोनि स्वाधीन । निमोले स्वामीपण भोगिसीना ॥१॥

 फुकाचा कामारा वोळगे निरंतर । न घाली तुज भार कल्पनेचा ॥२॥

 तुज नलगे देणें मज नलगे मागणें । असेन अनुसंधानें चरणाचेनि ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा तूं सर्व जाणता । समयींच्या उचिता चुकों नको ॥४॥

141  

  देवा माझें मन ठेवीं तुझे चरणीं । घालीं माझें नयनीं रूप तुझें ॥१॥

 मज या लोकांचा शीण असे मनांत । तुजचि चिंतित ह्रदयकमळीं ॥२॥

 चंदनाच्या दृतीं वेधले तरूवर । सबाह्य अभ्यंतर काय जालें ॥३॥

सरिता सिंधुमाजी मिळोनि लपाली । सागरची जाली एकसरें ॥४॥ 

लवण जळाचें प्रसिद्धचि असे । ऐक्यभावें वसे न दिसे कांहीं ॥५॥ 

नामा म्हणे शरण आलों केशिराजा । ऐसा भावो माझा करी वेगीं ॥६॥

142  

  देशीं परदेशीं जालों तुजविण । माझें समाधान कोण करी ॥१॥

 चातक चकोरापरी पाहे वास । तूं कां गे उदास पांडुरंगे ॥२॥ 

नामा म्हणे चित्त देईं माझ्या बोला । जीउ हा उरला तो निघों पाहे ॥३॥

143   

 देह जावो अथवा राहो । पांडुरंगीं दृढ भावो ॥१॥

 चरण न सोडी सर्वथा । तुझी आण पंढरीनाथा ॥२॥

 वदनीं तुझें मंगळनाम । अखंड सदोदित प्रेम ॥३॥

 जैसा तैसा असेल भाग । तैसा तैसा घडेल योग ॥४॥

 नामा म्हणे केशवराजा । केला पण चालवी माझा ॥५॥

144

देह जावो हेंचि घडी । पाय हरिचे न सोडी ॥१॥

 क्लेश होत नानापरी । वाचे रामकृष्ण हरी ॥२॥

 नाचूं वैष्णवांचे मेळीं । हांक विठ्ठल आरोळी ॥३॥

 नामा म्हणे विठोबासी । जें तें घडो या देहासी ॥४॥

145

    धरोनि हस्तक बैससी एकांतीं । भक्तासी श्रीपती सर्वकाळ ॥१॥

 दाखवीं चरण दाखवीं चरण । दाखवीं चरण धांवे नेटें ॥२॥

 सर्व आचरण दाविसी प्रकार । कल्पना अंधार निमित्याचा ॥३॥

 नामा म्हणे होसी चतुर आपण । आमुचें निर्वान पाहूं नको ॥४॥

146  

  धांउनियां मिठी घालीन संतचरणीं । सांगे वचनींचे गुज तुम्हां ॥१॥

 विठोबाच्या गांवा यारे मनीं येकवेळां । फारा आहाळला जीव माझा ॥२॥

 आनंदाचें जीवन पाहिन श्रीमुख । शोकमोहदुःख हरती माझे ॥३॥

 विटेसहित चरण देईन आलिंगन । तेणें माझी तनु वोल्हावेल ॥४॥ 

तुम्ही माझे आवडते अंतरंग । माझे जिवलगा प्राणसखे ॥५॥ 

नामा म्हणे विठो कृपेची माउली । तेव्हां ते साउली करिल मजा ॥६॥

147   

 धांवुनि जाईन श्रीमुख पाहीन । इडापिडा घेईन विठोबाची ॥१॥ 

तया सुखा दृष्टि लागेल वो झणीं । मग मी साजणी काय करूं ॥२॥

 म्हणोनि माझें चित्त व्यापिलें उद्वेगें । सिणलें मी उबगें जन्मोजन्मीं ॥३॥

 धरोनियां घालीं जीवाचे अंतरीं । आंतोनि बाहेरी जाऊं नेदीं ॥४॥

 वासना पापिणी करील पायरव । मग हा अनुभव कोठें पाहूं ॥५॥

 वृत्तिसहित करीन मनाचें सांडणें । न विसंबें प्राणें म्हणे नामा ॥६॥

148   

 धेनु विये वनीं तीसि कैचि सुयणी । तरीं ते वत्स स्तनीं लावी कवण ॥१॥ 

भुजंगाचीं पिलीं उपजतांचि वेगळीं । त्यांसी डेखूं शिकविलें हो कोणी ॥२॥

 सहज लक्ष्ण जयाचिये ठायीं । तो आपुलिये सोई धांवतसे ॥३॥

 उपजतांचि फूल मोगर्‍यांच्या माथां । त्यासी परिमळता कोणे लावियेली ॥४॥

 कडू दुध्याच्या आळयासी साखर दूध घातलें । ते अधिकचि कडुवाळें कवणें केलें ॥५॥ 

गाळिला तोडिला खंड विखंडी । ऊंन न संडी सोय गोडीसी ॥६॥ 

नामा म्हणे तैसें आहे गा श्रीहरी । साईचे व्यपारीं घेईन तूतें ॥७॥

149 

   न विचारितां बळि घातला पाताळीं । सवेंचि कणव उपजली तये वेळीं ।

 द्वार न संडिसि कवणेकाळीं । ऐसी तुझी करणी दातारा ॥१॥

 अगा केशवा सुजाणा । गार्‍हाणें सांगू कवणा । 

तुझिये नामें तुटे बंधना । देवकीनंदना वासुदेवा ॥२॥ 

वसुदेव बांदवडी । आपदा करोन एवढी । 

मग त्या कंसा केवीं धाडी । मोक्ष तया दिधला ॥३॥ 

सुदामा सांगातें जेवी । धान्य मागे गांवोगांवीं ।

 आपदा करोनि बहू ही । मग त्यासी राज्य दिधलें ॥४॥ 

जोहरीं सुदलें पांडवां । सवेंची उपजली कणवा ।

अग्निपासोनी केशवा । रक्षियेलें तयांसी ॥५॥

 सभा पिसुनाची दाटली । द्रौपदी वस्त्रें आसुडली । 

एवढी आपदा करविली । मग वस्त्रें पुरविलीं तियेतें ॥६॥ 

दैत्यें गांजियला प्रल्हाद । तुझ्या नामाचा घेतला छंद ।

 एवढा करुनियां खेद । मग त्या दैत्या वध केला ॥७॥

 विभीषना हाणितल्या लाथा । लंका दिली त्या उचिता ।

 समर्थें केलें तें बरवें आतां । तूं रघुनाथा ऐकें पैं ॥८॥

 आम्ही लाडके डिंगर । माझें बोलणें उद्धट फार । 

तूं तंव कृपेचा सागर । उतरी पार म्हणे नामा ॥९॥

150  

  नको गा मोकलूं दीना पंढरिनाथा । तुजविण आतां कोण पावे ॥१॥

 अपराधाच्या पोटीं पाहूं नको कांहीं । ये गे विठाबाई झडकरी ॥२॥

 माझ्या दोषासाठीं पाठमोरा होसी । पावन ब्रीदासी लागे बोल ॥३॥

 नामा म्हणे जननी तूंचि चराचर । तारिले अपार जड जीव ॥४॥

151   

 नमन करीन द्वारकानायका । पांडव पालका देवराया ॥१॥

 आतां मी गाईन गुण नाम कीर्ति । जेणें चारी मुक्ति दासी होती ॥२॥

साधक लोकांसी हेंचि पैं साधन । ब्रह्म सनातन वश होय ॥३॥

 नामा म्हणे सर्व सारांचें हें सार । जेणें निरंतर निरंतर सुख वाटे ॥४॥

152 

   नलगे तुझी भुक्ति नलगे तुझी मुक्ति । मज आहे विश्रांति वेगळीच ॥१॥ 

माझें मज कळलें माझें मज कळलें । माझें मज कळलें प्रेमसुख ॥२॥

 न करीं तुझें ध्यान नलगे ब्रह्मज्ञान । माझी आहे खूण वेगळीच ॥३॥

 न करीं तुझी स्तुति न वाखाणीं कीर्ति । धरलसि ते युक्ति वेगळीच ॥४॥ 

नामा म्हणे नाम गाईन विर्विकल्प । येसी आपोआप गिंवसित ॥६॥

153    

नव्हे माझें कांहीं नेणे तुजविण । दुजे वोझें घेऊनि जड बहु ॥१॥

 रंग नानासूत्रिं अनेक पुतळे । तैसा तुझा खेळ नकळे कोण्हा ॥२॥

 नामा म्हणे तुझी नकळे करणी । जन्मोजन्मीं चरणीं ठेवीं मज ॥३॥

154   

 नापिकाचे परि वरी बरी बोडी । परि अंतरींची वाढी उणी नव्हे ॥१॥

 तैसें माझें मन न राहे समूळीं । प्रपंच कवळी दाही दिशा ॥२॥

 भक्ति प्रेमभाव वरी वरी दावी । अंतरीं आटवी घराचार ॥३॥ 

मी लटिका जाण असे परोपरी । तारी भवसागरीं म्हणे नामा ॥४॥

155 

   नाम गाऊं नाम ध्याऊं । नामें विठोबासी पाहूं ॥१॥

 आम्ही दैवाचे दैवाचे । दास पंढरिरायाचे ॥२॥

 टाळ दिंडी घेऊनि हातीं । केशवराज गाऊं गीतीं ॥३॥

 नामा म्हणे लाखोली सदा । अनंत नामें वाहूं गोविंदा ॥४॥

156 

   नामयाचें प्रेम केशवची जाणें । केशवासी राहणें नामयापासीं ॥१॥ 

केशव तोचि नामा तोचि केशव । प्रेमभक्तिभाव मागतसे ॥२॥

 विष्णुदास नामा उभा केशवद्वारीं । प्रेमाची शिदोरी मागतसे ॥३॥

157 

   नामें तरूं अवघे जन । यमपुरीं घालूं वाण ॥१॥ 

करूं हरिनामकीर्तना । तोडूं देहाचें बंधन ॥२॥

 करूं हरिनामाचा घोष । कुंभपाक पाडूं ओस ॥३॥

 ऐस नामा यशवंत । विठोबाचा शरणागत ॥४॥

158   

 नावडे प्रपंच तापत्रय माया । येईं धांवोनियां केशिराजा ॥१॥

 भवभयें फार भ्यालों जन्मांतरा । चौर्‍यांशींचा फेरा बुडवितो ॥२॥

 सत्कथा श्रवण नाम संकीर्तन । न घडे भजन मज देवा ॥३॥

नवविधा भक्ति कवणें केली कैसी । नामा म्हणे ऐसी दावी माते ॥४॥

159   

निंदा आणि स्तुति तुझीच करणें । परि आणिकांचे न घेणें गुणदोष ॥१॥

 वैर अथवा सख्या तुझियेच । परि न पडो ह्रदयीं विसर तुझा ॥२॥ 

दास्य अथवा सत्ता गोपाळांचे परी । असो तुजवरी सर्वलोभ ॥३॥

 जिणें अथवा मरणें तुझियेच द्वारीं । उदास नरहरि करिसी झणें ॥४॥ 

नामा म्हणे थोर शिणलों पंढरिनाथा । स्वामीचें नेणातां प्रेमसुख ॥५॥

160  

  निरंजनीं वनीं पाषाण पैं व्हाव्वें । परी जन्मा न यावें मागत्याच्या ॥१॥ 

राजाचें लेकरूं पांघरे वाकळ । तेव्हां तें सकळ लाज कोणा ॥२॥

 पोसवेना तरी दवडुनि देई देवा । नामा तुज केशवा विनवितसे ॥३॥

161 

   निर्गुण नामाची अनंत कल्पना । धरुनि नारायणा व्यक्ति येसी ॥१॥ 

लाज लावियेली त्या निर्गुणपणा । श्रुतींच्या वचना वाखाणितां ॥२॥ 

तैसें न हो आम्ही करणीचे विलगत । नामाचे निकट दास तुझे ॥३॥

 चतुरा शिरोमणी नंदाना खिल्लारी । हें अघटित मुरारी नाम जरी ॥४॥

तुमचे तुम्हां देवा सांगतां तें निकें । समर्थांसी रंकें बोलिजे केवीं ॥५॥

 देवा मुगुटमणी हें बोलती पुराणें । आणि बळिचें राखणें द्वार काय ॥६॥

 अर्जुना सारथी रथा वागविसी । उच्छिष्टें काढिसी धर्माघरीं ॥७॥ 

विश्वंभर नाम तुझें कमळापति । जगीं श्रुति स्मृति वाखाणिती ॥८॥

 गौळियांचे घरीं दहीं लोणी चोरूनी । खातां चक्रपाणि लाजसीना ॥९॥

आतां दीनानाथ ब्रीद तुझें साचें । तरी भूषन आमुचें जतन करी ॥१०॥

 येर ठेवा ठेवी कायसी आम्हां आतां । विनवितो नामा केशिराजा ॥११॥

162  

  निर्गुणपणाच्या घेसी अभिमाना । तुन नारायणा शोधीं नामीं ॥१॥

 काय तुझी भीड धरावी म्यां आतां । कृपाळु अनंता म्हणें ना मी ॥२॥

 पुंढलिकासाठीं उभा राहिलासी । ठकडा तूं होसी म्हणे ना मी ॥३॥

 नामा म्हणे नको मज चाळवण । लवकरी चरण दावींना का ॥४॥

163  

  नेणे घातमात नव्हे कळावंत । शास्त्रज्ञ पंडित तोहि नव्हे ॥१॥

 रंकाहुनि रंक संतांचा सेवक । मी नामधाराक विठोबाचा ॥२॥ 

नव्हे बहुश्रुत नव्हे ज्ञानशीळ । नव्हे मी वाचाळ तर्कवादी ॥३॥

 नामा म्हणे राया विठोचा डिंगर । नामें पैलपार पावविलों ॥४॥

164   

 नेणें भक्ति कांहीं करुं कैसी सेवा । हें तों मज देवा समजेना ॥१॥

 करूं कैसा जप करूं कैसें ध्यान । नाहीं माझें मन स्थिर देवा ॥२॥ 

कामक्रोध यांची मोठी हे जाचणी । जालों वेडयावाणी समजेना ॥३॥ 

नामा म्हणे माझे सांवळे विठाई । येऊनियां राही ह्रदयामाजीं ॥४॥

165

    नेत्र तान्हेले पाजीं पाणी । पंढरिचे मायबहिणी ॥१॥

 बाळ पालकीं करी सोर । माते आला निद्राभर ॥२॥

 जागी न होसी गे माये । प्राण जातो करुं काये ॥३॥

 नामा म्हणे चक्रपाणि । चरणीं घातली लोळणी ॥४॥

166

    नेत्र माझे रोडले आठवे माहेर । कैं भेटेन निरंतर बाईयांनो ॥१॥

 चतुर्भुज विठ्ठलु कैं देखेने डोळां । भक्तांचा जिव्हाळा जीव माझा ॥२॥

 येणें शोकें रे वाळलों शरीरीं । आठवतों हरि मी काय सांगूं ॥३॥

 चारी भुजा उचलोनि क्षेम देईल । कैं मज नेईल पंढरपुरा ॥४॥

काम चित्तीं न लगे आतां कांहीं मज । कैं भेटेल राजा पंढरीचा ॥५॥

 त्यासि आठवितां ह्रदय वो फुटे । तो कैं मज भेटे बाप माझा ॥६॥

 येणें देह न पवती मग काय येउनि करिती । सांगा काकुळती रखुमाईसी ॥७॥

 वामांगीं रुक्मिणी कैं देखेन दोन्ही नयनीं । फेडीन पारणीं डोळियांची ॥८॥

 जंव जंव आठवती तंव तंव उभड येती । कोणी न सांगती विठ्ठलासी ॥९॥

 ऐसें श्रवणीचें सुख कैचें नवो देखे । येथें येऊनि बहुतेकें काय करिती ॥१०॥

 गरुडटके अवघे आकाशीं ओळले । येवोनि सांगितलें विष्णुलोकीं ॥११॥

 मग जावोनियां तया ठायां पाहें पंढरिराय । लागेन मी पायां तयाचिये ॥१२॥

 याचि लागोनियां आलों लवडसवडी । सांडियेली थड मग रोखिलासी ॥१३॥

 गरुडावरी आरूढ बाप माझा जाला । मज न्यावया आला बाईयांनों ॥१४॥

 येणें हर्षें संतोष कोठेंच न माये । भेटला विठ्ठल माय रुक्मिणीसहित ॥१५॥

 नामा जातसे माहेरा एकला पंढरपुरा । हरी दातारा संसारा वेगळा करीं ॥१६॥

167    

पंढरीनिवासा सख्या पांडुरंगा । करी अंगसंगा भक्ताचिया ॥१॥

 भक्त कैवारिया होसी नारायणा । बोलतां वचना काय लाज ॥२॥

 मागें बहुतांचे फेडियेलें ऋण । आम्हांसाठीं कोण आली धाड ॥३॥

 वारंवार तुज लाज नाहीं देवा । बोल रे केशवा म्हणे नामा ॥४॥

168

पक्षिणी प्रभाते चारियासी जाये । पिलें वाट पाही उपवासी ॥१॥ 

तैसें माझें मन करी वो तुझी आस । चरण रात्रंदिवस चिंतितसे ॥२॥

 तान्हें वत्स घरीं बांधलेंसे दावा । तया ह्रदयीं धांवा माउलीचा ॥३॥ 

नामा म्हणे केशवा तूं माझा सोईरा । झणें मज अव्हेरा अनाथनाथा ॥४॥

169   

पतितपावना धांवसी निर्वाणीं । ब्रीद चक्रपाणि सत्य केलें ॥१॥

 काय अपराध कोणाचे पाहिले । नाहीं तुवां त्यागिलें नष्टखळां ॥२॥ 

अजामेळासाठीं आहार वर्जिले । बीज तें भाजिलें भवमूळ ॥३॥

 नामा म्हणे नागवेंचि बरें । आतां उणें पुरें पाहूं नका ॥४॥

170

    परियेसी वासने संकल्प स्वरूपे । विश्वव त्वां आटोपें वश केलें ॥१॥ 

ब्रह्मादिक तुझे इच्छेचें खेळणें । विषयाकारणें लोलिंगता ॥२॥

 परि माझ्या मना सांडी वो समर्थें । देईं मज दीनातें कृपादान ॥३॥ 

वेदशास्त्रवक्ते वित्पन्न थोरले । तृणापरीस केले ह्ळुवट ॥४॥

कृपणाचे द्वारीं होऊनि याचक । विसरले सुख आत्महित ॥५॥

 एके अभिमानें भ्रांत जालें चित्त । भजती इंद्रियातेम दीनरूपें ॥६॥

 शब्द स्पर्श रूप रसगंधे फांसा । गुंतले दुराशा तळमळित ॥७॥ 

येकातें लाविला पुत्र कलत्र धंदा । नेणती ते कदा सुखगोष्टी ॥८॥

 जन्म मरणांचे जुपियले पांतीं । आकल्प भोगिती नाना योनी ॥९॥ 

ऐसे तुझे संगें बहु जालो हिंपुटी । पाडिली तुटी संतसंगा ॥१०॥

नामा म्हणे पुढती गांजिसील मज । येईल केशिराज सोडवणें ॥११॥

171 

  पांचमुखीं रुद्र स्वयें करी स्तुति । चहू मुखी कीर्ति वर्णी ब्रह्मा ॥१॥

 देवी देव सर्वा विस्मयो पावती । विठोबाची ख्याति कोण वानी ॥२॥ 

परीक्षितीसाठीं प्राण त्यजी सर्व । रावणाचा गर्व स्वयें हाणी ॥३॥ 

नामा म्हणे तुज सकळ समान । माझे दोष गुण मानी काय ॥४॥

172 

   पाहतां तुझे चरण हरली भवव्यथा । पुढतीं एक चिंता वाटतसे ॥१॥

 झणीं मुक्तिपद देसी पांडुरंगा । मग या संतसंगा कोठें पाहूं ॥२॥

 मग हे पंढरी आनंद सोहळा । कवणाचे डोळां पाहूं देवा ॥३॥

 मग हे हरिकथा अमृत संजीवनी । कवणाचे श्रवणीं ऐकों देवा ॥४॥

 नामा म्हणे मज पंढरीची सोये । अनंत जन्म होये याचिलागीं ॥५॥

173   

 पाहुनि न दिसे लौकिक वेव्हारीं । ऐसा तूं अंतरीं लावीं मज ॥१॥ 

परि तुझ्या चरणीं माझें अनुसंधान । तरी प्रेम पावन देईं देवा ॥२॥ 

मनाचिये वृत्तीं अखंड तूं राहोनी । झेंपावती झणीं कामक्रोध ॥३॥

 नामा म्हणे ऐसे पावसी तूं मातें । तरी मी जीवें तूतें व विसंबें ॥४॥

174 

   पाहूं द्यारे मज विठोबाचें मुख । लागलीसे भूक डोळां माझ्या ॥१॥

 कस्तुरी कुंकुम भरोनियां ताटीं । अंगीं बरवंट गोपाळाच्या ॥२॥ 

जाईजुई पुष्पें गुंफोनियां माळां । घालूं घननीळा आवडीनें ॥३॥ 

नामा म्हणे विठो पंढरीचे राणे । डोळियां पारणें होत असे ॥४॥

175

    पुंडलिक वरद आनंदें अभेद । विठ्ठल विद्‌गद नाम तुझें ॥१॥

 पाव गा वेगीं मजालागीं झडकारी । बुडतों भवसागरीं तारी मज ॥२॥ 

आकांत अवसरीं स्मरिला गजेंद्र । दिनानाथ ब्रीद साच केलें ॥३॥ 

स्मरली संकटीं द्रीपदी वनवासी । धांवुनि आलासी लवलाही ॥४॥ 

प्रल्हादेंज तुजलागीं स्मरिलें निर्वाणीं । संकटापासुनि रक्षियेलें ॥५॥ 

नामा म्हणे थोर पिडिलों गर्भवासें । अखंड पाहातसें वाट तुझी ॥६॥

176   

 प्रेमपिसें भरलें अंगीं । गीतें छंदें नाचों रंगीं ॥१॥

 कोणे वेळे काय गाणें । हें तो भगवंता मी नेणें ॥२॥

 वारा धावे भलतेया । तैसी माझी रंगछाया ॥३॥ 

टाळ मृदंग दक्षिणेकडे । आम्ही गातों पश्चिमेकडे ॥४॥ 

बोले बाळक बोबडें । तरी तें जननीये आवडे ॥५॥

 नामा म्हणे गा केशवा । जन्मोजन्मीं देई सेवा ॥६॥

177 

  प्रेमफांसा घालुनियां गळां । जितें धरिलें गोपाळा ॥१॥

 एक्या मनाची करूनि जोडी । विठ्ठल पायीं घातली बेडी ॥२॥ 

ह्रदय करूनि बंदिखाना । विठ्ठल कोंडुनी ठेविला जाणा ॥३॥ 

सोहं शब्दें मार केला । विठ्ठल काकुलती आला ॥४॥ 

नामा म्हणे विठ्ठलासी । जीवें न सोडी सायासी ॥५॥

178    

बहु दिस होतों तुमचां गांवीं । आतां कृपा असों द्यावी ॥१॥ 

आम्ही जातों आपुल्या गांवा । विठोबा लोभ असों द्यावा ॥२॥ 

आमुचे ठायीं तुझें मन । तुझें चरण आमुचे प्राण ॥३॥ 

आमुचें स्मरण असों द्यावें । लिखित पत्र पाठवावें ॥४॥ 

नामा म्हणे जी केशवा । अखंड प्रेमभाव द्यावा ॥५॥

179   

 बहुत जन्माशेवटीं तुजशीं जाली भेटी । बहु मी हिंपुटी जालों थोर ॥१॥

 बहु कीर्ति ऐकिली बहुतांचे मुखीं । बहुत केले सुखी शरणागत ॥२॥

 बहुतां आसक्त बहुतां ओळगणा । बहुत विटंबना जाली माझी ॥३॥

 बहु फेरे पाहिले बहु दुःख साहिलें । बहु चित्त वाहिलें दुर्भरची ॥४॥ 

बहुत काळ गेले बहु अन्याय केले । बहु नाहीं जोडिलें नाम तुझें ॥५॥

 नामा म्हणे केशवा एक उरली वासना । घ्यावी नारायणा चरणसेवा ॥६॥

180  

  बाप संतसभा भली । बहुता पुण्यें जोडिली ।

 ह्रदयींची गोवी आपुली । संताप्रति निवेदीन ॥१॥

 आजि प्रसंग हरिभक्तीचा । हरि स्वभावें उच्चारु वाचा |

 विठोबा ऋणिया रे भक्तांचा । ऋण फेडितो भक्तांचें ॥२॥

 अरे हा अनादिचा लागु करी । अरे जन्माची उभरी भरी ।

 आमुचा लागिया श्रीहरी । दो उत्तरीं निवडावा ॥३॥

 आतां असो हा कर्मविभागु । आम्ही मागूं आपुला लागूं ।

जरि हा म्हणेल निःसंगु । तयासी आम्हांसी संबंध कायसा ॥४॥

 जरि हा न लगे आमुचें ऋण । हातीं घेऊनि सुदर्शन । 

आम्ही करूं हरिकीर्तन । तेथें तिष्ठत कां उभा ॥५॥ 

मागें चाळविलि या रिति । परि आम्हांसि आलिया प्रचीति ।

 ज्यासि हरिची सोय संगती । तयासि न मनें अन्य स्थळ ॥६॥ 

हरि कौसाळ मल्ल म्हण्ती । ते अवघी रे जाणाची भ्रांति ।

 सेवा हरिची सांगताती । संत होती हरिकडे ॥७॥ 

आणिक एकू आम्हांसी आठवलें । आम्ही भांडूकरे एकले ।

 आमुचें केलें काय चाले । य हरिभक्तां वांचूनि ॥८॥

 जे हरिभक्ति विरहित । त्यांचें हरिचरणीं न बोधो चित्त ।

 अवघे मिळूनि हरिचे भक्त । हरि व्हावा म्हणताती ॥९॥ 

आणिक एक नवल परि । जो याची सेवा करी ।

त्याचें सर्वस्व हरी । आणि श्रिहरि नाम मिरवतु ॥१०॥

 हरि आळवितां मागा उभा । आठवितां पुढें उभा । 

हरि ध्यातां ह्रदयीं उभा । हें तंव सभा विचारा ॥११॥ 

आमुचें हो तेंच तुम्हीं विनवावें । आम्हांसि मानलें आघवें ।

 किती येरझारीं शिणवावें । शरण रिघावें श्रीहरी ॥१२॥

 विश्व श्रीहरिचें आघवें । म्यां गार्‍हाणें कवणाशीं द्यावें । 

लागे तासिच मागावें । हरिविण ठावो नसे वो ॥१३॥ 

वीरराया पंढरीनाथा । आतां अपंगावें शरणागता । 

जरी उपेक्षिसी सर्वथा । वाट कोणाची पहावी ॥१४॥

 नको नको निंदा स्तुति । हाचि भावो हेचि भक्ति ।

 मज नेदी पुनरावृत्ति । विष्णुदास म्हणे नामा ॥१५॥

181

    बाळका स्तनपान करविते माता । टाळितां परता चरणीं लोळे ॥१॥ 

हातीं घेऊनि शिपटीं माय लागे पाठीं । चरणीं घाली मिठी परते नोहें ॥२॥ 

तैसें माझें मन तुजलागीं देवा । न विसंबे केशवा क्षनभरी ॥३॥ 

चातक तेथें पाणी तृषाक्रान्त वनीं । वाट पाहे गगनीं जीवनाची ॥४॥ 

निराळेंचि पीयुष वर्षे तयालागीं । आळवितां वेगीं मेघराया ॥५॥

 वाललें हें तृन नसंडी हो क्षीर । तैसें भक्तीं स्थिर मन राहे ॥६॥ 

नामा म्हणे या जन्माचिया साठीं । चरणीं घाली मिठी परता नोहे ॥७॥

182 

   बुद्धिहीन अति करितों हव्यास । उठती दद्देश नाना मतें ॥१॥

 एकापुढें एक नासोनियां जाती । सोशिली विपत्ति जन्ममरण ॥२॥

 वासनेचें संगें बुडालों मी वायां । चुकवूं नको पायासवें भेटी ॥३॥ 

नामा म्हणे ऐसे गेले बहुतेक । वैकुंठनायका तारीं मज ॥४॥

183

    बोलावूं पाठवूं एवढी कैंची शक्ति । या रंग श्रीपती त्वां बा यावें ॥१॥

 येईं गा विठ्ठला पाहातसें आतां । या रंगा अनंता त्वां बा यावें ॥२॥

 धांवत त्वां यावें धांवत त्वां यावें । या रंगा नाचावें पांडुरंगा ॥३॥

 तिन्हीं त्रिभुवनीं तुझीच करणी । ठाव मागे चरणीं नामदेव ॥४॥

184    

बोलूं ऐसे बोल । जेणें बोलें विठ्ठल डोले ॥१॥

 प्रेम सर्वांगाचे ठायीं । वाचे विठ्ठल रखुमाई ॥२॥ 

परेहूनि परतें घर । तेथें राहूं निरंतर ॥३॥

 सर्वांचें जें अधिष्ठान । तेंचि माझें रूप पूर्ण ॥४॥ 

नाचूं कीर्तनाचे रंगीं । ज्ञानदीप लावूं जगीं ॥५॥

 सर्व सत्ता आली हातां । नामयाचा खेचर दाता ॥६॥

185

    ब्रह्म अविनाश आणि आनंदघन । त्याहुनि चरण गोड तुझे ॥१॥ 

तें जीवें न सोडी अगा पंढरीनाथा । जाणसी तत्त्वतां ह्रदय माझें ॥२॥

 परात्पर वस्तु ध्याईजे अपारापार । त्यांचे हें जिव्हार पाय तुझे ॥३॥

 सच्चिदानंदघन जेथें हरपे मन । त्याहूनि चरण गोड तुझे ॥४॥ 

नामा म्हणे तुझें पाउल हें सार । तें माझें माहेर विटेवरी ॥५॥

186  

  भक्तांची आवडी मोठी त्या देवासी । सद्‌भक्तिप्रेमासी लांचावला ॥१॥ 

काय सांगूं आतां तयांचें तयांचें कौतुक । जेथें ब्रह्यादिक स्तब्धा ठेले ॥२॥

 गज आणि गणिका भिल्लिणी कुंटिणी । नेल्या त्या विमानीं बैसोनियां ॥३॥ 

अजामीळ खळ कोळी तो वाल्मिक । तारिले अनेक एकसरां ॥४॥

 धर्माचिये घर्रीं उच्छिष्ट काढी । जाहाला बराडी देवराव ॥५॥

 नामा म्हणे कांहीं मागेना तो देव । मुख्य पाहे भाव दृढ त्याचा ॥६॥

187  

  भक्तीची अपेक्षा धरोनि अंतरीं । राहे भीमातीरी पंढरीये ॥१॥

 अठ्ठावीस युगें गेलींज विचारितां । निर्गम सर्वथा नव्हे देखा ॥२॥ 

कटीं कर उभा शिणलें शरीर । धरोनि निर्धार भक्तिभावें ॥३॥

नामा म्हणे आतां नको खटपट । आमुचे बोभाट नको पाहूं ॥४॥

188    

भवव्याघ्र देखोनि भ्याले माझे डोळे । जालेसें व्याकुळ चित्त माझें ॥१॥ 

पाव गा पाव गा पाव गा विठोबा । पाव गा विठोबा मायबापा ॥२॥ 

तूं भक्ता कैवारी कृपाळुवा हरी । येईं गा झडकरी देवराया ॥३॥

 नामा म्हणे नेणें आन तुजवांचूनि । जनक जननी केशिराजा ॥४॥

189   

 भागलासि देवा धांव धांवणिया । दाखविसी पायां पांडुरंगा ॥१॥ 

गजेंद्र गणिका तुम्हां श्रमविलें । मी काय उगलें परदेशी ॥२॥ 

सोळा सहस्त्र आणि गोपी त्या उद्धरती । माझी कींव चित्तीं कां वा नये ॥३॥

 नामा म्हणे आम्हां पुरे तुझा संग । वारंवार मगा वारी कोण ॥४॥

190    

भावेंविण भक्ति कशानें हो करी । माया मोह वैरी देहामाजीं ॥१॥

 तुझें नाम दिव्य रस जिव्हे स्वाद । नाश काम क्रोध करिती माझा ॥२॥

 जे जे वस्तुसि नयनीं मी पाहे । त्या त्या धांवताहे विषयीं मन ॥३॥ 

नामा म्हणे थोर उबगलों संसारीं । पुढा काळ वैरी ग्रासूं पाहे ॥४॥

191    

भिऊनि निघिजे समर्थाचे पोटीं । विषयांची तो भेटी नको मज ॥१॥

 तैसा मी शरण आलों रे केशवा । मज त्वां राखावें पायांतळीं ॥२॥

 नको उदासीन राखों अभिमान । माझें आगमन विचारीं कां ॥३॥

 तुझेनि होईल तेंच मी मागेन । न सोडीं चरण अहर्निशीं ॥४॥ 

अविद्या अपारा संचरली देवा । आम्हासि कुढावा नाहीं कोणी ॥५॥

 देवा आतां मज नको गर्भवास । नामा विष्णुदास विनवितसे ॥६॥

192    

भुक्ति मुक्ति मागों तुज । तरी मज हांसती पूर्वज ॥१॥

 मज प्रेम पढियें देवा । न मगें आन कांहीं सेवा ॥२॥

 मोक्ष मागूं तुजप्रति । संत छलवादें हांसती ॥३॥

 चाड धरीन ब्रह्मज्ञानीं । तरी मज व्यर्थ व्याली जननी ॥४॥

 होऊं सिद्धीचा साधिता । दैवें सांडिलें तत्त्वता ॥५॥

 नामा म्हण्ने कांहीं न मगें । उभ राहेन संतांमागें ॥६॥

193 

   भेटसी केधवां माझिया जिवलगा । ये गा पांडुरंगा मायबापा ॥१॥

 चित्त निरंतरीं तुझे महाद्वारीं । अखंड पंढरी ह्रदयीं वसे ॥२॥

 श्रीमुख साजिरें कुंडलें गोमटीं । तेथें माझी दृष्टी बैसलीसे ॥३॥

 भेटिचें आरत उत्कंठित चित्त । तुजविन माझें हित कोण करी ॥४॥ 

कटीं कर विटे समचरण साजिरे । देखावया झुरे मन माझें ॥५॥

 असुवें दाटलीं उभारोनि बाहे । नामा वाट पाहे रात्रंदिवस ॥६॥

194    

भेटिलागीं माझा फुटतसे प्राण । काया वाचा मनें जीवेंभावें ॥१॥ 

जया देखे तया पुसें हेंचि मात । कैं मज अनंत बोलावील ॥२॥ 

संतसमागमें दसरा दिवाळी । ठेवूनि निढळीं बाहे सदाअ ॥३॥

 सखे पंढरीचे येती वारकरी । आर्त निरंतरीं त्यांचे पायीं ॥४॥ 

नामा म्हणे ऐसें करी दंडवत । आमुतें पुनीत करी बापा ॥५॥

195  

  भेटीची आवडी उत्कंठित चित्त । न राहे निवांत एके ठायीं ॥१॥

 जया देखे तया हेंचि पुसे मात । कां मज पंढरिनाथ बोलविना ॥२॥

 कृपेचा सागर विठो लोभपर । माझा कां विसर पडिला त्यासि ॥३॥ 

माहेरींची आस दसरा दिवाळी । बाहे ठेवुनि निढळ वाटे पाहे ॥४॥ 

मखे वारकरी पंढरीस जाती । निरोप त्या हातीं पाठवीन ॥५॥

 निर्बुजला नामा कंठीं धरिला प्राण । करीतसे ध्यान रात्रंदिवस ॥६॥

196   

 भोगावरी आम्ही घातिला पाषाण । मरणा मरण आणियेलें ॥१॥ 

नाहीं यासी पतन् न होय बंधन । नित्य हेंचि स्नान राचनामीं ॥२॥ 

नामा म्हणे भाव सर्वाभूतीं करा । आणिक पसारा घालूं नका ॥३॥

197    

मंत्रयंत्र दीक्षा सांगातील लक्ष । परि रामा प्रत्यक्ष न करी कोण्ही ॥१॥

 प्रत्यक्ष दावील रामा धरीन त्याचे पाय । आणिकांचीं काय चाडा मज ॥२॥

 सर्व कामीं राम भेटविती मातें । जीवेंभावें त्यांतें ओवाळीन ॥३॥

 नामा म्हणे आम्हां थोर लाभ जालाअ । सोईरा भेटला अंतरींचा ॥४॥

198   

 मज गांजिल्याचा धांवा । सावधान परिसावा ॥१॥

 विठो सुजाणाच्या राया । धांव माझया करुणालया ॥२॥

 माझें मन हें पामर । भ्रांत हिंडे दारोदार ॥३॥ 

मोहोपाशीं मज बांधिलें । भेणें वैराग्य साधिलें ॥४॥

 नामा म्हणे काय करूं । तुजविन भूमिभारू ॥५॥

199  

  मज चालतां आयुष्यपंथें । तारुण्यवन पातलें तेथें । 

मदमछरादि श्वापदें बहुतें । आलीं कळकळीत मजपाशीं ॥१॥ 

तीं धांवती पाठोपाठीं । पाहे तंव विषयाचे घाटीं । 

काम क्रोध व्याघ्रांची दाटी । देखोनि पोटीम रिघालें भय ॥२॥

 मगा स्वधर्ममार्गीं रिघालों । तंव अहंकारतस्करें आकळिलों ।

 राहें राहें म्हणोनि उभा केलों । तेणें शिंतरलों स्वामिया ॥३॥

 जंव क्षण एक उघडिले डोळे । पाहे तंव कंठ दाटला व्याळें । 

मायमोहसर्पीं डंखिलें । त्यांचिये गरळें झळंबलों ॥४॥

 जंव न पवे शेवटील लहरी । तंव धांव धांव उपाव करी । 

विष्णुदास नामा धांवा करी । माझा कैवारी केशिराजु ॥५॥

200   

 मन नेणेंज तुझ्या मनाचा विश्वास । येर तो हव्यास गोड वाटे ॥१॥

 तुझें प्रेम नेणें तुझें प्रेम नेणें । सांग काय करणें केशिराजा ॥२॥ 

मज घातलें संसारीं पीडिलों कर्मभांडारीं । कृपा नरहरी करी मज ॥३॥

 नामा म्हणे मी तों ठायींचाचि अपराधी । केशवा कांहीं बुद्धि सांग मज ॥४॥

201   

 मन माझें चोरटें लागलें कुसंगीं । बांधिलें षड्‌वर्गीं धरोनि त्यातें ।

 केउता गेलासि माझ्या कृपावंता । ये गा पंढरिनाथा मायबापा ॥१॥

 वासनेची बेडी घालोनि माझे पायीं । विषयवज्रघायीं त्रासिताती ।

आशा तृष्णा माया आणिक कल्पना । करिताति कामना नानाविध ॥२॥ 

कामक्रोध दंभ लाविताती कळा । ये माझ्या गोपाळा सोडवणें । 

नामा म्हणे माझें घेउनियां चित्त । करि बंधन मुक्त संसाराचें ॥३॥

202

    मनीं जें जें देखें परी दृष्टी नेणें । प्रेमाची ते खूण जाणावया ॥१॥

 काय करूं माय बाप गा विठ्ठला । मजसि कां अबोला धरिलासी ॥२॥ 

मानसीं वसणें प्रत्यक्ष पाहणें । तुझें नाम गाणें तरी साच ॥३॥

 नामा म्हणे किती सांगावें गा तुज । केशवा हें गुज पुरची माझें ॥४॥

203 

   ममत तुटेना मज केशिराजा । अंगीं भाव दुजा लागे पाठीं ॥१॥

 शरीरीं तितीक्षा नाहीं क्षमा शांति । यालागीं श्रीपति वायां गेलों ॥२॥

 नामा म्हणे देवा तारिसी पतिता । म्हणोनियां सत्ता केली आम्हीं ॥३॥

204  

  मयुरध्वज राजा महापापी जाण । उभा नारायण जोडी हात ॥१॥ 

कर्वत आणसि सकळां देखतां । कांतिसी तत्वता मांस त्याचें ॥२॥

 कपोतणी मागें पारध्याचा वेष । दावी ह्रषिकेश रूप त्यासी ॥३॥

 नामा म्हणे तुझें करणें उचित । कां मज प्रचित न ये देवा ॥४॥

205  

  मरणें पेरणें जन्म उगवणें । मायेची ते खूण सांगितली ॥१॥

 संग तुझा पुरे संग तुझा पुरे । संग तुझा पुरे नारायणा ॥२॥

 तूं तरी न मरे मी तरी न पुरे । भक्ति हे संचरे हाचि लाभु ॥३॥ 

नामा म्हणे माझ्या ठायिंचा मी नेणें । संसार भोगणें तुझी जाला ॥४॥

206  

  महिमा अगाध यात्रा कार्तिकीये । आला पंढरीये नामदेव ॥१॥

 भक्त शिरोमणी पंढरीच्या नाथा । कृपाळुवा माता बाळकासी ॥२॥

 धन्य नामदेव धन्य नामदेव । जिवीं तुझे पाव न विसंबे ॥३॥

 भक्त सप्रेम मिळाले अपार । करिती गजर हरिनामीं ॥४॥ 

नटे महाद्वारीं झळके पताका । करिती ब्रह्मादिक पुष्पवृष्टी ॥५॥ 

नामघोष कानीं समस्त ऐकती । पाषान द्रवती तेणें प्रेमें ॥६॥

 नामा म्हणे जीव निवालासे येथें । पाहतां विठोबातें श्रमु नेला ॥७॥

207  

  माझिया मनाचें हिंडणें जे जे ठायीं । तेथें तेथें राही पांडुरंगा ॥१॥

 भीमा चंद्रभागा वैकुंठ पंढरी । दावीं दृष्टीभरी निरंतर ॥२॥

 पुंडलिकासमोर लक्ष निरंतरीं । तैसाची अंतरीं येऊनि राहे ॥३॥ 

कटीं कर विटे समचरण गोमटें । पाहतां अति निकट हेंचि ध्यान ॥४॥

 पुरवीं माझी आस तूं बाप माउली । करीं मज साउली पद्मकरें ॥५॥ 

नामा म्हणे झणें करिसी उदास । होती कासावीस प्रान माझे ॥६॥

208    

माझी कोण गति सांग पंढरिनाथा । तारिसी अनाथ कीं बुडविसी ॥१॥ 

मनापासोनियां सांग मजप्रती । पुसें काकुळती जीवाचिये ॥२॥ 

न बोलसी कां रे धरिला अबोला । कोणासी विठ्ठला शरण जाऊं ॥३॥

 कोणासी सांकडें घालावें हें सांग । नको करूं राग दीनावरी ॥४॥

 बाळकासी जैसी एकचि वो माये । तैसे तुझे पाये आम्हांलागीं ॥५॥ 

नामा म्हणे देवा अनाथाच्या नाथा । कृपाळुवा कांता रखुमाईच्या ॥६॥

209

    माझे गुणदोष जरि विचारिसी । सर्व नारायण अपराधी ॥१॥

 सेवाहीन दीन पातकाची रासी । आतां विचारिसी काय ऐसें ॥२॥

 अंगुष्ठ धरूनि मस्तकापर्यंत । अखंड दुष्कृत आचरलोंज ॥३॥ 

स्वप्नामाजी तुझी घडली नाहीं भक्ति । पुससी विरक्ति कोठोनियां ॥४॥

 तूंचि माझा गुरु तुंचि माझा स्वामी । सकळ अंतर्यामीं वससी तूं ॥५॥

 नामा म्हणे माझें चुकवी जन्ममरण । न करीं मी सीण पांडुरंगा ॥६॥

210    

माझे मनींज ऐसें होतें आतां देवा । भाव समर्पावा तुझे चरणीं ॥१॥

 तंव मायामोहें मजसी केला हेवा । लोटियेलें भवजळामाजीं ॥२॥

 आशानदी पुरीं वाहविलीं वेगीं । काढी मज हरी कृपाळुवा ॥३॥

 सरितेमाजीं धारिलों या मदनमगरें । पुढारें माघारें जाऊं नेदी ॥४॥

 थडिये उभाउभीं धांवगा श्रीहरी । मजा हानी थोरी सर्वस्वें गेलों ॥५॥ 

भक्ति नवरत्नांची बुडाली वाखोरी । काढी वेगीं हरी मायबापा ॥६॥ 

धीर आणि विचार ह्या दोन्ही सांगडी । श्रद्धा दोरी पुढील तुटोनि गेली ॥७॥

 भावबळें सांपडलों दाटलों उभडीं । वेगीं घाली उडी कृपाळुवा ॥८॥

 तुझे भक्तिविण कोरडा होय गळा । नेतो रसातळा क्रोध मीन ॥९॥ 

नामा म्हणे तुझा मी सकळ जीवा । तरी हा काढावा शरणांगत ॥१०॥

211    

माझे मनोरथ पूर्ण कीजे देवा । केशवा माधवा नारायणा ॥१॥

 नाहीं नाहीं मज आणिक सोयरा । न करीं अव्हेरा पांडुरंगा ॥२॥

 अनाथाचा नाथ होसी तूं दयाळा । किती वेळोवेळां प्रार्थू आतां ॥३॥

 नामा म्हणे जीव होतो कासावीस । केली तुझी आस आतां बरी ॥४॥

212  

  माझें सर्व भाग्य केशवाचे पाय । आणिक उपाय नेणों आम्ही ॥१॥

 पक्षी अवचित अंगणांत आला । घेऊनियां गेला सारा तेणें ॥२॥

 हाटकरी आम्ही हाटसी पैं गेलों । फिरोनियां आलों गांवामाजीं ॥३॥

 नामा म्हणे नमूं सर्व जीवजंत । दिसे ते अनंत दृष्टीपुढें ॥४॥

213 

   माझ्या बोवडिया बोला । चित्त द्यावें वा विठ्ठला ॥१॥ 

वारा जाय भलत्या ठायां । तैसी माझी रागछाया ॥२॥ 

गातां येईल तेणेंचि गावें । येरीं हरि हरि म्हणावें ॥३॥ 

तान मान नेणें देवा । नामा विनवितो केशवा ॥४॥

214  

  माता पिता बंधु कुळगुरु दैवत । सखा सर्व गोत केशिराजा ॥१॥

 जन्मोनि पोसणा तुझा मी अंकिला । आणिकांचा पांगिला न करीं देवा ॥२॥ 

विष्णुदास नामा विनवितो केशवा । झणीं घालिसी देवा संसारासी ॥३॥

215   

 माथां मोरपिसा वेठी । श्रवणीं कुंडलें पदक कंठीं । 

हातीं घेऊनी वेताटी । गोधना पाठीं लागले ॥१॥

 तुझीं पाउलें अनंता । न विसंबे गा सर्वथा ।

 गोविंदा माधवा अच्युता । श्री विठ्ठला ॥२॥

 गाई गोवळी पावला । येक म्हणती वळावळा ।

 विष्णुदास नामा चरणाजवळा । अखंड वळत्या देतसे ॥३॥

216 

   मायबापाची ते सांडुनियां आस । धरिली तुझी कांस पांडुरंगा ॥१॥ 

झणीं पांडुरंगा उपेक्षिसी मातें । तरी हांसतील तूंतें संतजन ॥२॥ 

नामा म्हणे तुझीं पाउलें समान । तेथें माझें मन स्थिरावलें ॥३॥

217    

मी तो तुझा दास न करी उदास । मायामोहपाश तोडीं देवा ॥१॥ 

प्राण जावो परी नको करूं त्याग । करी अंगसंग अंगिकार ॥२॥

 अंगीकारी आतां अजामेळ अंतीं । समान श्रीपती सम करी ॥३॥ 

नामा म्हणे ऐसें वर्णावें म्यां किती । नामें केली ख्याति चराचरीं ॥४॥

218

    मुंगीचिया गळां बांधोनियां मेरू । तेणें हा प्रकारू कळों आला ॥१॥

 माळियाचे पोरें लपविलें पोटीं । तेणें जगजेठी सुख मानीं ॥२॥ 

कुलालाचे हातीं तुडविलें मूल । दाखवी नवल तयासाठीं ॥३॥

 मजसाठीं काय धरियेलें मौना । धांव नारायना नामा म्हणे ॥४॥

219    

मुक्तपण आम्हां नको देवराया । भेटी मज पायां पुरे बापा ॥१॥ 

चतुरपणाची नको मज चाड । प्रेमभाव गोड पुरे बापा ॥२॥

 खाय भिल्लिणीचीं फळें आवडतीं । काय त्याचे चित्तीं दुजा भाव ॥३॥ 

भावापाशीं देव उभा सर्वकाळ । खेचरानें बळें दाखविला ॥४॥

 नामा म्हणे मज सद्‌‍गुरुची सत्ता । आम्हासि मुक्तता नको बापा ॥५॥

220    

मुळींच मी जाणें तुझा ठेंगेपणा । काय नारायणा बोलसील ॥१॥

 पुरे पुरे आतां तुमचे आचार । मजशीं वेव्हा घालूं नको ॥२॥ 

लालुचाईसाठीं मागे भाजीपाना । लाज नारायणा तुज नाहींज ॥३॥ 

नामा म्हणे काय सांगों तुझी कीर्ती । वाउगी फजिती करूं तुज ॥४॥

221

    मोहभुजंगें डंखिलें । विषयलहरीं झांकोळिलें ॥१॥

 धांव धांव चक्रपाणि । आणिका न करवे धांवणी ॥२॥ 

नामा म्हणे निर्विष जालों । केशव नामें उपचारिलों ॥३॥

222

    यज्ञ याग दान व्रत उद्यापन । हें नेणें मी साधन काय करूं ॥१॥ 

जप तप होम स्वधर्माचरण । नव्हे तीर्थाटण कांहीं मज ॥२॥

 गया पिंडदान प्रयागींचें स्नान । कर्म अनुष्ठान नव्हे मज ॥३॥

 भक्ति उपासना देवाचें पूजन । ध्यान उपोषण नव्हे मज ॥४॥

 पृथ्वीचें भ्रमण अनुताप संपूर्ण । सारासार खूण नकळे कांहीं ॥५॥

 पुण्य नाहीं गांठीं पापाचें संचित । परम पतित वाटे मज ॥६॥

 माझा देह आहे पातकांचा थारा । मी अपराधी खरा कळलेसें ॥७॥ 

पुराणप्रसिद्ध नाम तुझें सार । ऐसें निरंतर बोलताती ॥८॥ 

अन्याथा वचन नोहे हें प्रमाण । तरी ब्रीदें जाण सांडवलीं ॥९॥ 

तुम्ही व्रीद आपुलें जतन करणें । तरी नारायणें सांभाळावें ॥१०॥

 नामेंविण कांहीं आम्हांपाशीं नाहीं । विचारोनी पाही पांडुरंगा ॥११॥ 

धन वित सर्व आमची हे जोडी । नामा म्हणे गोडी नामीं तुझें ॥१२॥

223  

  युक्तिप्रयुक्तीचें प्रमाण मी नेणें । केशवचरणें ध्यातों मनीं ॥१॥

 आणिक साधन काय म्यां करावें । ब्रह्मादिक देव मौन ठेले ॥२॥

 आतां मी कायसा करावा आधार । चरण विर्धार देवपूजा ॥३॥

नामा म्हणे तुझा अंत नाहीं पार । काय म्यां पामर जाणों आतां ॥४॥

224 

   येइना अझुनी श्रीकृष्ण सदना । गोंवळा रक्षणा मायबाप ॥१॥ 

लावुनि आशा फिरविशी दिशा । प्रेमभाव कैसा दावीं आतां ॥२॥

बाळेभोळे जन करिती विनंती । मोकलिसी अंतीं म्हणे नामा ॥३॥

225 

   येई गे विठ्ठले अनाथाचे नाथे । माझे कुळदैवते पंढरीचे ॥१॥

 पंच प्राणांचा उजळोनि दिपक । सुंदर श्रीमुख ओवाळीन ॥२॥ 

मनाचा प्रसाद तुजलागीं केला । रंगभोग आपुला घेऊनि राहे ॥३॥

 आनंदाचा भोग घालिल आसनीं । वैकुंठवासिनी तुझ्य नांवें ॥४॥ 

आपुलें म्हण्वावें सनाथ करावें । भावें संचारावें ह्रदयांत ॥५॥

 नामा म्हणे माझे पुरवी मनोरथ । देई सदोदित प्रेमकळा ॥६॥

226    

येई वो कृपावंते अनाथांचे नाथे । निवारीं भवव्यथे पांडुरंगे ॥१॥

 मी बाळक भुकाळु तूं माउली कृपाळु । करीं माझा सांभाळु पंढरिराया ॥२॥

 माझें माहेर पैं नित्य आठवे अंतरीं । सखा विटेवरी पांडुरंग ॥३॥ 

मी देह तूं चैतन्य मी क्षुधार्म तूं अन्न । मी तृषार्त तूं जीवन पांडुरंगा ॥४॥

 मी चकोर तूं चंद्र मी सरिता तूं सागर । मी याचक तूं दातार पांडुरंगा ॥५॥ 

मी धनलोभी शुंभ तूं पूर्ण कनक कुंभ । मी मगर तूं अंभ पांडुरंगा ॥६॥ 

मी चातक तूं मेघ मी प्रवृत्ति तूं बोध । मी शुष्क नदी तूं ओग पांडुरंगा ॥७॥

 मी दोषी तूं तारक मी भृत्य तूं नायक । मी प्रजा तूं पाळक पांडुरंगा ॥८॥ 

मी पाडस तूं कुरंगिणी मी अंडज तूं पक्षिणी । मी अपत्य तूं जननी पांडुरंगा ॥९॥ 

मी भक्ति तूं निजसोय मी ध्यान तूं ध्येय । मी आडळ तूं साह्य पांडुरंगा ॥१०॥

 ऐसी जे जे माझी विनंती ते तुजचि लक्ष्मीपती । निज सुख सांगाती पांडुरंगा ॥११॥

 शीघ्र येई वो श्रीरंगे भक्त मानस घे गे । प्रेमपान्हा दे गे नामदेवा ॥१२॥

227  

  येई वो विठ्ठले मजलागीं झडकरी । बुडतों भवसागरीं काढी मज ॥१॥

 आकांत आवसरी स्मरलीसे गजेंद्रें । दीनानाथ ब्रीदें साच केलीं ॥२॥

 स्मरलीसे संकटीं द्रौपदी वनवासी । धांवोनि आलीसी लवडसवडी ॥३॥ 

प्रल्हादें तुजलागीं स्मरिलें निर्वाणीं । संकटापासोनि राखियेलें ॥४॥ 

नामा म्हणे थोर पीडिलों भर्भवासें । अखंड पाह्तुसे वाट तुझी ॥५॥

228

    येई हो विठ्ठले भक्तजनवत्सले । करुणा कल्लोळे पांडुरंगे ॥१॥

 सजलजलदघन पीतांबर परिधान । येई उद्धरणें केशिराजे ॥२॥

 नामा म्हणे तूं विश्वाची जननी । क्षिराब्धिनिवासनी जगदंबे ॥३॥

229  

  येतां जाता थोर कष्टलों गर्भवासीं । पडिलों गा उपवासी प्रेमेंविण ॥१॥

 बहुतांचा सेवका जालोंज काकुळती । न पावें विश्रांती तयाचेनी ॥२॥ 

ऐसें माझें मन शिणलें नानापरी । घालीन आभारीं संताचिया ॥३॥

 वियोगें संतांच्या व्याकुळ चिंतातुर । हिंडें दारोदार दीनरूपें ॥४॥ 

परि कोणी संतांच्या न घालिती चरणीं । तळमलीं अनुदिनीं अश्रांत सदा ॥५॥ 

माझें माझें म्हणोनि जया घालीं मिठी । दिसे तेचि दिठीं नाहीं होय ॥६॥

 तया शोकानळें संतप्त आंदोळें । गेलें तें न मिळे कदाळाळीं ॥७॥

 न देखत ठायीं देखावया धांवें । भ्रांती भुललें भावें नानामार्गीं ॥८॥

 तुझा स्वरूपानंदु नाहीं वोळखिला । जाली ते विठ्ठला हानि थोर ॥९॥ 

लोहाचा कवळु लागला परिसातें । पढिये सर्वांतें होय जेवीं ॥१०॥

 नामा म्हणे तैसी भेटी संतचरणीं । करूनि त्रिभुवनीं होईन सरता ॥११॥

230   

 रमासिंधुमाजी सौंदर्याची धणी । ब्रीदें चक्रपाणि मिरविती ॥१॥

 मेघदेहाकृति घनःश्याम मूर्ति । नटतसे भक्तीं भक्तजना ॥२॥

 भाक देऊनियां गौळियाचे घरीं । गाई निरंतरीं चारितसे ॥३॥

 इंद्र वेडावला मुनि थोर थोर । न कळेचि पार नामा म्हणे ॥४॥

231   

 रात्रंदिवस खंती वाटे माझे जीवीं । अनुदिनीं आठवीं चरण तुझे ॥१॥

 ने रे पांडुरंगा आपुलिया गांवा । तूं माझा विसावा जिवलग ॥२॥

 मी येक येकट रंकाहूनि रंक । त्रिभुवननायक कीर्ति तुझी ॥३॥

मी तुझें पोसणें दास पैं दुर्बळ । तूं दिनदयाळ स्वामी माझा ॥४॥

 तुझें मी अनाथ चरणीं ठेवीं माथा । सांभाळीं सर्वथा ब्रीद तुझें ॥५॥ 

नामा म्हणे विठो जालों कासावीस । पुरवीं माझी आस मायबापा ॥६॥

232    लटिका तरी गाईन तुझेंचि नाम । लटिकें प्रेम आणीन तुझें ॥१॥

 सहजचि लटिकें असे माझें ठायीं । तुझिया पालट नाहीं साचपण ॥२॥

 लटिकें तरी हरी करी तुझें ध्यान । लटिकें माझें मन तुजचि चिंती ॥३॥ 

लटिकें तरी बैसे संतांचें संगतीं । दृढ धरीन चित्तीं नाम तुझें ॥४॥ 

लटिका तरी तुझा म्हणविन दास । धरीन विश्वास नामीं तुझें ॥५॥ 

लटिकें माझें मन सुफळ करी देवा । नामा म्हणे केशवा विनती माझी ॥६॥

233   

 लटिका मी गाईन लटिका मी नाचेन । संतासि देखोन लटिका लवें ॥१॥

 लटिका माझा भाव लटिकी माझी भक्ति । तूं तंव श्रीपती कृपासिंधु ॥२॥

 लटिकी माझी क्रिया लटिकें माझें कर्मा । परि सत्य तुझें नाम गातु असे ॥३॥

 लटिकें माझें ध्यान लटिकें माझें ध्यान । तूं तंव सहजगुण सत्यरूप ॥४॥

 लटिकी माझी पूजा लटिकें माझें स्मरण । लटिकें माझें भजन भावहीन ॥५॥ 

लटिकें प्रेमवत्स धेनु हें स्वीकारी । तैसें मज करीं म्हणे नामा ॥६॥

234 

   लपलासी तरी नाम कैसें नेसी । आम्ही अहर्निशीं नाम गाऊं ॥१॥ 

आम्हांपासोनियां जातां नये तुज । तें हें वर्म बीज नाम घोकूं ॥२॥

 आम्हांसी तों तुझें नामचि पाहिजे । मग भेटी सहजें देणें लागे ॥३॥

 भोळीं भक्तें आम्ही चुकलों होतों वर्म । सांपडलें नाम नामयासी ॥४॥

235  

  लाज सांडोनियां जालों शरणागत । ऐसियाचा अंत पाहसी झणीं ॥१॥

 गुण दोष माझे मनीं गा न धर । पतितपावन जरी म्हणविसी ॥२॥

 पडावें परदेसीं हे लाज कोणासी । जरी तूं न पावसी पांडुरंगा ॥३॥

 नामा म्हणे केशवा चतुरां शिरोमणी । विचारीं अंतःकरणीं मायबापा ॥२॥

 नामा म्हणे केशवा चतुरां शिरोमणी । विचारीं अंतःकरणी मायबापा ॥४॥

236

    लोभियाचे घरीं लटिकेचि उपवास । न मरे ह्रषिकेश म्हणती जगीं ॥१॥

 तूं तंव भावाचा अंकुर जी देवा । लटिका मी पहावव दास तुझा ॥२॥

 लटिकी पक्षियातें बोभाये कुंटणी । ते त्यां माझी म्हणोनि अंगिकारिली ॥३॥

लटिका अजामेळ पुत्राचेनि मोहें । सोडविला पाहे कैसा तुवां ॥४॥

 त्या अवघ्याहुनि मी लटिका सहस्त्र गुणें । तारूनि कीर्ति करणें म्हणे नामा ॥५॥

237    

वत्साकारणें मोहाळु गाये । अनुसरलेया पान्हा ये ॥१॥ 

तैसें तुझें वासरूं बांधलों मी असें । मज लावे कांसे आपुलिया ॥२॥ 

मज बांधलें त्वां संसारखुंटीं । माझी माउली दूर वैकुंठीं ॥३॥

 थोरूं करी मना लाहो । तंव आणिकें नेती पान्हावो ॥४॥

 धीरू नव्हे याचि परि । नामा विनवितसे मुरारी ॥५॥

238   

वाढवेळ कां लाविला । कोण्या भक्तें रे गोंविला ॥१॥

 झडकरी यावें बा विठ्ठला । आळवितां कंठ सोकला ॥२॥

 वाट पाहें दाही दिशा । जिवीं धरोनि भरंवसा ॥३॥

 न कळे का धरिले उदास । मज तो वाटती निरास ॥४॥ 

केव्हां येईल माझा हरी । आळंगील चहुंकरीं ॥५॥

 नामा गहिंवरें दाटला । देह धरणिये लोटला ॥६॥

239 

   वानारांच्या संगें स्वयें क्षेम देसी । मज ह्रषिकेशी न बोलावें ॥१॥

 रिसांपाशीं सदा स्वाभावें तुम्ही खेळा । माझिया कपाळा नातुडसी ॥२॥ 

पक्षि जटायूचें लेंकरूऊं तूं होसी । माझ्या कां मनासि नातुडसी ॥३॥ 

लावोनि चरण तारियेली शिळा । कोळियाचा केला अंगिकार ॥४॥ 

नामा म्हणे तुम्हां सांगावें म्यां किती । राग माना चितीं काय वाणुं ॥५॥

240  

  वारंवार काय विनवावें आतां । समजावें चित्ता आपुलिया ॥१॥

 तूं काय म्हणसी कंटाळेल हाची । जाईल उगाचि उठोनियां ॥२॥

 मजलागीं देव जासी चुकवोनी । आणिन धरूनि तुजलागीं ॥३॥ 

दृढ भक्तिभाव प्रेमाचा ह दोरा । बांधीन सत्वर तुझे पायीं ॥४॥ 

नामा म्हणे विठो बोल काय आतां । भेटावया सर्वथा यावें बरें ॥५॥

241   

 वाल्मिकादि भीष्म द्रोण कृपाचार्य । द्रुपदतनया दिली भेटी ॥१॥

 उद्धव नारदा अंबरिष शुक । बळी धरुवादिक आले भेटी ॥२॥ 

देवी देवऋषी गोपाळांसहिता । भाष्यकारें नीत शुद्ध केली ॥३॥ 

नामा म्हणे आतां पाहूं नको देश । पतितास यश तुझे नामीं ॥४॥

242   

 वासनेचा फांसा पडिला माझें कंठीं । हिंडलों जगजेठी नाना योनी ॥१॥

 सोडवीं गा देवा दीनदयानिधी । मी एक अपराधी दास तुझा ॥२॥ 

शरण आलियाचे न पाहसी अवगुण । कृपेचें लक्षण तुज साजे ॥३॥

 त्रिभुवनीं समर्थ उदार मनाचा । कृपाळू दीनांचा ब्रीद तुझें ॥४॥ 

गजेंद्र गणिकेची राखिलीं तुंवां लाज । उद्धरिला द्विज अजामेळ ॥५॥ 

नामा म्हणे देवा अव्हेरितां मज । जगीं थोर लाज येईल तूंतें ॥६॥

243

    वासरूं भोवे खुंटियाभोवतें । आपआपणियातें गोवियेलें ॥१॥ 

तैसी परी मज जाली गा देवा । गुंफलोंसे भावा लटिकिया ॥२॥ 

नामा म्हणे केशवा तोडी कां बंधनें । मी एक पोसणें भक्त तुझें ॥३॥

244  

  विठ्ठल आमुचें सुखाचेम जीवन । विठ्ठल स्मरण प्रेमपान्हा ॥१॥

 विठ्ठलचि ध्यावों विठठलचि गावों । विठ्ठलचि पाहों सर्वांभूतीं ॥२॥ 

विठ्ठलापरतें न दिसे सर्वथा । कल्प येतां जातां गर्भवास ॥३॥

 नामा म्हणे चित्तीं आहे सुखरूप । संकल्प विकल्प मावळती ॥४॥

245  

  विठ्ठल आवडी प्रेमभावो । विठ्ठल नामाचा रे टाहो ।

 तुटेल हा संदेहो । भवमूळव्याधीचा ॥१॥ 

म्हणा नरहरि उच्चार । कृष्ण हरी श्रीधर ।

 हें नाम आम्हां सारा । संसार तरावया ॥२॥ 

एकतत्त्व त्रिभुवनीं । हेंचि आम्हां हरिपर्वणी ।

 गाइली जे पुराणीं । वेदशास्त्रांसहित ॥३॥ 

नेघों नामेंविण कांहीं । विठ्ठल कृष्ण लवलाही । 

नामा म्हणे तरलों पाही । विठ्ठल विठ्ठल म्हणतांचि ॥४॥

246

विठ्ठल माउली कृपेची कोंवळी । आठवितां घाली प्रेमपान्हा ॥१॥

 मज कां मोकलिलें कवणा निरविलें । कठिण कैसें जालें ह्रदय तुझें ॥२॥ 

तुजविण जिवलग दुजें कोण होईल । ते माझे साहिल जड भारी ॥३॥

 तूं माझी माउली मी वो तुझा वच्छ । परतों परतों वास पाहे तुझी ॥४॥ 

माया मोहें कैसी न विसंबे सर्वथा । अंतरींची व्यथा कोण जाणे ॥५॥ 

नामा म्हणे विठ्ठ्ले कां गे रुसलिसी । केव्हां सांभाळिसी अनाथनाथे ॥६॥

247   

 विठ्ठल विद्‌गदे पुंडलिकवरदे । अनंत अभेदे नामें तुझीं ॥१॥

 पाव गे विठ्ठले मजलागीं झडकरी । बुडतों भवसागरीं काढीं मज ॥२॥ 

आकांत अवसरीं स्मरलें साच । दीनानाथें ब्रीदें सत्य केलीं ॥३॥ 

स्मरली संकटी द्रौपदी वनवासी । धांवोनि आलासि लवडसवडीं ॥४॥ 

प्रल्हादें तुजलागीं स्मरिलें निर्वाणीं । संकटापासोनि राखियेलें ॥५॥

 नामा म्हणे थोर पीडिलों गर्भवासें । अखंड पाहातसें वास तुझी ॥६॥

248 

   विश्वंभर नाम तुझें कमळापती । जगीं श्रुति स्मृति वाखाणिती ॥१॥

 गौळियां घरींचें दहीं लोणी चोरूनी । खातां चक्रपाणि लाजसी ना ॥२॥ 

आतां दीनानाथा तुझें ब्रीद साचें । तरी भूषण आमुचें जतन करीं ॥३॥

 येर ठेवाठेवी कायसी आतां । तुम्हां विनवितो नामा केशिराजा ॥४॥

249  

 विष पाजावया पूतना ते आली । ते तुवां तारिली काय म्हणुनि ॥१॥

 पुसा या म्हणोनि वेश्या बोभाईलि । ती तुवां तारिली काय म्हणूनि ॥२॥

 पिंगळेची आख्या पुराणीं ऐकिली । ते तुवां तारिली काय म्हणुनि ॥३॥ 

गौतमाचें शापें अहल्या शिळा जाली । ते तुवाम तारिली काय म्हणुनि ॥४॥

 नामा म्हणे केशवा अकळ तुझी करणी । विसंबसी झणीं तूंचि मज ॥५॥

250   

 विषय तडातोडी करि माझे मन । राहिलें म्हणोन तुझे पाइं ॥१॥ 

नको नको देवा वासनेचा संग । मज आला दुभंग नारायणा ॥२॥

 कामक्रोधलोभ वैरि पाठी लागियेती । झणीं त्याचे हाति देसी मज ॥३॥ 

नामा म्हणे होसि अनाथ कोंवसा । ब्रिदें जगदिशा वर्णिताती ॥४॥

251  

विषयीं आसक्त जालें माझें मन । न करी तुझें ध्यान पंढरीराया ॥१॥ 

नाथिले संकल्प करी नानाविध । तेणें थोर खेद पावतसे ॥२॥

 आयुष्य सरे परी न सरे कल्पना । भोगावी यातना नानाविध ॥३॥

 जन्म मरण कष्ट भोगितां संकटीं । होतसे हिंपुटीं येरझारीं ॥४॥

 ऐसा मी अपराधी दुराचारी देवा । भेटसी केशवा कवणेपरी ॥५॥ 

मायामोहें सदा भ्रांत माझें चित्त । चुकलें निजहित नारायणा ॥६॥

 तूं अनाथा कैवारी ब्रीदावळी हरी । सोडवी मुरारी म्हणे नामा ॥७॥

252    

विसावा विठ्ठल सुखाची साउली । प्रेमपान्हा घाली भक्तांवरी ॥१॥

 दाखवी चरण दाखवी चरण । दाखवी चरण नारायणा ॥२॥

 विठठल आचार विठठल विचार । दावीं निरंतर पाय आतां ॥३॥ 

नामा म्हणे नित्य बुडालों संसारीं । धांवोनियां धरीं हातीं मज ॥४॥

253   

 वीतभर पोट लागलेंसे पाठी । साधुसंगें गोष्टी सांगूं न देई ॥१॥

 पोट माझी माता पोट माझा पिता । पोटानें ही चिंता लाविलीसे ॥२॥ 

पोट माझा बंधु पोट माझी बहीण । पोटानें हें दैन्य मांडिलेंसे ॥३॥

 विष्णुदास नामा पोटाकडे पाहे । अजून किती ठाये हिंडविसी ॥४॥

254    

वेदपरायण मनीं तो ब्राम्हण । चित्त समाधान संतुष्ट सदा ॥१॥ 

येरा माझें नमन सर्वसाधारण । ग्रंथाचें राखण म्हणोनियां ॥२॥ 

शास्त्रपंडित तोचि मी बहुमानी । जो आपणातेम जाणोनि तन्मय जाला ॥३॥

 पुराणिक ऐसा मानितो कृतार्थ । विषयीं विरक्त विधीपाळी ॥४॥

 मानीं तो हरिदास ज्या नामीं विश्वास । मी त्याचा दास देहभावें ॥५॥ 

नामा म्हणे ऐसें कईं भेटविसी विठ्ठला । त्यालागीं फुटला प्राण माझा ॥६॥

255    

व्यापकारीस मन केलें वाड । सांपडलें गोड प्रेममुख ॥१॥

 जिकडे पाहें तिकडे विठ्ठल अवघा । भीमा चंद्रभागा पुंडलिक ॥२॥

 सर्व निरंतरीं सबाह्य अंतरीं । हें ब्रह्यांड पंढरी जाली मज ॥३॥

 महुरलें तरुवर पुष्पीं फलीं भार । तेंचि निर्विकार सनकादिक ॥४॥ 

आवडीचा आनंदु तोचि विष्णुनादु । अनुभव तो गोविंदु गोपवेषें ॥५॥ 

नामा म्हणे विठो भक्तीच्या वल्लभा । मागें पुढें उभा सांभाळित ॥६॥

256    

शरणागतासी नको मोकलावा । हें तरी केशवा जाणतोसी ॥१॥

 सांगणें नलगे सांगणें नलगे । सांगणें नलगे मायबाप ॥२॥

 सांगतां समर्थ सवेंचि विसरे । त्याच्या अभ्यंतरीं नव्हे बोल ॥३॥

 नामा म्हणे तैसा न होसी शहाणा । अठराहि पुराणें वेडावलीं ॥४॥

257 

   शरीराचा भाव तुज नाहीं देवा । तेथें मी केशवा काय बोलूं ॥१॥ 

अंगदाचे अंगीं बळ देसी फार । बहु उपकार कळों आलें ॥२॥

तुम्हां नित्य न्याय नोव्हे साचपण । बळि तूतें दान देउनि ठके ॥३॥

 नामा म्हणे सदा काय म्यां गार्‍हाणें । किती नारायणें देऊं आतां ॥४॥

258 

   श्रीहरि श्रीहरि ऐसें वाचे म्हणेन । वाचा धरिसी तरी श्रवणें ऐकेन ॥१॥

 श्रावणीं दाटसी तरी मी नयनीं पाहिन । ध्यानीं मी ध्याईन जेथें तेथें ॥२॥ 

जेथें जाये तेथें लागलासी आम्हां । न संडी म्हणे नामा वर्म तुझें ॥३॥

259 

   संसारषड‌‍चक्रीं पडिलों महाडोहीं । सोडवणें येई पांडुरंगा ॥१॥

 दवडादवडी धांव दवडादवडी धांव । नको भक्तिभाव पाहों माझा ॥२॥

 माझी चित्तवृत्ती अज्ञान हे गाई । व्याघ्रें धरिली आहे अहंकारें ॥३॥ 

पंचाननीं मज घेतलें वेढोनि । नेताति काढोनि प्राण माझा ॥४॥

 गजेंद्राकारणें घातली त्वां उडी । तैसा लवडसवडी पावें मज ॥५॥ 

नामा म्हणे मज तुझाचि आधारा । पोसणा डिंगर जन्मोजन्मीं ॥६॥

260    

संसारसंकटें रिघालों पाठिसी । आतां झणीं देसी त्यांचे हातीं ॥१॥ 

ब्रीदें बडिवार ऐकोनियां फार । रिघों आम्ही द्वार विठोबाचें ॥२॥

 आणिकहि वार्ता सांगों काय आतां । पंढरिच्या नाथा परिसावें ॥३॥ 

अमृत पाजणें प्रीतीनें भक्तासी । सत्य ह्रषिकेशी नामा म्हणे ॥४॥

261  

  संसारसागरीं पडलों महापुरीं । सोडवण करी देवराया ॥१॥ 

नामाची सांगडी देऊनियां मातें । वैकुंठावरूतें नेऊनि घाली ॥२॥ 

काम क्रोध मगर करिती माझा ग्रास । झणीं तूं उदास होसी देवा ॥३॥ 

नामा म्हणे देवा झणीं मोकलिसी मातें । नाम तुझें सरतें धरिलें एक ॥४॥

262   

 संसाराचे सोये चुकले बापुडे । केशव मागें पुढें सांभाळित ॥१॥

 आळीकर नामें खेळे महाद्वारीं । आंतून बाहेरी नवजे कांहीं ॥२॥

 संतांसी देखोनी मिठी घाली चरणीं । कुरवंडी करूनी देह टाकी ॥३॥ 

ऐसें निज बोधें राहिले निवांत । नामा एकुलते केशवचरणीं ॥४॥

263   

 संसारी गांजलों म्हणोनि शरण आलों । पाठीसि रिघालों देवराया ॥१॥

 कळिकाळा वास पाहूं तूं न देसी । भरंवसा मानसीं आहे मज ॥२॥

 नामा म्हणे देवा स्वामिया तूं एक । आवडता सेवक करीं मज ॥३॥

264  

  संसारींच्या आह्या आहाळलों भारी । निवावी गा श्रीहरि अमृतदृष्टी ॥१॥ 

मी अनाथ अपराधी दुर्बळ दुराचारी । कृपाळू बा हरी तारीं मज ॥२॥

 नामा म्हणे विठो कृपेचा कोंवळा । जाणसी कळवळा अनाथनाथा ॥३॥

265  

  सकळ वैभव निजकर्म भोग । ते तुज उद्वेग दावी काई ॥१॥ 

मीतूंपण असे तेथें मग कैचें । निर्माण ठायिंचें तोडीं वेल ॥२॥ 

आपुला करूनि ठेवीं तुझें पायीं । थोरपण कांहीं नको मज ॥३॥

 नामा म्हणे तुझें सोलीन ढोंपर । कासया विचार देखों आतां ॥४॥

266 

   समर्थपणें रंका का गांजितसां स्वामी । हें काये स्वधर्मीं मिळतसे ॥१॥ 

आपुली करणी न विचारा मनीं । दुसरियास झणीं बोल ठेवा ॥२॥

 निर्गुन निराकार होतेंती शून्यपणें । आम्हांसी असणें तेचि ठायां ॥३॥

सुखें एकरूप होतों तुझें पोटीं । कासया हे सूष्टी वाढविली ॥४॥ 

विकाराचें मूळ दिधलें हें शरीर । तेणें कष्टी थोर जालों आम्ही ॥५॥

 पाण पुण्य दोन्हीं लाविली सांगातें । म्हणऊनि सुखातें अंतरलों ॥६॥

 यमलोकीं वास रोरव यातणा । तेणें नारायणा धाक थोर ॥७॥

 खातों जेवतों तें न लगेचि अंगीं । जालोंसेम उद्वेगीं रात्रंदिवस ॥८॥

 ऐसे देह आम्हां कासया दिधले । काय मागितले आम्हीं तुम्हां ॥९॥

 सृष्टीपूर्वीं पाप नव्हतें हरी । कासया श्रीहरी कष्टी केलें ॥१०॥ 

वेदशास्त्रवचन आम्हांसी लाविलें । तें तुम्हीं टाकिलें एकीकडे ॥११॥

 वेदशास्त्रवचन चुकल्य अवचिता । गोसावी जी होतां दंडावया ॥१२॥ 

मागां चुकलेती तें ठेवा एकिकडे । आतां तरी पुढीं सांभाळावें ॥१३॥ 

एकरूफ तुम्ही होतेती निर्गुणीं । तेथें आमुचे कोण्ही बोलों आलों ॥१४॥

 निर्गुउन सांडुनि व्हावें जी सगुणज । ऐसें तुम्हां कोण बोलियेलें ॥१५॥ 

आपुलिये इच्छे ब्रह्मांडें रचिलीं । कय सांगितलीं जी आम्हीं तुम्हां ॥१६॥ 

लक्ष्मीचे विलास धरिले नाना वेष । हा काय उपदेश आम्ही केली ॥१७॥ 

विश्व हें मिर्मुनि जालेती गोसावी । हें काय सांगावी आम्ही केली ॥१८॥

जे तुम्हां पाहिजे तें तुम्ही निर्मिलें । आपणासवें केलें कष्टी आम्हां ॥१९॥ 

क्ल्पजन्मांतरी युगयुगांतरी । जवळी श्रीहरी होतों आम्हीं ॥२०॥

 तुम्ही तेथें आम्ही आम्ही तेथें तुम्ही । विचारावें स्वामी पांडुरंगा ॥२१॥ 

तुम्हां आम्हां कांहीं वेगळिक नाहीं । बोलोनियां काई दावूं आतां ॥२२॥ 

आम्हांसि तुम्ही काय सोसिलें अधिक । ठकितसां लोक तैसें नव्हें ॥२३॥

 तुम्हांसी अवतार कोरडियें काष्टीं । तुमच्या नामें कष्टीं दैत्यें केलें ॥२४॥

 तुम्हांसी मातेनें धाडियेलें वना । आमची विटंवना बहुत जाहली ॥२५॥

 वल्कलें वेष्टोनी जालेती तापसी । वेष आम्हां देसी मर्कटाचे ॥२६॥

 जवळीच असुनी हरविली कांता । आम्ही शुद्धिकरतां कष्टी जालों ॥२७॥

 तियेचे वियोगें शोक करा वनीं । वानरें होऊनि हिंडों आम्हीं ॥२८॥ 

तुम्ही स्वामीपणें बैसा एके ठायीं । आम्हीं शिळा डोई वाहिलेल्या ॥२९॥ 

लंकेपुढें आम्हीं वेचियेलें प्रान । तुम्ही ते दुरून बाण टाका ॥३०॥ 

अयोध्येचे राज्यीं तुम्हां सिंहासन । आमचे कपाळीं हीन चुकेचि ना ॥३१॥

 वस्त्रें अलंकार तुम्हां हस्ती घोडे । आम्हीं ते उघडे पायीं चालों ॥३२॥

 चाड सरलिया नाहीं आठवण । कांहो लक्षुमण दवडिला ॥३३॥

 लोक म्हणों तरी पाठीं सहोदर । जालेति निष्ठूर देवराया ॥३४॥ 

तुम्हां एकलेनि न करावें गमन । सर्व अवघेजण आलों आम्हीं ॥३५॥ 

कंसाभेणें तुम्ही राखियेल्या गाई । तेथें आम्ही काई नवहतों देवा ॥३६॥ 

भोगा स्वामीपन राखितां गोधनें । ठकोनियां खाणें आमच्या रोटया ॥३७॥

 सर्पापोटीं आम्हीं घावरलोसें विखें । तुम्ही आपुले सुखें वेगळेची ॥३८॥

 खेळतां यमुनेडोहीं टाकियेली उडी । आम्ही थडी थडी रुदन करू ॥३९॥

 गोवर्धन गिरी आमुचिये शिरीं । तुम्ही नानापरि वेणु वाहा ॥४०॥ 

आम्हां चोरुनी नेलें वर्षभरी । तुम्हीं आपुले घरीं सुखी असा ॥४१॥ 

असो आतां चाड नाहीं येणेंवीण । आमुचें निर्वाण पाहूं नका ॥४२॥

 अमुचे दिवस काय वायां गेले । स्वामीया उगले राहा तुम्ही ॥४३॥ 

कल्पाचे शेवटीं तुम्हां आम्हां भेटी । तेथें पैं ह्या गोष्टी कळों येती ॥४४॥

 नामा म्हणे अम्ही पाईक फुकाचे । धारक नामाचे दास तुझे ॥४५॥

267  

समर्थाचें बाळ पांघरे वाकळ । हांसती सकळ लाज कोणा ॥१॥ 

देव आप्त दैन्य उरे कैंचे बापा । आम्हांसि तूं कां पां विसरलासी ॥२॥

 ऐसा तूं अविनाश त्रिभुवनिंचा राजा । नामा म्हणे माझा तूंचि स्वामी ॥३॥

268   

 सर्वभावें तूतें जे ध्याती दातारा । त्यांचिया संसारा तूंचि होसी ॥१॥ 

ज्याचे चित्तीं नाहीं आणिक कांहीं काम । त्याचा योगक्षेम तूंचि होसी ॥२॥ 

ऐहिक परत्र जें कांहीं देखिजे । तें तुवां होईजे मायबापा ॥३॥

 नामा म्हणे माझी भक्ति हे माउली । केशवा वाहिली क्षणमात्रें ॥४॥

269   

 सांडोनि अभिमान जालों शरणागत । ऐसियाचा अंत पहासी काई ॥१॥

 माझे गुणदोष मनीं गा न धरीं । पतित पावत जरी म्हण्नविसी ॥२॥ 

पडविलिया पापराशी झणीं देसी देवा । हे लाज केशवा कोणास जी ॥३॥ 

नामा म्हणे देवा चतुरा शिरोमणी । निकुरा जासी झणीं मायबापा ॥४॥

270 

   सांडोनि संसार जालों मी अंकित । ऐशियाचा अंत पाहूं नको ॥१॥ 

पातकी मी सत्य पातकी मी सत्य । पातकी मी सत्य पांडुरंगा ॥२॥ 

माझे गुणदोष न धरिसी चित्तीं । थोरपण ख्याति दावी आम्हां ॥३॥ 

ऐसा अपराध आणूं नको मना । पंढरीच्या राणा म्हणे नामा ॥४॥

271 

   साचपणें ब्रीद सोडनिन तुझ्या । आतां केशिराजा पण हाचि ॥१॥ 

लबाड तूं देवा लबाड तूं देवा । लबाड तूं देवा ठावा आम्हां ॥२॥ 

काय सूर्यपणें सांगशिल गोष्टी । थोरपणें मोठीं पुरे आताम ॥३॥ 

नामा म्हणे काय खवळिसि आम्हां । लाज नाहीं तुम्हां कवणेविसीं ॥४॥

272    

हस्तीच्या चरणावरी बैसे माशी । नमन तयासी करावया ॥१॥

 तैसें कायसें मी केवढें वापुडें । लागे कोणीकडे देवराया ॥२॥

 नामा म्हणे तैसें मी एक दुबळें । चरणावेगळें करूं नको ॥३॥

273  

  हातीं विणा मुखीं हरी । गायें राउळाभीतरींज ॥१॥

 अन्न उदक सोडिलें । ध्यान देवाचें लागलें ॥२॥

स्त्री पुत्र बाप माय । यांचा आठव न होय ॥३॥ 

देह्भाव विसरला । छंद हरीच लागला ॥४॥ 

नामा म्हणे हेंचि देई । तुझे पाय माझे डोयीं ॥५॥

274

    हिरे जळामधीं भिजतील कधीं । तैसें कृपानिधी केलें आम्हां ॥१॥

 आमुचा विकल्प आमुचा विकल्प । आमुचा विकल्प आम्हां नाडी ॥२॥ 

कामधेनु संगें गाढव बांधिलें । तयाचें तें मोलें तुके केवि ॥३॥ 

काय म्यां करावें पाठी लागे भोग । नामा म्हणे योग तुझ्या हातीं ॥४॥

संत साहित्य सोबतच आम्ही शेतकऱ्यानसाठी कृषी क्रांती हि वेबसाईट चालवत आहोत. नक्की भेट द्या आणि इतरांना देखील सांगा