संत ज्ञानेश्वर

संत ज्ञानेश्वर गाथा १ते२००

संत ज्ञानेश्वर गाथा १ते२०० विडिओ सहित  श्रीज्ञानेश्वर महाराजांची गाथा म्हणजे विठ्ठल प्राप्तीचा एक सोपा मार्ग. यात विठ्ठ्लाच्या सगुणनिर्गुण रूपाचे मोहक वर्णन केलेले आहे.


श्रीहरीचे वर्णन – अभंग १ ते ५२

१.
रुप पाहतां लोचनीं । सुख जालें वो साजणी ॥१॥
तो हा विठ्ठल बरवा । तो हा माधव बरवा ॥ध्रु०॥
बहुता सकृतांची जोडी । म्हणुनि विठ्ठलीं आवडी ॥२॥
सर्व सुखाचें आगरु । बापरखुमादेविवरु ॥३॥

२.
चिदानंद रुप चेतवितें एक । एकपणें गुणागुणीं दावी अनेक ॥१॥
आदि अंतीं गुण सर्वत्र निर्गुण । गुणासी अगुण भासतीना ॥ध्रु०॥
कैसें जालें अरुपीं गुणीं गुणवृत्ती । सगुण पाहतां अंतरलें गती ॥२॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु नंदनंदनु । आदिअंतु एकु पूर्ण सनातनु गे माये ॥३॥

३.
मन मुरडोनि डोळां लेइलें । काळेपणें मिरवलें रुप त्याचें ॥१॥
बरवें रुप काळें अमोलिक । म्हणोनियां सांगतसे शुध्द भावें ॥ध्रुव॥
रखुमादेविवरु अगाध काळें । म्हणोनि सर्वत्र अर्पियलें ॥२॥

४.
हरपली सत्ता मुराली वासना । सांवळाचि नयना दिसतसे ॥१॥
काय करुं माय सांवळा श्रीकृष्ण । सांगितला प्रश्न निवृत्तीनें ॥ध्रु०॥
बापरखुमादेविवरु सांवळीये तेज । सेजबाज निज कृष्ण सुखें ॥२॥

५.
नवल देखिलें कृष्णरुपीं बिंब । सांवळी स्वयंभ मूर्ति हरिची ॥१॥
मन निवालें बिंबलें समाधान जालें । कृष्णरुपें बोधलें मन माझें ॥ध्रु०॥
बापरखुमादेविवरु सांवळा सर्व घटीं । चित्तें चैतन्या मिठी घालिताखेवों ॥२॥

६.
सुंदर सुरेख वोतिलें । परब्रह्म तेज फ़ांकलें । तें व्योमीं व्योम सामावलें । नयनीं वो माय ॥१॥
कमळनयन सुमन फ़ांकलें । त्या परिमळा आथिलें । मकरंदीं वो माय ॥ध्रु०॥
संकोचला संसार । पारुषला व्यवहार । ब्रह्मानंद अपार । जहाला वो माय ॥२॥
मधुर वेदवाणी । न पवे ज्याच्या गुणीं । तें ठकावलें निर्वाणीं । नेति मुखें वो माय ॥३॥
यापरतें बोलणें । न बोलणें होणें । तें म्यां आपुल्या अंगवणें । केलें वो माय ॥४॥
ऐसियाते वोटी । लागलें तयाचे पाठी । रखुमादेविवरा भेटी । विठ्ठलीं वो माय ॥५॥

७.
मूळ ना डाळ शाखा ना पल्लव । तो हा कैसा देव आलां घरीं ॥१॥
निर्गुणपणें उभा सगुणपणें शोभा । जिवाशिवा प्रभा दाविताहे ॥ध्रु०॥
नकळे याची गती नकळे याची लीळा । आपिआप सोहळा भोगीतसे ॥२॥
ज्ञानदेव म्हणे न कळे याची थोरी । आपण चराचरीं नांदतसे ॥३॥

८.
निळिये मंडळीं । निळवर्ण सांवळी । तेथें वेधलिसे बाळी । ध्यानरुपा ॥१॥
वेधु वेधला निळा । पाहे घननीळा । विरहणीं केवळा । रंग रसनें ॥ध्रु०॥
नीळवर्ण अंभ । नीळवर्ण स्वयंभ । वेधें वेधु न लभे । वैकुंठींचा ॥२॥
ज्ञानदेव निळी । ह्रदयीं सांवळी । प्रेमरसें कल्लोळीं । बुडी देत ॥३॥

९.
नीळवर्ण रज । नीळवर्ण बुझे । निळिमा सहजे । आकारली ॥१॥
नीळ प्रभा दिसे । नीळपणें वसे । निळिये आकाश । हरपलें ॥ध्रु०॥
निळेपण ठेलें । निळिये गोंविलें । निळपण सोंविळें । आम्हां जालें ॥२॥
ज्ञानदेवी निळा । परब्रह्मीं गोविला । कृष्णमूर्तिं सांवळा । ह्रदयीं वसे ॥३॥

१०.
निळिये पेरणी । निळिये वाहाणी । गुणाचीं लेणीं । कृष्णवर्ण ॥१॥
नवलाव गे माय । नवलाव चोज । निळीं निळिमा काज । आकारलें ॥ध्रु०॥
नीळवर्ण तनु । नीळवर्ण गुणू । निळिमा पूर्णू । ह्रदयीं नांदे ॥२॥
ज्ञानदेवीं लीला । मननीं निवाला । निळिये अवलीळा । हरपला ॥३॥

११.
जरासंदुमल्लमर्दनु तो । गजपित्राहटणु तो गे बाई ॥१॥
कुब्जकपान तो । सुदाम्या अनुसंधान तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । कंसचाणूरमर्दन तो गे बाई ॥२॥

१२.
ब्रह्मादिका आठकु तो । शिवध्यान ध्यानकु तो गे बाई ॥१॥
गौरीजाप्यसहस्त्रनामीं तो । पुण्यपावन त्रैलोक्य तो गे बाई ॥२॥
रखुमादेविवरु तो । सहजपूर्ण तो गे बाई ॥२॥

१३.
सर्वादि सर्वसाक्षी तो । विश्वंभर खल्विद तो गे बाई ॥१॥
आनंदा आनंद तो । प्रबोधा प्रबोध तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमदेविवरु तो । विटेवरी उभा तो गे बाई ॥२॥

१४.
श्रुतिस्मृतिवचन तो । गुह्यागुह्य तो गे बाई ॥१॥
जागता निजता तो । निज चेवविता तो तो गे बाई ॥ध्रु०॥
परात्पर तो । रखुमादेविवरु तो गे बाई ॥२॥

१५.
निजगुजा गूज तो । मोहना मोहन तो गे बाई ॥१॥
बोधा बोध बोधविता तो । द्वैता-द्वैत अद्वैत तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । सर्वादि सर्वेश्वरु तो गे बाई ॥२॥

१६.
कांही नव्हे तो । अमूर्ता मूर्ति तो गे बाई ॥१॥
सहजा सहज तो । सहज सुखनिधान तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । पुंडलिकवरद तो गे बाई ॥२॥

१७.
निज ब्रह्मा ब्रह्म तो । ब्रह्मादिकां वंद्य तो गे बाई ॥१॥
अचिंतचिंतन तो । सारासार गुह्य तो गे बाई ॥ध्रु०॥
बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलु तो । जनीं वनीं कृपाळु तो गे बाई ॥२॥

१८.
सारंगधरु तो । चक्रा आधारु हरि तो गे बाई ॥१॥
सुलभा सुलभ तो । आटकु नटके तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । द्वैताद्वैतातीत तो गे बाई ॥२॥

१९.
विश्व भुलवी योगमाया तो । गोकुळीं रहिवासु तो गे बाई ॥१॥
वसुदेवकुमरु तो । देवकीनंदनु तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । शुकादिकां चिंतन तो गे बाई ॥२॥

२०.
पैल गोल्हाटमंडळ तो । त्रिकुटा वेगळा तो गे बाई ॥१॥
सहजबोधीं अनुभव तो । परमतत्त्वीं अनुराग तो गे बाई ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तो । ब्रह्म विटेवरी तो गे बाई ॥२॥

२१.
विज्ञानाचे ज्ञान अज्ञानीं घनवट । ज्ञानें अज्ञान नीट लाविलें दिसें ॥१॥
मी तूं हे मात हरपले दृष्टांत । ह्रदयीं ह्रदयस्थ निजतेजें ॥ध्रु०॥
साकार निराकार शून्याशून्य दिठा । रुपीं रुपवाटा हरि माझा ॥२॥
बापरखुमादेविवरु ह्रदयस्थ घटीं । बिंबोनि उफ़राटी कळा दिसे ॥३॥

२२.
ज्ञानविज्ञान हरि । नांदे आमुच्या घरीं । बाह्यजु अभ्यंतरी जाला देव ॥१॥
काय सांगूं माय । त्रिभुवन धाय । पाहातां न समाय । नाना रुपीं ॥ध्रु०॥
चढत्या वाढत्या गोष्टी । प्रगट दिसे घटीं । नामरुपें वैकुंठीं । नेऊनि घाली रया ॥२॥
ज्ञानदेवा गोडी । हरिपदीं आवडी । प्रवृत्तीची थडी । उलंडिली ॥३॥

२३.
सारसार दोन्ही । न दिसती नयनीं । अवचिता गगनीं । बिंबलासे ॥१॥
लोपले रविशशि । तेज न माये आकाशीं । मेघ:श्याम मेघाशीं । लपविलें ॥ध्रु०॥
दिव्यरुप तेज । तीव्र ना तेजबीज । कुंडलि विराजे । लोपलें सूर्यो ॥२॥
ज्ञानदेवा ध्यान । मनाचेंही मन । हरिचरण स्थान । दृढ केलें ॥३॥

२४.
स्वरुपीं पाहतां बिंबीं बिंब उमटे । तें मेघ:श्याम दाटे बुंथि मनीं ॥१॥
चित्त वित्त हरि जाला वो साजणी । अवचिता आंगणीं म्यां देखियला ॥ध्रु०॥
सांवळा डोळसु चतुर्भुज रुपडें । दिसे चहूंकडे एक तत्त्व ॥२॥
ज्ञानदेव म्हणे द्वैत निरसूनि बाही । एका रुपें बाही तरशील ॥३॥

२५.
सांवळेचें तेज सांवळे बिंबलें । प्रेम तें घातलें ह्रदयघटीं ॥१॥
निरालंब बाज निरालंब तेज । चित्तरस निज निजतेजें ॥ध्रु०॥
आदिमध्यंअत राहिला अनंत । न दिसे द्वैताद्वैत आम्हां रया ॥२॥
ज्ञानदेवीं सोय अवघाचि सामाय । सुखदु:ख माय आम्हां नाहीं ॥३॥

२६.
एकांति बाळा । कीं सोहंसुखशयन वेळा । पाहे चरणकमळा । सुंदराचे ॥
तेथें अरुण उदेला । कीं सुमन प्रगटला । कमळणी जाला । अंतरीं विकासु ॥
तें चरण कमळकेवळ । भक्त आळिउळ । सेविती सकळ । योगिजन । तेणें तृप्त जालें ।
कीं ह्रदय वोसंडले । म्हणोनि वाहावलें । ज्ञानडोहीं । तेचि ते परमानंद गे माय ॥१॥
न संगवे माय । परा पारुषली । दोंदिल दृष्टी जाली देखणेंपणें ॥
मनाचा अंकुर उगीच मुराला । तो कृष्णचि होऊन ठेला । अनुभविया ॥ध्रु०॥
तये पदांघ्रीचे रज । तेणें तृप्ति वो सहज । वरि त्रिवेणी ऊर्ध्व व्रज । मज पाहतां ॥
ते तंव रेखा । वरि सखोल देखा । त्यावरी वोळले पीयूषपाणी ॥
तयेचेनि मागें । उध्दरणें जगें । म्हणोनि संतसंगें । तया सोई ॥
ते दोहीं भागीं । विस्तारलें जगीं । म्हणोनि तया भागीं । चरणांगुष्ठ ॥
दृष्टीचा डोळा । न निवडेच बाळा । तेथें जाला एकवेळा । मुनिजनां गे माये ॥२॥
तेथें बिंबलीं नखें । कीं विवळणी विशेखें । काळेपणाचेनि द्वेषें । वाहावलीं पुढां ॥
उगमींच संचले । कीं वियोगें वाहावले । पुनरपि जडले । कृष्णपदीं ॥
गंगा अंगुष्ठधार । कीं वांकिचा बडिवार । तेथें सप्तही स्वर । उमटताती ॥
स्वरुपीं रमली । म्हणोनि अधोमुख जाली । शोभती घाघुरली । पायीं प्रभावळी गे माये ॥३॥
तंव ते निजानंद भरितें । नेणती आणिकांतें । विसरली आपणातें । हास्यवदनें ॥
म्हणती नेति नेति गर्जना । कीं माणिका खेवणा । घोट्या अनुमाना । बाळसूर्यो ।
पोटरिया निवाळा । कीं उभलिया सरळा । जानुद्वय सोज्वळा । उच्चस्तंभ ॥
उंच युगुळ कटीं । माज सामावे मुष्टीं । सोहं समदृष्टी । दोहीं भांगीं गे माये ॥४॥
वरि वेढिला पिंवळा । कीं मिरवे सोनसळा । कीं कल्पतरु फ़ुलेला । नाभिस्थानीं ॥
तेथें वेधु गोपिबाळा । कीं अंतरीं सांवळा । पालवी मेखळा । अभिळाखिया ॥
तेथें मदनु गूढपणें । रतिशये रमणे । दुजे अनुभउ अनुभवणें । न निवडे केंही ॥
सखोल नभमंडळ । तै ब्रह्मस्थान केवळ । कैसे पाहाले विवळ । तेथें जगामागी गे माये ॥५॥
रोमराजवेळा । कीं वेणी एकवळा । दावि निराळा । उदरामध्यें ॥ ह्रदय निर्मळ ।
तेथें ध्येय ध्यान केवळ । वरि चरणकमळ । द्विजोत्तम ॥ वैजयंति माळा । शोभतसे गळां ।
उभलेनि वक्षस्थळा । उभारली ॥ सरळ बाहुदंड । न कळे कानवड ।
अंगोळिया धडफ़ुड । खुणा दावितो गे माये ॥६॥
ऐसा खुणा दावितसे एका । तंव दावी अनेका । अंगोळिया देखा । दशावतावरी ॥
नखाची मंडणी । तेथें तेज तारांगणी । होत असे प्रवणी ॥ त्रिमिर द्वैत ॥
शुक्लपक्ष । कीं अंतरीं लक्ष । सारुनियां साक्ष । दृशदिसर्वी ॥
एकाएकीं संचरे कीं माजिघरीं दुसरे । स्वयें एकसरे । नवल चोज गे माये ॥७॥
तेथ सानुसान स्वर । दोहिलें अंबर । हास्यवदन सुंदर । पावया छंदें ॥
निमासुरा नेटका । न कळे ब्रह्मादिका । वेधुनि गोपिका । मोहियलें जग ॥
समदृष्टी नासापुटीं । नेत्रद्वय निघाले भेटी । रविशशि कोटी । लोपले तेथें ॥
मना मारुनि मेळा । कीं कुंडलें शोभे किळा । तेथें जाला एकवळा । योगिजना गे माये ॥८॥
व्योमींचा मणीं । तया तळीं सहस्त्रफ़णी । तो लाधला निर्वाणी । आराधितां ॥
शेष वर्णिता श्रमला । ह्मणोनि शरण आला । शयन होऊनि ठेला । तया तळीं ॥
ऐसी सुमन सेजा । कीं मवाळपण बरविया वोजा । तेथें रातली रमा भाजा । न निवडे केंही ॥
ऐसा झाला एकवळा । शेष म्हणे दैव आलें फ़ळा । आतां पाहेल सुनीळा । कायें सेज माजी ॥९॥
ऐसयाचें ध्यान । जरि हें न करी मन । तरीच पतन । जन्ममरण ॥
चिंता साठीं फ़ेडी । कीं उभारुनियां गुढी । स्वयें सुखाचिया आवडी । कां सांडितासी ॥
आतां करुं पाहे ध्यान । तरि सहजेंचि उन्मन । म्हणोनि समाधान । होय जीवा ॥
तीर्थ व्रत तप दान । जरी न करी हें मन । तरि सहजचि साधन । गोपिनाथु ॥१०॥
तीर्था जातां सायासी । तूं काय एक देसि । म्हणोनि स्तविलासी । बहुतांपरी ॥
तंव परापश्यंती मध्यमावैखरी । या युक्तिनो बोलवेसी ॥
निवृत्ति म्हणे लीळा । विश्वव्यापक निराळा । पाहे उघडा डोळां परब्रह्म ॥
ज्ञानदेवा मीपणीं । निवृत्ति ऐक्य चरणीं । सरो दुजेपणीं । हांव जीवा ॥११॥

२७.
मनाचा भाव माझा खुंटला हरिध्यानें । अवघेंचि येणें मनें काळापिवन केलें ॥१॥
लघु म्हणो तरी सूक्ष्मही नव्हे । सूक्ष्म ह्मणो तरि अगाधही नव्हे ॥
या काळियाची जाली गे माये ॥ध्रु॥
बाप रखुमादेविवरु सुनीळ नीळकाळा । अवघ्या सहित गोपाळा बुडी दिधली गे माये ॥२॥

२८.
नभ नभाचेनि सळें । क्षोभु वाहिजे काळिंदी जळें । सासिंनले जगाचे डोळे । तें रुप पाहावया ।
भलतैसी हांव । मना न पुरे तेथींची धांव । लावण्यसिंधु सिंव सांडूनि जातो गे माये ॥१॥
सुलभ परमात्मा गे माये । मन मुरोनि देखणेपणा उरी ।
याचि कारणें उभा भिवरेतीरीं । अनुपम्य जयाची थोरी गे माये ॥ध्रु०॥
काळिंदीजळाचा भोंवरा । कीं माजी वेढूनि इंदीवरा । माळ बांधोनियां मधुकरा । रोमांमाजी ॥२॥
सकल सिध्दिंचा मेळां । तेंवि विभूति शोभे भाळा । मुगुटीं रत्नकिळा । लिंग अनुपम्य गे माये ॥३॥
क्षीरसागरींचें । निवांत सुख । असो हें निमासुरें मुख । श्रीयेचें मनोहर देख । टवकारलें दोंभागीं ॥
पहावया ऊरंचीं शोभा । सकळ देवाची प्रभा । तेथें तारांगणें कैंचीं नभा । लेइला गे माये ॥४॥
कटावरी ठेवूनि हात । जनां दावी संकेत । भवजलाब्धीचा अंत । इतुलाची ॥
सम चरणींच्या खुणा । उभा पंढरीचा राणा । तो आवडे जनांमना । दुर्लभ गे माये ॥५॥
कैवल्याचा गाभा । कीं ब्रह्मविद्येचा वालभा । निकटपणाचिया लोभा । कैसा उभा असे ॥
देवा पायींची वीट । तेचि माये नीट । वरि येऊनि भीमातटी । वोळग दावी गे माये ॥६॥
नेति नेतिचेनि बिरारें । उभऊनि श्रीकरारें । श्रुंगाराचेनि पडिभरें । चराचरें वोळगती ॥
हा मेखळेचा मध्यमणी । उदो केला ग्रहगणीं । मध्य नायकु तरणी किरणीं । विरजितु गे माये ॥७॥
आमुची ह्रदयींची श्रीमूर्ति । घेऊनि विठ्ठलवेषाची बुंथी । आतां चाळविसी किती । बापा पालटु नेघे ॥
बाप रखुमादेविवरा विठ्ठला । त्वां मजशीं अबोला कां धरिला । जीवीं जीव आहे उरला । तो निघों पाहे ॥८॥

२९.
वेद प्रमाण करावया गोकुळासि आला । कीं नाटळिचा कुवांसा जाला ।
ब्रह्म आणि गोवळा । ब्रह्मादिका वंद्यु ऐसा निगमु । पैं लाजविला ॥
गणिका स्वीकारि राहो मांडला । कीं दशरथ पतनीं चुकविला । एका तें म्हणे जागा ।
एका तें म्हणेरे निजा । तैं मुचूकुंदापें काळयवनु आणिला रया ॥१॥
विरोचनसुत । बळी बांधोनि जेणें । निगड निबध्द गजा सोडविलें ।
एकाचीं बालकें काळापासूनियां हिरे । एका बाळाचे बाप विदारिले ।
शिशुपाळा जैत देऊनियां शेखिं पाहेपां आपणचि जिंकीलें रया ॥ध्रु०॥
गुरुदुर्वास याचिये भक्ति आणि त्याचियेची रथीं देविरुक्मिणीसहित खांदु चालविला ।
तो तेणें मानें फ़ुंदो पाहे तंव कोलतिया भेणें त्रैलोक्य हिंडविला ।
पैजा सारुनि हातीं सुदर्शन वसविलें कीं भीष्मपण । साचू केला ।
जितुकाचि कौरवा तितुकाचि पांडवां अचोज हा अमुलारया ॥२॥
जमदग्नी जनकाचा वोल भूमीं न पडावा । हाठावो वरि पितृभक्तीची आवडी ।
जेणें साचपणा कारणें माता वधिली । कीं पुराणें खोचिलीं तोंडीं ॥
असुरदैत्य संहारितां बापु तयांची पातकें दवडी ।
प्रजासि रायाची आण रायासी कवण नेमु हे तों संततपणाची प्रौढी रया ॥३॥
या परि चराचरींचे दानव गिंवसूनि पुसिले परोपरी ।
तंव यादवांसि अंबुलेपणची आस जाली थोरी ।
प्रभास क्षेत्रीं अवघियातें केली एकसरी ।
देवकी पुतना नोळखिजे । वैर भक्तीसी एकिची वोवरी ।
पवनु काय हा पंथु शोधूनियां चाले समर्थु करिल तें उजरि रया ॥४॥
या गोविंदाची माव । हे तों ब्रह्मदिकांसी कुवाडें । तो हा मायेचेनि साचपणें न घेपवे ।
प्रकृतीचे गुण ते याचिये गांवीचे । तो करील तें अनुचित बरवें ॥
लाघावियाचे भ्रमु लाघवीच जाणे यांसि कांही नवल नव्हे ।
बाप रखुमादेविवरु जाणीतला तरि उकलेल आघवें रया ॥५॥

३०.
निळें हें व्योम निळें हें सप्रेम । निळेपणें सम आकारलें ॥१॥
नीळवर्ण ब्रह्म नीळवर्ण कर्म । नीळवर्ण आश्रम गुरु देखे ॥ध्रु०॥
निळेपणें वर्तो नीळेपणें खातों । निळपण पाहातो निळे पणें ॥२॥
ज्ञानदेव आला नीळवर्ण शाळा । निळे पण गोंवळा रातलीये ॥३॥

३१.
सांवळियाचें तेज सांवळा श्रीहरि । शेज बाज वोवरी ब्रह्मांडाची ॥१॥
गृहदारा दिनमणि तेज देऊनि मेदिनी । मेरु प्रदक्षणि आप होय ॥ध्रु०॥
ऐसा हा सांवळा सतेज साजणी । म्यां आपुल्या आंगणी देखीयला ॥२॥
ज्ञानदेवा साजण सांवळिये प्रभेचें । मी माझें मोहाचें हरिरुप ॥३॥

३२.
पैल सुखाचेनि माये सुकाळु । नवल पाहिजे हो गोपाळु । म्हणोनि योगयाग तप साधन ।
व्रत दान उद्यापन । पंचाग्नि गोरांजन अनुष्ठान । परि पद निर्वाण नकळें हें ॥१॥
तुझ्या नामाचिनि आनंदे । गातांवातां जोडसी विनोदें रया ॥ध्रु०॥
या गोंवळेनि जग । न दिसे जगपण भाग । पाहेपां सकळीं योग । तुझा तूंचि ॥२॥
अर्थुनि पाहे दृष्टि । तंव तुझ्यापायीं पडे मिठी । आवडी नोसंडी गांठी । तुझिया पायाची ॥३॥
आतां जरि निरुतें । तूंचि आत्मा तूंतें । सुखी सुखाचेनि निजप्राप्ति रया ॥४॥
तुझें स्वरुप अदृष्य । तो मुनिमानसींचा प्रकाश । इंदु तूं पूर्णांश । चैतन्यघन ॥५॥
बाप रखुमादेविवरा विठ्ठला पाहतां उघडा डोळा । दाविलें निधान रया ॥६॥

३३.
सुनीळ गगना पालटु । तैसा दिसे अंगीं नटु । कृष्णी बाणलासे नीळवर्णु गे माये ॥१॥
यमुनेच्या पाबळीं । तनु घेउनि सांवळि । पावा वनमाळी वाजतु आसे ॥ध्रु०॥
पांवयाचेनि नादें । कृष्णाचेनि वेधें अमृतघनु वोळला । आकाश वोळुनि वर्षाव झाला ब्रह्मरसपूर आलारे ॥२॥
कान्हा अति सुंदर वदनारविंद आळी सेविती अनिवाररे आयो ॥३॥
चंदनादिटिळकुलल्लाटीं जया साजे मोर विसावेटी रेआयो । सुरतरु कुसुमें कबरीं भारुरे कुंडलें झळकति कपोळीं रे आयो ॥४॥
बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलुरे । त्रिभुवनजनमोहन रे आयो ॥५॥

३४.
लाउनि मनगणीची दोरी विपरीत तयाची कुसरी । अकळून न कळे श्रीहरी । अवघे वोडंबर तुझें ॥१॥
अष्टदळकमळाची वोवरी । विपरीत तयाची कुसरी । एकविस खणांचे उपरी । बाहीजु कां हरी दाखविली ॥ध्रु०॥
तेथ रात्र दिवस नेणिजे । सोहं प्रकाश सहजे । नाचविसी पंचभूतें वोजे । कवतुक तुझें तूं पाहसी ॥२॥
भानु निसियेचा कुवासा । येक राहिले याचिये आशा ॥
येक ह्मणति अढळ धुरु कैसा । तयाचा भरंवसा त्यासिं नाही ॥३॥
ऐसीं तयाचीं बोलणीं । अंगीं राहिलीं खेळणीं । साही पावटणी करुनि । सातावरि घातु मांडिला ॥४॥
करीं घेऊनि आळवणी । करु नेणें वोवाळणी । बाप रखुमादेविवरा विठ्ठला चरणीं । चौघी जणी निमालिया ॥५॥

३५.
त्रिभंगी देहुडा ठाण मांडुनिया माये । कल्पद्रुमातळीं वेणु वाजवित आहे ॥१॥
गोविंदु वो माये गोपाळु वो । सबाह्य अभ्यंतरीं अवघा परमनंदुवो ॥ध्रु०॥
सांवळे सगुण सकळा जिवांचें जीवन । घनानंद मूर्ति पाहतां हारपलें मन ॥२॥
शून्य स्थावर जंगम व्यापूनि राहिला अकळ । बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलु सकळ ॥३॥

३६.
तुरे कांबळा डांगेवरी विषाण वेणु घेऊनि करीं । वैजंयति रुळे कैशी वक्षस्थळावरी ॥१॥
गोविंदु वो पैल गोपाळु माये । सुरतरु तळवटीं देखे कैसा उभा राहे ॥ध्रु०॥
आडत्रिपुंड्र शोभत दूमिळ भारेंसि जे जात । नागर केशरिचीं पुष्पें कैसा खोप मिरवत ॥२॥
हिरिया ऐशा दंतपंक्ति अधर पोंवळ वेली । श्रवणीं कुंडलें ब्रह्म रसाचीं वोतलीं ॥३॥
विश्वाचें जीवन तें म्यां सार देखियलें । योगी ध्याती ध्यानीं ब्रह्म तेंचि गोकुळासि आलें ॥४॥
आजि धन्य धन्य जालें राया कृष्णासि देखिलें । निवृत्तिमुनिरायप्रसादें ध्यान तें ह्रदयासि आलें ॥५॥

३७.
बरवा वो हरि बरवा बो । गोविंद गोपाळ गुण गरुवा वो ॥१॥
सावळा वो हरि सावळा वो । मदनमोहन कान्हो गोवळा वो ॥ध्रु०॥
पाहतां वो हरि पाहतां वो । ध्यान लागलें या चित्ता वो ॥२॥
पढिये वो हरि पढिये वो । बाप रखुमादेविवरु घडिये वो ॥३॥

३८.
आतसिकुसुमकोशशामघनु । तुळशीवृंदावनामाजी मुनीमनोपद्मदळविशाळजिरे आयो ॥ध्रु०॥
जलधीशयन कमलालयाजीवनु । बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु घनानंदुमुर्ति ॥१॥

३९.
चतुरपणें चतुराननु पैं भागला । शिवुपणें शिवरुपु पैं जाहला ॥१॥
हरिपणें हरि अंग रिघाला । या तिहींचा मेळा न दिसे गे माये ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु तिहीं गुणां वेगळा । शक्ति नव्हे दादुला गे माये ॥२॥

४०.
तुज सगुण म्हणों की निर्गुणरे । सगुण निर्गुण एकु गोविंदुरे ॥१॥
अनुमाने ना अनुमाने ना । श्रुति नेति नेति म्हणती गोविंदु रे ॥ध्रु०॥
तुज स्थूळ म्हणों कीं सूक्ष्म रे । स्थूलसूक्ष्म एक गोविंदुरे ॥२॥
तुज आकार म्हाणों की निराकररे । साकारु निरुकारु एकु गोविंदुरे ॥३॥
तुज दृश्य म्हणों कीं अदृश्यरे । दृश्यअदृश्य एकु गोविंदुरे ॥४॥
निवृत्तिप्रसाद ज्ञानदेव बोले । बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलुरे ॥५॥

४१.
चंचळ चांदिणें सोमविणें भासलें । तेज निमालें रविबिंबेंविणें ॥१॥
जगत्रजीवनु ह्मणे जगासी कारण । तें अणुप्रमाण तेथे दिसे ॥२॥
बापरखुमा-देविवरु अणुप्रमाण भासला । सगुण निर्गुण जाला बाईये वो ॥३॥

४२.
दोन्ही बाहीं संतांची सभा । सिंहासनी उभा श्रीविठ्ठल ॥१॥
गाती नारद तुंबर प्रेमें । हरीचें नाम गर्जती ॥२॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु उभा । त्रैलोक्याची शोभा शोभतसे ॥२॥

४३
ऐसा अवतार नरहरिस्तंभामाझारी । भक्तांपरोपरी धरी रुपें ॥१॥
धरुनिया महीत्व झाला नृसिंहरुप । वेदशास्त्रांसी अमूर्त मूर्तीस आला ॥२॥
बापरखुमादेविवरु नरहरी अवतारु । वर्ण सारड्ग.धरु निजरुप ॥३॥

४४.
स्वर्ग जयाची साळोंखा । समुद्र पाळी पिंड देखा । शेषासरिखी बैसका । जो आधार तिही लोकीं ॥१॥
लिंग देखिलें देखिलें । त्रिभुवनीं विस्तारलें ॥२॥
मेघधारीं तपन केलें । तारापुष्पीं वरी पूजिलें । चंद्रफ़ळ ज्या वाहिलें । वोवाळिलें रविदीपें ॥३॥
आत्मनैवेद्य समर्पिलें । ब्रह्मानंद मग वंदिलें । ज्योतिर्लिंग मग ध्याईलें । ज्ञानदेवीं ह्रदयीं ॥४॥

४५.
देव आहे जैसा तैसा नेणवे सहसा । भांबावला कैसा विश्वजनु ॥
तया रुप ना रेखा लय ना लक्षण । ते प्रतिमें आणून वासना रुपें ॥१॥
देखा सर्वगत निराळा अद्वैत । तया मूर्तिमंत ध्याय जनु ॥
तिहीं देवासि आरु जेथुनि विस्तारु । तो ध्वनि ओंकारु त्या आरु ।
आतां तो नाद ना बिंदु काळा ना छंदु । अक्षय परमानंदु सदोदितु ॥२॥
अवतरे तैसाच नव्हे होय तें न संभवे । आहे तें आघवें लाघव रया ॥
तो येकट एकला रचला न वेचला । आदिअंतीं संचला अनंतपणें ॥
पृथ्वी आप तेज वायु आकाश । हीं सकळही हारपती प्रळयांती ॥
तो निरशून्य निरुपम निरंजन निर्वाण । ते दशा पाषाण केंवि पावती ॥३॥
पाहातां या डोळां परि न दिसे कांहीं केल्या । व्यापुनियां ठेला बाहिजु भीतरि ॥
तो पदपिंडा अतीतु भवभावरहितु । बापरखुमादेविवर विठ्ठलु ह्रदयांतु रया ॥४॥

४६.
मन मारुनि डोळां लेईलें । काळेपणें मिरवलें रुप त्यांचें ॥१॥
बरवें हें रुप काळें अमोलिक । म्हणोनि सांग जें शुध्दभावें ॥२॥
रखुमादेविवरु अगाध काळें रुप । म्हणोनि सर्वत्र व्योम व्यापियेलें ॥३॥

४७.
काळेपणाचा आवो अंबरीं बाणला । तो एकु दादुला देखिला डोळां ॥१॥
काळें मनुष्य मानव जालें । अरुप रुपा आलें गोविंदपणें ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु विठ्ठलु सोहंधरु । त्यानें माझा वेव्हारु बहु काळें नेलागे माये ॥२॥

४८.
ज्याचें गुणनाम आठवितां मनचि नाहीं होय । अनुभवाचे पाय पुढें चालती ॥१॥
निर्गुणगे माय गुणवंत जाला । प्रतिबिंबीं बिंबतसे चैतन्याचें मुसे ।
प्रति ठसावत तें वृंदावनीं ब्रह्म असेगे माये ॥२॥
बापरखुमादेविवरु डोळसु सावळा । द्वैत अद्वैत सोहळा भोगविगे माये ॥३॥

४९.
निळिये रजनी वाहे मोतिया सारणी । निळेपणें खाणीं सांपडली ॥१॥
आंगणीं चिंतामणि जळधरु सिंपणी । अमृतसाजणी जीवनकळा ॥२॥
सुमनाचे शेजे विरहिणी विराजे । शयनीं सुलजे आरळ सेज ॥३॥
माजयानें हटीं मुखकमळ टेंकी । निळिये अवलोकी कृष्णमूर्ति ॥४॥
कमळणी आमोद सुस्वाद मकरंद । चंदनाची अभेद उटी अंगी ॥५॥
कर्पूरपरिमळें दिव्य खाद्य फ़ळें । ठेऊनि सोज्वळें वाट पाहे ॥६॥
मन तो निळिये गोविंदाचिये सोसे । विरहिणी पाहे वाटुलि ऐसी ॥७॥
ज्ञानदेवी निळिये वाटुले गोविंदीं । कृष्ण निळिये पदीं ठाव जाला ॥८॥

५०
राम बरवा कृष्ण बरवा । सुंदर बरवा बाइयांनो ॥१॥
केशव बरवा माधव बरवा । गोपाळ बरवा बाइयांनों ॥२॥
बाप रखुमादेविवरु त्रिभुवनीं गरुवा । विठ्ठलु बरवा बाइयांनो ॥३॥

५१
साती बारी दोन्ही आपणचि होऊनि । सुरतरु माझारी वोळगे ॥
तळीं त्रिभंगी मांडूनि ठाण घेऊनि मेघाचें मान । विजु एकी वेढुन बरवे गर्जतुगे माये ॥१॥
नवलावोगे माये न्याहाळितां कैसे मनाचे नयन उमलताती ॥
तीही एक दृष्टि जिव्हा लाभती तरी । सुलभु देखतां बोलतीगे माये ॥ध्रु०॥
पाहो याचे पाय । शंभूचिया माथां माये । सासिन्नली चंद्रदाहें गंगेतें ॥
तेथ असुराची शिरें । येथे सकळ शरीरें । तोडराचेनि बडिवारें । बरीजतुगे माये ॥२॥
तेज सांवळें । रुप लाधलें परिमळें । अनंगाचेनि सळें । कासीं कासियेला ॥
तो पालउ पांढर गळे । होतुकां जगाचे डोळे । दुरुनियां सुनिळें । रोविलेंगे माये ॥३॥
उपनिषदाचा गाभा । माजी सौंदर्याची शोभा । मांडिला दोखांबा । तैसा दिसे देखा ॥
वेगळालिया कुंभस्थळा । परि हातु सरळा । पालटु बांधला माळा । मेखळा मिसेंगे माये ॥४॥
भलतेउते वाहे न वाहे नदी । जेंवीं स्थिरावे अगाधीं । तैसी पुंजालता हे मंदी । दोही वेदांची ॥
वरिलिया वक्षस्थळा । नुपुरे स्थानीचा डोळा । मागुन निघे कमळा । नव्हे रोमराजी ॥५॥
लावण्य उदधी वेळा । तेंचि पै वैजयंती माळा । वरी शोभतसे सोहळा । साहकारवेचा ॥
म्हणे प्रेम पुष्कळा । थडिये लाभे सकळा । नयनसुखाच्या सुकाळा । जग मेळवितुगे माये ॥६॥
भोंवतीं तारागणें पुंजु । मांजी अचळ सुरिजु । आला वक्षस्थळा उजु । तैसा दिसे देखा ॥
जेवणे न अंगें । उभऊनि श्रीकरायोगें । योगनादातटी रंगे । नभु दुमदुमितवो माये ॥७॥
इंद्रधनुष्य काढिलें । तया तळीं बहुडलें । तेचि कुरुळीं वेढिलें । समाधिसुख देखा ॥
आवारीचा गुणु । श्रुतीगर्भी समवर्णु । दोही स्वरीं गोडी वेणु । जग निववीतुवो माये ॥८॥
या वेधितां कांहींच नुरे । रुपा आले हेंचि खरें । वरी दाविता हे माजिरें । गोपवेशाचें ॥
तमावरी हातियारे । रविकाज काईयेरे । तैसा रखुमादेविवरें । विरें घेतलेंगे माये ॥९॥

५२.
मदनमूर्ति विश्वीं अळंकारिली । ते डोळ्यां असुमाय जाली ।
पाहतां मनाची वृत्ति नुपुरे तेथिची सोय ।
तेथें भरोनि वोसंडिली गे माये ॥१॥
अभिनव रुप कैसें मना अगोचर अरुप रुपासि आलें ।
तें हें कल्पद्रुमातळीं ठाण मांडूनि देहुडें । तेणें आनंदघनें निवविलेंगे माये ॥ध्रु०॥
चिदानंदाची मांदुस किंचिदघन चिदाकाश । तेज: पुंज प्रकाश चरणीं शोभा ॥
निडारलें दृष्टि पाहतां रुपाचा एकवळा । कैसा साकारे सोहळा भोगीतसे गे माये ॥२॥
सकळ तीर्थ अर्तिलीं । तीं ऋषिवृंदें घेऊनि बैसलीं । पावन झालीं । चरणांगुष्ठीं ॥
वाकी तोडरु गजरीं । गर्जतसे नानापरी तो श्रुतिनादु अंबरीं । सांठवलागे माये ॥३॥
उपनिषदाचा गाभा । परी देहुडा पाउलीं उभा ।
जानुजघनींच्या प्रभा । नभ धवळलें ॥
सुरंग सोनसळा । वरी वेढिला पिंवळा ।
त्यावरी गाठियला मेखळा । रत्नखचितगे माये ॥४॥
हा जगडंबरु जगदाभासु । कीं ठसावला आभासु ।
नाभिकमळीं प्रकाशु । चतुरानना ॥
पाहता तेथींची हाव । मना न पुरे तेथींची थाव ।
म्हणउनि सगुण ध्यान । करी तुझेगे माये ॥५॥
ब्रह्मांडाचिया कोडी । रोमरंध्रीं उतरंडी ।
मदन सांडुनिया प्रौढी । उदरा आला ॥
सुघटित वक्षस्थळ । निरोपम केवळ ।
वरी पदयुगुळ । द्विजोत्तमगे माये ॥६॥
चहूं पुरुषार्थांचें साधन । तोचि आयुधें मंडन ।
बाहीं बाहुवटे मंडन । मंडना आलें ॥
वीर कंकण मनगटीं । कांडोवांडीं मुद्रा दाटी ।
कैसा अलोहित नखें बोटीं ।वेणु वाहे वो माये ॥७॥
ब्रह्म ऐसें धेनु आतला । कीं सुधारसु मुराला ।
तोचि नादु सुस्वर आला । पावया छंदें ॥
अधरीचें अमृत । पिकलेंसे ब्रह्मरस । तेणें जाला सौरसु ।
गोपिजनागे माये ॥८॥
नयनींचे तारे । दो पक्षीं प्रेम पुरे ।
द्वैताद्वैत एकसरें । ठकलें ठेलें ॥
कुंडलाचिये दीप्ती । लोपला गभस्ती ।
सुखस्वरुपाची शांति । येणे सुखेंगे माये ॥९॥
आतां पाहतां पाहतया दृष्टी नपुरे । ध्यातां मनचि नुरे ।
आंत बाहेरी पुरे । व्यपूनि ठेला ॥
मावळलिया दृष्टि पाहातां देखणें ठसावलें । निर्गुण गुणासि आलें ।
सदोदित गे माये ॥१०॥
आतां हा केंवि पाहावा । पाहातयेचि दृष्टि ।
मन मनेंचि दिधली मिठी । तेथील ते गोडी रुपासी आली ॥
म्हणती निवृत्ति । ज्ञानदेवा पाहे चित्तीं । आतां जागृतीच्या अंती । सुखशातिं रया ॥११॥

पंढरीमाहात्म्य – अभंग ५३ ते ७८

५३.
आनंदाच्या ताटीं अमृताची वाटी । विवेकतारुं घोटी रसनाबळें ॥१॥
तें हें रुपडें रुपस विठ्ठल । पुंडलिकें बहु साल प्रार्थियलें ॥ध्रु०॥
तारावया जन व्हावया पावन । जड मूढ अज्ञान हरीपाठें ॥२॥
कर्म धर्म करितां शिणली येतां जातां । मग पुंडलिकें अनंता प्रर्थियलें ॥३॥
येउनिया श्रीहरी भीमेच्या तीरीं । सुदर्शनावरी पंढरी उभाविली ॥४॥
अमरतरुवर तीर्थ सरोवर । वेणुनादीं श्रीधर खेळताती ॥५॥
बागडे गाती हरि वाकुल्या कुसरी । तेथें पुंडलिक परोपरी स्तवन करी ॥६॥
धन्य पंढरीनगरी फ़ावली चराचरीं । धन्य जो भूमीवरी दृष्टीभरी हरी देखे ॥७॥
ज्ञानदेवा बीज विठ्ठल केशीराज । नव्हे ते नवल चोज प्रत्यक्ष हरी ॥८॥

५४.
अवघाचि संसार सुखाचा करीन । आनंदे भरीन तिन्हीं लोक ॥१॥
जाईन गे माय तया पंढरपुरा । भेटेन माहेरा आपुलिया ॥२॥
सर्व सुकृताचें फ़ळ मी लाहीन । क्षेम मीं देईन पांडुरंगी ॥३॥
बापरखुमादेवीवरु विठ्ठलेंसी भेटी । आपुले संवसाटी करुनि ठेला ॥४॥

५६.
न चलति शब्द खुंटले पै वाद । एक तत्त्व भेद नाहीं रुपा ॥१॥
तें रुप पंढरी भरलें चराचरीं । माझा माजी घरीं बिंबलेंसे ॥२॥
रखुमादेविवरु पुंडलीकवरु । निळियेचा आगरु पंढरीये ॥३॥

५७.
दुजे द्वैत सांडी एक तत्त्व मांडी । अद्वैत ब्रह्मांडीं पै सुकीजे ॥१॥
तें रुप पंढरी पुंडलीका द्वारीं । मुक्ति मार्ग चारी वश्य रया ।
अनंतीं अनंत वोतलें संचीत । वैकुंठ अदभुत उभें असे ॥२॥
ज्ञानदेवीं ध्यान मन मौन चरण । आपणची मग्न तेथें जाले ॥३॥

५८
तत्त्वें तत्त्व धरी कोहंभाव होकारी । सोहं सोहं करी कोण सये ॥१॥
सोकरी पुंडलिकु ज्ञान पुण्यश्लोकु । विठ्ठलु त्रैलोकु उध्दरिले ॥२॥
सखी जाय तेथें भाव बळिवंत । प्रपंच देहांत नाहीं तुज ॥३॥
ज्ञानदेव पुसे निवृत्ति सौरसें । पुंडलिकें कैसें पुण्य केलें ॥४॥

५९
एकी म्हणे भाव धरुं नेदी मौन । तेथींचे वो ज्ञान मज सांगे ॥१॥
एकीनें सांगितलें दुजीनें परिसलें । प्रपंचा पुसलें तेणें रुपें ॥२॥
तें घरटीं कडी सोकरी बागडी । सोहं कथा उघडी पंढरीये ॥३॥
ज्ञानदेव म्हणे निवृत्तीस मनें । नयनांसी पारणें देखतांची ॥४॥

६०
पंढरीचे वाटे अनंत घडती याग । वैकुंठीचा मार्ग तेणें संगें ॥१॥
जपतप अनुष्ठान क्रिया कर्म धर्म । हें जाणताती वर्म संतजन ॥२॥
भक्तिमार्ग फ़ुकटा आनंदाची पव्हे । लागलीसे सवे पुंडलीका ॥३॥
दिंडी टाळ घोळ गरुडटकियाचे भार । वैष्णवांचे गजर जये नगरीं ॥४॥
तिहीं लोकीं दुर्लभ अमर नेणती । होउनी पुढती सेविती ॥५॥
सनकादिक मुनी ध्यानस्त पै सदा । ब्रह्मादिकां कदा न कळे महिमा ॥६॥
ज्ञानदेव निवृत्ती पुसतसें कोडें । पुंडलिकें केवढें भाग्य केलें ॥७॥

६१
माझे जिवींची आवडी । पंढरपुरा नेईन गुढी ॥१॥
पांडुरंगी मन रंगले । गोविंदाचे गुणीं वेधलें ॥२॥
जागृति स्वप्न सुषुप्ति नाठवे । पाहतां रुप आनंदी आनंद साठवे ॥३॥
बापरखुमादेविवर सगुण निर्गुण । रुप विटेवरी दाविली खुण ॥४॥

६२
कल्पना वृक्षासी देखिलें । चिंतामणीस चिंतिलें ।
कामधेनुसी आपेक्षिलें । जीण्या जिवविलें तेंचि हरिरुप पंढरिये ॥१॥
धन्य कुळ धन्य जन्म । जयासि पंढरीचा नेम ।
चित्तीं अखंड विठ्ठल प्रेम । ते धन्य भक्त भूमंडळी ॥ध्रु०॥
तोचि तीर्थरुप सदा । तया दोष न बाधिती कदां ।
जो रातला परमानंदा । तेथें सर्व सिध्दि वोळंगती ॥२॥
ऐशीं वेदशास्त्रीं पुराणीं । जो रातला नामस्मरणीं ।
धन्य तया तीर्थ पर्वणी । धन्य वाणी तयाची ॥३॥
पंढरीसी कीर्तन करी । पुंडलिकासी नमस्कारी ।
विठ्ठल चरण अंतरी धरी । धन्य जन्म तयाचा ॥४॥
सकळ कुळाचा तारकु । तोचि जाणावा पुण्यश्लोकु ।
पांडुरंगी रंगला निशंकु । धन्य जन्म तयाचा ॥५॥
त्यासी अंतीं वैकुंठप्राप्ती । ऐसें शुकें सांगितलें परीक्षिती ।
जे जे हरिचरणीं भजती । ते ते पावती वैकुंठ ॥६॥
मानें स्फ़ुंदत नाचत रंगणीं । प्रेम विठ्ठल चरणीं । सर्व सुख खाणी ।
बाप रखुमादेवीवर विठ्ठल ॥७॥

६३
वाजतसे बोंब कोण्ही नायकती कानीं । हरि हरि न म्हणती तयांसी थोर जाली हानी ॥१॥
उठा उठा जागा पाठीं भय आलें मोठें । पंढरिवांचुनी दुजा ठाव नाहीं कोठें ॥ध्रु०॥
तापत्रयाग्नीचा लागला वोणवा । कवण रिघे आड कवण करी सावाधावा ॥२॥
देखोनि ऐकोनि एक बहिर अंध जाले । विषयाचे लंपट बांधोनि यमपुरीस नेले ॥३॥
आजा मेला पणजा मेला बाप मसणा नेला । देखत देखत नातु पणतु तोही वेडा जाला ॥४॥
व्याघ्र लासी भूतें हीं लागताती पाठीं । हरिभजन न करितां सगळें घालूं पाहे पोटीं ॥५॥
संतसंग धरा तुम्ही हरिभजन करा । पाठीं लागलासे काळ दांत खातो करकरां ॥६॥
बापरखुमादेविवरा विठ्ठला शरण । भावे न निघतां न चुके जन्ममरण ॥७॥

६४
हें नव्हे आजिकालिचें । युगां अठ्ठाविसांचें ।
मज निर्धारितां साचें ।हा मृत्युलोकुचि नव्हे ॥
हाचि मानिरे निर्ध्दारु । येर सांडिरे विचारु ।
जरी तूं पाहासि परात्परु । तरि तूं जारे पंढरिये ॥१॥
बाप तीर्थ पंढरी । भूवैकुंठ महीवरी ।
भक्त पुंडलिकाचे द्वारीं । कर कटावरी राहिला ॥ध्रु०॥
काशी अयोध्या आवंति कांति । मथुरा माया गोमती ।
ऐशीं तीर्थे इत्यादि आहेति । परि सरी न पवती पांडुरंगी ॥२॥
हाचि मानिपारे विश्वासु । येर सांडिरे हव्यासु ।
जरि तूं पाहासि वैकुंठवासु । तरि तूं जाये पंढरिये ॥३॥
आड वाहे भीमा । तारावया देह आत्मा ।
पैल थडीय परमात्मा । मध्य राहिला पुंडलिकु ॥४॥
या तिहींचें दरुशन । प्राण्या नाहीं जन्ममरण ।
पुनरपि आगमन येथें बोलिलेंचि नाहीं ॥५॥
पंढरपुरी ह्मणिजे भूवैकुंठ । ब्रह्म तंव उभेचि दिसताहे नीट ।
या हरिदासासी वाळुवंट । जागरणासी दीधलें ।
म्हणोनि करा करारे क्षीरापति । नटा नटा कीर्तनवृत्ती ।
ते नर मोक्षातें पावती । ऐसें बोलती सुरनर ॥६॥
हें चोविसा मूर्तींचें उध्दरण । शिवसहस्त्रनामासी गहन ।
हेंचि हरिहराचें चिंतन । विश्ववंद्य हे मूर्तितें ।
तो हा देवादि देव बरवा । पांडुरंग सदाशिवाचा निज ठेवा ।
बापरखुमादेवीवरु पंचविसावा । चोविसा मूर्ति वेगळा ॥७॥

६५
पातेजोनि खेंवासि आणिलें । येणें आपणिया समान मज केलें गे माये ॥१॥
पाहेपां नवल कैसें बितलें । मन उन्मनीं उन्मन ग्रासिलें ॥२॥
पाहेपां येणें रखुमादेविवरा विठ्ठले । पाहेपां राहणें पंढरपुरीं केलें ॥३॥

६६.
जें येथें होतें तें तेथें नाहीं । ठाईंच्या ठाईं हरपलें ॥१॥
घरींच्या घरीं जाली चोरी । आपणावरी आळु आला ॥२॥
पंढरपुरीं प्रसिध्द जाणा । पुरविल्या खूणा ज्ञानदेवा ॥३॥

६७
क्षीर सागरीचें निजरुपडें । पाहतां पारखिया त्रिभुवनीं न संपडे ।
तें उभें आहे वाडें कोडें । पुंडलिकाचे आवडी ॥१॥
मेघश्याम घेउनियां बुंथी । जयातें श्रुती पैं वानिती ।
कीं तें पुराणांसी वाडे । तें पंढरिये उभें असें कानडे गे माये ॥२॥
आवडीच्या वालभें गोजवलें गोजिरें । पाहातां साजिरें त्रिभुवनाएक गे माये ॥३॥
तें सकळ मंगळदायकाचें प्रेम आथिलें । कीं ब्रह्मरसाचें वोतिलें घोसुलें ।
ब्रह्मविद्येचें सार मथिलें । देखा सकळ आगमींचें संचलें ।
की बापरखुमादेविवर विठ्ठल नामें मढिलें । श्रीगुरु निवृत्तीनें दिधलें ।
प्रेमखुण रया ॥४॥

६८
जयातें पाहतां परतला आगमु । निर्गमा नाकळे दुर्गमु ।
सिध्दांसाधक निरुतें वर्मु । न पडे ठायीं सर्वथा ॥१॥
तें या पुंडलिका वोळलें । प्रेम प्रीतीनें घोळलें ।
भक्तिमातेनें चाळविलें । आधीन केले आपणया ॥ध्रु०॥
जे माये अविद्ये वेगळें । गुणत्रया नातळे ।
काळें गोरें न सांवळें । निर्धारितां नेणवे ॥२॥
जें द्वैताहूनि परतें । तें सुखातें वाढवितें ।
योगी लक्षीं लक्षित ज्यातें । परि नेणवे सर्वथा ॥३॥
जें अरुपा रुपा वेगळे । सहस्त्रनामांहूंनि आगळें ।
परम कृपेचें कोंवळे । क्रियाकर्मविरहित ॥४॥
जें ब्रह्मरसाचें गोठलें । तें पंढरिये प्रगटलें ।
बापरखुमादेविवर विठ्ठलें । नामें आथिलें चोखडें रया ॥५॥

६९
नेणो विठो मार्ग चुकला । उघडा पंढरपुरा आला ।
भक्तें पुडलिकें देखिला । उभा केला विटेवरी ॥१॥
तो हा विठोबा निधान । ज्याचें ब्रह्मादिकां ध्यान ।
पाउलें समान । विटेवरी शोभती ॥२॥
रुप पाहतां तरी डोळसु । सुंदर पाहतां गोपवेषु ।
महिमा वर्णितां महेशु । जेणें मस्तकीं वंदिला ॥३॥
भक्तिसुखें लांचावला । जाऊं नेदी उभा केला ।
निवृत्तिदास म्हणे विठ्ठला । जन्मोजन्मीं न विसंबे ॥४॥

७०
त्रिपुटीं भेदूनी मनाच्या मौळी । तें आलें भूमंडळीं पंढरिये ॥१॥
नाम लाधलें नाम लाधलें पुंडलिकें केलें खेवणें देखा ॥२॥
समर्था पाथीं भोजन जालें । पंचामृत घेतलें धणीवरी ॥३॥
बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलेसी तृप्ती । यथार्थ भावितां कळों येईल चित्तीं ॥४

७१
आकानिकेलेचिकनामातु । कारले धसिगे मरुळादने ॥१॥
चलुवाने चलुवने पंढरीराया चलुवाने । यल्ले दौनर्कवाने ॥२॥
पुंडलिकने भक्ती बंदा । रखुमादेविवर विठ्ठलुने ॥३॥

७२
जोडुनिया जोडी जेणें हूंडारिली दुरी । भिकेची आवडी तया नावडे पंढरी ॥१॥
करंटे कपाळ ज्याचें नाम नये वाचे । सदैव सभाग्य तोचि हरीरंगी नाचे ॥ध्रु०॥
आपण न करीं यात्रा दुजियासी जावो नेदि । विषयाचा लंपट शिकवी कुविद्या कुबुध्दी ॥२॥
ऐसें जन्मोनि नर भोगिती अघोर । न करिति तीर्थयात्रा तया नरकीं बिढारे ॥३॥
पुंडलकें भक्तेरे तारिले विश्वजना । वैकुंठीची मूर्ति आणिली पंढरपुरा पाटणा ॥४॥
कायावाचामनें जिवें सर्वस्वें उदार । बापरखुमादेविवरा विठ्ठलाचा वारिकर ॥५॥

७३
शरीर हें स्थळ मळानिर्मळाचें मूळ । पाहोनि चोखाळ आदिपुरुषासी ।
जन्म मरणाचिया उचलुनि पेडी । मग तया बिंबडीं ज्ञान पिके ॥१॥
पंढरिचें पिक नसमाये अंबरीं । तें शेत सोकरी पुंडलिक ॥ध्रु०॥
ऐहिक परत्र दोन्ही शेताचीं आउतें । मुंड मुंड तेथें कुळवाडिये ।
उचलुनि पेंडी कासिया समुळीं । मग पुण्यकाळीं वोलवले ॥२॥
गरुडटके दोन्ही शेताची बुझवणी । दस कुडपणी नामघोष ।
एकवीस स्वर्गाचा घालुनिया माळा । मग तया गोपाळामजीं खेळे ॥३॥
जये शेतीं निवृत्ती भीतरे तये शेतीं साजे पुरे । राउळीं निदसुरे दंडीजती ॥
रात्रंदिवस तुम्हीं हरिचरणीं जागा । तेणें तरालगा भगसागरु ॥४॥
अठाराही बलौतें तें केलें धडौतें । खळें दान देतें सनकादिका ।
ज्ञानदेव म्हणे जगदानीं पिकला । पुरोनि उरला पंढरिये ॥५॥

७४
आनु नेणें कांहीं । विठ्ठलु स्मरें देहभावीं ॥१॥
पुंडलिका हें चिंतन । म्हणोनि विटेवरि हें ब्रह्म ॥२॥
रखुमादेविवरु शहाणे । विठ्ठलु पाहुणे पुंडलीका ॥३॥

७५
तळवे तळवटीं असे । विटें फ़ावलें अनयासें ॥१॥
आम्हां न संडवे पंढरी । विठ्ठलराज विटेवरी ॥ध्रु०॥
जानु जघन बरवे दिसे । ते देखोनि मन उल्हासे ॥२॥
पदकमळ जोडिलें । तेथें मुनिजन रंगलें ॥३॥
कासे कसिला पितांबरु । चरणीं ब्रिदाचा तोडरु ॥४॥
नाभीकमळीं जन्म असे । ब्रह्मादिंका अपैसे ॥५॥
हस्तकडगे बाहुवटे । विठोबा शृंगार गोमटें ॥६॥
अंगीं चंदनाची उटी । ते देखोनि मन संतुष्टी ॥७॥
गळा वैजयंती माळा । मणीमंडित वक्षस्थळा ॥८॥
कानीं कुंडलें झळाळा । श्रीमुख दिसतें वेल्हाळा ॥९॥
वदन सकुमार गोजिरें । जैसे पोवळिवेल साजिरे ॥१०॥
दंतपंक्ति झळाळ । जैसी मणिकाची किळ ॥११॥
नाशिक मनोहर दिसे । जैसें वोतिलेंसे मुसें ॥१२॥
लोचन बरवें विशाळ । श्रवणीं कुंडलें झळाळ ॥१३॥
टिळक रेखिला मृगनाभीचा । बाप राजा मन्मथाचा ॥१४॥
माथां मुगुट झळाळित । बाप पुंडलिका न्याहाळित ॥१५॥
निवृत्तिदास शरणांगत । विठ्ठला चरणींचे आरत ॥१६॥

७६
जन्मोजन्मींच्या सायासीं । विठ्ठल लाधला पुंडलिकासी ॥१॥
पूर्वी पुण्य केलें वो माये । विटे लाधले या विठोबाचे पाये ॥२४॥
रखुमादेविवरु आहे । तया तीर्था केधवां जाती पाय ॥६॥

७७
विवेक नदीये बैसोनि । सांगड सत्त्वाची बांधोनी ॥१॥
एक पंढरी वैकुंठ । येर वाउगे बोभाट ॥२॥
चारी वेद विवादती । पुराणें साक्ष देती ॥३॥
बोले निवृत्तीचा दास । संत गर्जती पापा नाश ॥४॥

७८
वाराणशी यात्रे जाईन । प्रयाग तीर्थ पाहीन ।
त्रिवेणिये स्नान करीन । परि मी वीट नव्हेन ॥१॥
विठोबा पाईची वीट । मी कईबा होईन ॥ध्रु०॥
गोदावरी यात्रे जाईन । बारा वरुषाचें फळ लाहीन ।
अब्जकतीर्थी स्नान करीन । परि मी वीट नव्हेन ॥२॥
मल्लिकार्जुन यात्रे जाईन । श्रीशैल्यशिखर पाहीन ।
पाताळगंगें स्नान करीन । परि मी वीट नव्हेन ॥३॥
मातापुर यात्रे जाईन । सह्याद्री पर्वत पाहीन ।
गहनगंगेम स्नान करीन । परी मी वीट नव्हेन ॥४॥
कोल्हापुरीं यात्रे जाईन । महालक्ष्मी पाहीन ।
विशाळतीर्थी स्नान करीन । परि मी वीट नव्हेन ॥५॥
एका अंगुष्ठीं तप करीन । पृथ्वीपात्रचि लाहीन ।
देह कर्वतीं देईन । परि मी वीट नव्हेन ॥६॥
बहुता पुण्यांच्या सायासीं । चरण जोडले विटेसी ।
निवृत्ति दासु म्हणे परियेसी ॥
परी मी वीट नव्हेन ॥७॥

बाळक्रीडा – अभंग ७९ ते १०१

७९
भवाब्धिसागरीं मांडिली टिपरी परि अनुहातें वाजे गजरु वो ॥
ताळक छंदें उमटती पदें वरि टिपरें टिपरीं गाजेवो ॥१॥
टिपरिया घाई गोपाळ भाई ॥
घुळुघुळुपाई नादु वाजे वो ॥२॥
ताळकछंदे वेगुआल्हादें टिपरीनादें वाजती वो ॥
सांडुनि अहं धरिलें सोहं तयासि टिपरी साधली वो ॥३॥
औटहात भूमिका नीट तालछंदें टिपरी धरी वो ॥
विरुळा जाणे एथींचे खुणे टिपरे वाजे शिरीं वो ॥४॥
एकटसंगें टिपरें वेगें ध्वनि गगनीं गाजे वो ॥
बाप रखुमादेविवर टिपरीवो गाजती घाई जाली टिपरियाजोगी ॥५॥

८०
जटिल धुळधुसिर दोंदिल डोळसु अंगणीं बाळचंद्र खेळतां दिसे ॥
तें देखोनियां यशोदा माया पसरोनिया बाह्या ॥
तें क्षेम सांगावया वाचा कैंची ॥१॥
वालभते ब्रह्म गोकुळीं आनंदे ॥
गौळियाच्या छंदें खेळतां दिसे ॥ध्रु०॥
थुरथुर चालत भूमि पाय ठेवित । आंतु बाहिर दावित यशोदे माये ॥
तो नित्य पूर्ण ह्यणे कडे घे कांवो आमये ॥
स्तनपान दे कां सये वोसंगागे माये ॥२॥
दोनी चारी कणिका वक्रारविंदी देखा । तें मुखमय कां माहेर होता ॥
तें उचलेनि कपोळीं स्नेहें चुंबिती गौळणी ।
मांजयाची सिरयाणी ध्यानीं मुनिजनागे माये ॥३॥
विश्व प्रतिबिंबाचें बिंब तो कान्हया वो साजणीं ।
त्यासी वोसंगा घेउनी गौळणी स्तनपान देती ॥
सवेंचि कासाविस होती ते पाही ।
मां साच कीं कान्हया नाहीं तेथें यशोदा ते कैची ॥४॥
वेदाशास्त्रा पुराणा आणि यज्ञतप दाना । श्रुति धांडौळितां मना ठावो नुरेचि ।
मां मां म्हणोनि गौळणी अंगोळिया धरिती ।
मां विस्मयो करिती चोज अचोजगे माये ॥५॥
ब्रह्मदिकां लक्षा नये कल्प गेले युगे युगे ।
तो गौळणीया वोसंगा निघालगे माये ॥
तें बाळ भावाचे कीं संतत दैवाचे ।
न वर्णवे वाचे दिपोदिपिवो माये ॥६॥
सांवळा सुजेडु कीं सुधेपरिस गोडु । तो या डोळ्या उजियेडु डोळसु तो ॥
त्यानें एकै घेइजे एके पुजिजे । मां प्रीतिचेनि माजे नेणिजे दुजेगे माये ॥७॥
हारवी कांई आपुलेपण न सांडितां गांवोगांवीचा होत जात ।
तैसा गोकुळीं गोपिनाथु सकळ जना ॥
कृष्ण परब्रह्म पुतळा कीं आनंदाची कळा ।
तो हा भोगविता हे लीळा मदनाची गे माये ॥८॥
एक पावलों म्हणती ते कांहींच नेणती ।
अनुसरलिया हातांतळी पावा पावा म्हणे निवृत्तिदासु हरी ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु करिते निकेगे माये ॥९॥

८१
गोकुळीं कमळ विस्तारलें साचें ध्यान श्रीधराचें करावया ॥
यमुनेच्या पाबळीं मूर्ति देखिली सांवळी ।
चिदाकांशींची वोतली प्रेमतनुगे माये ॥१॥
आवडींचें वालभ ब्रह्म पुंजाळलें । गोपवेषें गाई राखे ।
कांबळीची बुंथी घेऊनि कल्प द्रुमातळीं ।
त्रिभंगी ठाण मांडियलेंगे माये ॥ध्रु०॥
योगमायेचनि विलासे उभा देहुडा पाउलीं ।
तेथे दीप्ति जे उदेली तेजाकारें अंगुष्ठीं अगुष्ठीं स्थापियेलें मूळपीठ ।
सुनीळनभाचेनि काळीवटे अंगोळियागे माये ॥२॥
शेष गुढारी विसंचला किं भूमि पावो ठेविला ।
तोचि विन्यस्त उभारला तेज:पुंज ॥
कुंकमपिंजरिचेनि सळे मापर्वती रातेत्पळें ।
तळवांचे रंग बाहळें पाउलीं श्र्लाघेगे माये ॥३॥
चरणकमळीं कमळा कैसी विराजली बाळा । तेथें जाला एकवळा ये कमळीं कमळा ॥
ध्वजवज्र अंकुशरेखा चरणीं वोळली पीयूष ।
नखे सरळीं देखा काळेपणाचेनिगे माये ॥४॥
घोटीं सुनीळ निरावकाशें काश पाहतां भासलासे ।
जानुजघन प्रकाशे नभ ढवळलें ॥
कासे कसिला सोनसळा खवे आला मध्यस्थळा ।
रत्नजडित मेखळा शोभतसेगे माये ॥५॥
द्वितीय कमळीं प्रजापती कीं रोमराजी झळकती ।
तेथें उपनली दीप्ति काळी त्रिवळीची ॥
उदरवक्षस्थळ द्विजपद निर्मळ ।
स्तनचंद्र पोकळी ढिसाळ काळिमा जैसीगे माये ॥६॥
उदधीचेनी प्रेमसळें आपाद वैजयंती माळे ।
वरी शोभताती सोहळे सगुणाचे ॥
दशनदीप्ति झळाळी रत्नकिळा मागों आली ।
दिसे हनुवटी बुजाली प्रभेचेनिगे माये ॥७॥
प्रणवाचा मरिगळा पूजनासि आला भाळा ।
तुर्येसहित त्रिपुंड्र टिळा अर्ध ऊर्ध्व मात्रीं ॥
अभिनव महाकारणी । पवनपंचकाचीं खेवणीं ।
कुंडलें पेरावणी कर्णी ढाळ देतीगे माये ॥८॥
माथां मोर पिसावेठी गंडस्थळीं पडे दीप्ति ।
स्वयें विस्मित श्रीपती तेज:पुंजगे माये ॥
तरुघोंस खोंविले शिरीं वेणु ठेऊनि अधरीं ।
नंदरायाचा खिल्लारी वोज काय सांगोंगे माये ॥९॥
सप्तरंध्रीं सप्तस्वर चाळी अंगोळिया मनोहर ।
मुद्रिका शोभती साकार रत्नजडितगे माये ॥
तिया वेणुचिया किळा । गोपि वेधल्या सकळा ।
अवघिया जाल्या पै काळ्या कृष्णरुपेंगे माये ॥१०॥
ऐसा नटनाट्य वेषधारी सवे संवगडे वारिधारी ।
कैसा त्रिभंग कुसुरी उभा असेगे माये ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु सुखाचें निधान तें म्यां
ह्रदयीं संपूर्ण सांठविलेंगे माये ॥११॥

८२
भक्तिचिया चाडा गोकुळाशीं आला ।
त्याशी गौळणी म्हणती वाल्हा दुल्हागे माये ॥
आवडीच्या सुरवाडे परब्रह्म सुरवाडे ।
त्याशी गौळणी खेळविती लाडे कोडेंगे माये ॥१॥
गोजरिया कान्हो अपछंद मत्ता पाउली रंगे रंगनाथ ।
दृष्टीचिया डोळां सुख निवडेना मागुतें ते वाचा
वर्णावी केंवि आतां रया ॥ध्रु॥
अठुले लोळिया ढाळ देती कानीं मुक्तें खेवणी हरि श्रवणीं ॥
अंतरिचिया सुखा प्रगट दाविती देखा ।
ललाटीं झळकती रेखा रत्न जडित पत्रें माथांगे माये ॥२॥
युगबंदु दिधला तैसा दोंदिलु मिरवला ।
नाभिकमळीं प्रकाश जाला परमेष्टी ॥
कटितटीं कडदोरा साजे त्या सुंदरा ।
वेगु तरु नेपुरां वेदु मानसीं वसेगे माये ॥३॥
श्रुतिचेनि समागमें पाउलें गोजिरीं ।
घागुरली प्रेम नेपुरें कैसी वोप देती ॥
अंदु वाकी वाळे पाय करी बेंबिले ।
मुनिजनांचे सुखसोहळे पुरवितसे गे माये ॥४॥
ऐसा अपुलिये लीळे आपणासींच खेळे ।
गौळणी भरुनियां डोळे कैशा पाहाताती ॥
अवघें कृष्णरुप भरलेंसे मानसीं ।
बापरखुमादेविवरेंसी मिळोनि गेल्यागे माये ॥५॥

८३
योगिया मुनिजना ध्यानीं । तें सुख आसनीं शयनीं ॥१॥
हरिसुख फ़ावलें रे ॥ध्रु०॥
गोकुळींच्या गौळिया । गोपि गोधना सकळा ॥२॥
बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें । तें सुख संवगडिया दिधलें ॥३॥

८४
पावया लुब्ध जाल्या पाबळा । गाई परे बळारे कान्हो ॥१॥
विसरल्या चार विसरल्या पार ।
तल्लीन साचार कृष्णमूर्तिं ॥ध्रु०॥
पाणिया निघाल्या गाई चरती कळंबा ठाई ।
हाकितसे लवलाही सवंगडा ॥२॥
ज्ञानदेवी गाई हाकितु पारे सोई । हरिनाम दोही सत्राविये ॥३॥

८५
गायी चालिल्या वनाप्रती । सवें पेंधा चाले सांगाती ॥१॥
वळि गोवळिया कान्होबा ।
यमुने पाण्या नेई तूं बा ॥ध्रु०॥
पावया छंदे परतल्या गाई ।
विसरल्या चारा तल्लीन ठायीं ॥२॥
ज्ञानदेव सवें सवंगडा लाठा । गाई हांकितो गोठणा तटा ॥३॥

८६
माथें टेंकित बाह्या पसरित । डांगाचे आधार घेती ॥ध्रु०॥
एक म्हणती आम्हीं उचलिला पर्वत ।
बहुत मिळोनि काय नव्हतीरे ॥१॥
बाहे कडाडित मनगटें लचकत ।
म्हणोनि उठिले अवघेरे ॥२॥
तयामाजिं असतां न दिसे बाप ॥
समर्थ थोर तुझी मावरे ॥३॥
काळु आतुडे परि वेळु नातुडे ।
म्हणौनि रक्षिलें सकळारे ॥४॥
बाप रखुमादेविवर विठ्ठल साचा ।
म्हणोनि रक्षिलें आम्हारे ॥५॥

८७
कल्पद्रुमातळीं ब्रह्म पुंजाळलें कैसें दिसते सुनीळ तेजगे मज ।
पाहातां वेणु वेदध्वनि नाद उमटताती सहजगे बाई ये ॥१॥
आनंदे गोपाळ गोधनें राखसी तळे यमुनेच्या पाबळीं ।
कर्मकाठी करीं घेउनियां वळत्या देतुसे पांचचा मेळिगे बाइये ॥ध्रु०॥
ऐसा जिकडे तिकडे उभारुनि बाहो ।
हाणतो थोरें निकोपें तयाचिया कर्मा होतिसे निवृत्ति ।
काय पुर्विल येवढें तपगे बाइये ॥२॥
गोवळेपणाचेनि वेषें अमरीं सेविजे बोलताति सवंगडे ।
येरुनि येराचिया उच्छिष्ठा झोंबती नेणो
तया काय जोडेगे बाइये ॥३॥
मुनिजनां स्तवितां संतोष
न पवे तो हुमलि घेतां हांसे ।
ब्रह्मादिकां बोलाचीं अक्षरें कोण
जाणे प्रेम कैसेंगे बाइये ॥४॥
ऐसा साहिदर्शनां वर्णितां पवाडु नाहीं
आणि गोवळेपणें वेष नवल सांगो मी कायी ।
बापरखुमादेविवर विठ्ठल सेविलिया ।
वांचूनि नेणवे केलिया कांहीगे बाइये ॥५॥

८८
नागोठणीं गोपाळ वळतिया देतो कीं
आनंदली गोधनें ऐकोनि वेणुध्वनी तत्त्वता ।
तुझी सांवळी सुंदर बुंथी विसंबे क्षणभरी
तोचि सुखीं सुख पाहतां निजचित्तारया ॥१॥
आनंदल्या मनें पहा तूं निधान ।
जवळिल्या निजध्यानें सांडूं नको ॥ध्रु०॥
म्हणोनि कल्पनेचा उबारा मन
संधीचा संसधु भागु अनुसराया गोठणींचया ।
दुर्लभ शक्ति ते गोपवेषें नटलें चैतन्य मांदूसे
तें परादिकां नव्हे निजशक्तिरया ॥२॥
म्हणोनि रखुमादेविवरु सदसुखाची निजबोल पाहें
मीतूंपणा नातळे तो ऐसीयाचि बुध्दी सखोल ।
निवृत्तिरायें खुणा दाऊनि सकळ निज चैतन्य पाहे निखळरया ॥३॥

८९
हरि प्रेम सरोवरीं । क्रीडाति ये मदन कुहरीं ।
प्रेम सरोवरींये ॥१॥
चांदिणें निर्मळ । चंदनें धवळतिये ।
पैल वृदांवनीं वासुगा गोविंदु खेळतिये ॥ध्रु०॥
प्रकृति भक्ति परमातुमातुपरमहंसु ।
ज्ञानदेवो म्हणे निवृत्तिदासु ॥२॥

९०
गोंवळेपणाची बुंथी घेउनिया भेष ।
रिझविशी मानस यशोदेचें ॥१॥
त्या सुखें ब्रह्मांड थोडेंपा तियेशी ।
दुग्ध पैं मागशी बाळपणें ॥ध्रु०॥
ऐसे मोहिलें पैं जगभक्तअंतरंग ।
भावाचे सुरंग प्रेमबोधें ॥२॥
मज मानसीं सुख तुझ्या रुपीं वोलावा ।
सर्व इंद्रियीं दोहावा तुझ्या नामीं ॥३॥
जन हे विव्हळ तुजविण अविचार ।
गुंफ़ले साचार माया मोहें ॥४॥
आतां ऐसें करी तुज मज सरोवरी ।
प्रपंच केसरी होई रया ॥५॥
बाप रखुमादेविवरु सोपारा पैं निळा ।
निवृत्तींनी कळा सांगीतली ॥६॥

९१
लक्ष लागुनि अंतरी । कृष्णा पाहती नरनारी ।
लावण्यसागरु हरि । परमानंदु ॥१॥
छंदें छंदें वेणु वाजे । त्रिभुवनीं घनु गाजे ।
उतावेळ मनें माझें । भेटावया ॥ध्रु०॥
ब्रह्मविद्येचा पुतळा । गाई राखतो गोंवळा ।
श्रुति नेणवे ते लिळा । वेदां सनकादिकां ॥२॥
भूतग्रामीचा परेशु । तापत्रयाचा करी नाशु ।
आड धरुनि गोपवेषु । वत्सें राखे ॥३॥
रासक्रीडा वृंदावनीं खेळे । इंदुवदन मेळे ।
उध्दरी यदुकुळें कुळदीपकें ॥४॥
निवृत्ति दासाचा दातारु । बापरखुमादेवीवरु ।
भक्तां देतो अभयकरु । क्षणक्षणांमाजि ॥५॥

९२
गुणें सकुमार सावळें दोंदील पहापा
निराळें केवी वोळलेंगे माये ।
सुखें चैतन्याची बुंथी वोतली
ब्रह्मादिकां न कळे ज्याची थोरीव ।
तो हा गोवळियाच्या छंदे क्रीडतु
साजणी नवल विंदान न कळें माव रया ॥१॥
डोळे बैसलें ह्रदयीं स्थिरावलें
मन नुठी तेथून कांही केल्या ॥ध्रु०॥
सच्चिदानंद पदीं पदातें निर्भेदीं
निजसुखाचे आनंदी माये क्रीडतुसे ।
तो हा डोळिया भीतरीं बाहिजु अभ्यंतरी
जोडे हा उपावो किजो रया ॥२॥
गुणाचें पैं निर्गुण गंभीर सदसुखाचे
उध्दार जें प्रकाशक थोर सकळ योगाचें ।
आनंदोनी पाहे पां साचें मनीं
मनचि मुरोनि राहे तैसें
बापरखुमादेविवरा विठ्ठले कीं मुसेमाजि
अळंकार मुराले श्रीगुरुनिवृत्तीनें दाविलें सुखरया ॥३॥

९३
परब्रह्म सांवळे गोपवेशें निरालें ।
ह्रदलकमळीं स्थिरावलें काय सांगो ॥
कायावाचामनें पाहे जों पाहणें ।
तव नवलाव होये निर्गुणरया ॥१॥
नामरुपीं गोडी हेचि आवडी आतां ।
न विसंबे सर्वथा तुजलागी ॥ध्रु०॥
जगडवाळ जाण कारे याचें ॥
तुझीचि बुंथी तुजचि न कळे याचें चोज ।
केंवीं वर्णिसी सहज गुणे रया ॥२॥
म्हणोनि दृष्टि चोरुनि पडे मिठी ।
मन चोरुनिया पुढतापुढती तुजचिमाजि ॥
बापरखुमादेविवरा विठ्ठला ॥
उदारा येणेचिं नाहीं त्रिशुध्दि ।
येणें निवृत्तिरायें खुणा दाऊनिया ।
सकळगुणीं गुणातीत तुटली आधी रया ॥३॥

९४
मदनमूर्ति तूं डोळ्या आसुमाय जालासी ।
सेखीं कामिनिचेनि पक्षें तीं पुराणें
पिशाच करिती रया ॥१॥
गोजिरिया गुण निधाना ।
बापा गुंतल्यापणाचिया साठी ॥
वेदविदेही विचारितां तेथें ।
आगम काढिती आटिरया ॥ध्रु०॥
सायुज्यता जालीय मग सादृश्यपण तेथें लोपे ।
अवयव अळंकार मुरालिया तेथें
दृष्टि परमार्थ थोपे रया ॥२॥
तत्त्वपणाचेनि समरसें तेथें पुरोनि उरे तें शेष ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलीं गगनीं
नक्षत्र पडे नुरेचि तेथें रेख रया ॥३॥

९५
सांगाति आमुचियारे । विद्वद पावया छंदेरे ॥१॥
नाचे विनोदें कान्हारे ॥
विद्वद पावया छंदेरें ॥ध्रु०॥
निवृत्तिदासा प्रियोरे ।
विद्वद पावया छंदेरे ॥२॥

९६
वृंदावनीं आनंदुरे । विठ्ठलदेवो आळवितिरे ॥१॥
गोपाळ रतलेरे । विठ्ठलदेवो आळवितिरे ॥२॥
निवृत्ति दासा प्रियोरे ।
विठ्ठल देवो आळवितिरे ॥३॥

९७
काळिये रात्रींचा चंद्रमा कीं
सांवळी बुंथी आम्हां ।
काळिये वेळीं ते सीमा नवलावो ।
सुनीळ काळिये भरु मेघ: शाम सांवरु ।
तोचि नवलाहो हा धीरुरया ॥१॥
आतां काळिये दिनु मज न स्मरेवो काहीं ।
तुझें तुज पाही गा‍र्‍हाणें रया ॥ध्रु०॥
म्हणोनि यमुना कांलिदीजळ सांवळें ।
योगिया शून्यातीत तटीं मिळे सुखिया ।
सुखाचेनि कल्लोळें देखतसे ॥२॥
दिठि सांबळ भरु खुंतलासे मज ।
नाठवे द्वैत काज रया ॥३॥
येणें सुखें चैतन्य डोळ्या होकां
मिळणी कीं नेत्रीं नेत्रे उन्मळणीं तटस्थपणें ।
हा सर्वांग अंग प्रत्यांगा होउनियां
जेथ विचारती मुनिजनांचीं मनें ।
तो हा रखुमादेविवरु पाहतां दिठीं आतां
पुनरपि नाहें येणें रया ॥४॥

९८
भोंवरी सांडुनि पाव ठेविरे गोपाळा ।
नाच चिदानंदा सुख होईल सकळां ॥१॥
रंगु रंगलारे रंगु रंगलारे ।
आदि मध्य अंत त्रिगुणविरहित
विश्वीं प्रकाशलारे ॥ध्रु०॥
रंगु रंगला सुरंग जाला ।
पहिलीये रंगी निवृत्ति भला ॥२॥
सुखीं सुख मुरे प्रेमें चिदानंद उरे ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलुरे ॥३॥

९९
तुझिये निढळीं कोटि चंद्र प्रकाशे ॥
कमल नयन हास्य वदन हांसे ॥१॥
हालकारे कृष्णा डोलकारे ॥
घडिये घडिये गुज बोलकारे ॥ध्रु०॥
उभा राहोनिया कैसा हालवितो बाहो ॥
बाप रखुमादेविवरु विठ्ठलु नाहो ॥२॥

१००
कोंवळें ठुसठुसित मोतियांचे घड ।
शृंगारिलें गूढ जया लेणीं ॥१॥
बैसोनियां रथीं सुरनर खेळती देखोनिया
पशुपति वेडावले ॥ध्रु०॥
युक्ति खुंटली वासना निमाली ।
कळां पैं बैसली पद्मासनीं ॥२॥
होय कीं नव्हे ज्ञानदेव पुसती ।
आठवितां निवृत्ति भेटी होये ॥३॥

१०१
पावया छंदे तल्लीन गोविंदें ।
नाचती आनंदे गोपाळ कैसे ॥१॥
यमुनेच्या तीरीं गाई चारी हरी ।
गोपाळ गजरीं आनंदले ॥ध्रु०॥
ठायीं ठायीं मातु पेंधा पैं नाचतु ।
वाकुल्या दावितु हरी छंदें ॥२॥
ठाई ठाती उभ्या विसरल्या माया ।
हाकितु लवलाह्या कृष्णहरी ॥३॥
ज्ञानदेवाजिवीं कृष्णचिरंजिवी ।
गोपाळ रंजवी प्रेमभक्तां ॥४॥

पाळणा – अभंग १०२ ते १२२

१०२
आकारेंवीण पाळणा पहुडलें ।
निराकार म्हणोनि वोसणाईलें ॥१॥
जो जो जो जो बाळा निराकार पाळणा ।
व्योमीं व्योमाकारीं झोंप घेई ॥ध्रु०॥
चौदा नि:शब्दीं जागृत केलें ।
येकविसी हालवूनि बाळ उठविलें ॥२॥
बाप रखुमादेविवरु निजीं निजविलें ।
कांहीं नव्हे ऐसें कांहीं ना केलें ॥३॥

१०३
पाळण्याची परी सांगेन आतां ।
पाळण्या तान्हुलें बोंभाते देहेविणेम ताता ॥१॥
तेथें जनुक नव्हे जननी नव्हे ।
बाळक नवे होये मासे विण ॥ध्रु०॥
तेथें तेल सारुनि अभ्यंग केलें ।
बाळक पुसिलें अंबरवर्णे ॥२॥
बापरखुमादेविवरु अनुभवित जाले ।
ते निजरुप पावले परब्रह्मीं ॥३॥

१०४
अठरा दिगांतीहुनि पाळणा आणिला ।
तेथें एक निर्गुण बाळ पहुडला ॥१॥
बाळापें हें नाहीं बाळापें हें नाहीं ।
अंगुष्ठ पेउनि घेई निरालंब ॥ध्रु०॥
निरालंबीं स्वाद आळवी ब्रह्मीं ।
तेथें एकु बाळ बोभाये निरंजनीं ॥२॥
बाप रखुमादेविवरु अनादि अंतीं ।
त्याहुनि परती मज गति केली ॥३॥

१०५
पांच पाट्या नव खिडकिया पाळणा पहुडया निरंजनीं ॥१॥
एकवीस सहस्त्र श्वास हुंकार घाली ॥
माया ते मारिली ज्ञानरुपी ॥ध्रु०॥
तेथें निरंजन नाहीं काहींचि नाहीं ।
तेथें नि:शब्द उठती पाहीं ॥२॥
बापरखुमादेविवरु बाळका घेऊनि मेला ।
मरोनियां जाला जितपणेंगे माये ॥३॥

१०६
शून्य नाहीं निरशून्य नाहीं ॥
तेथें पाळणा पाही लावियेला ॥१॥
जातिविण बाळ उपजलें पाही ।
तेथें परिये देते माय तेही नाहीं ॥ध्रु०॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलीं पाळणा नाहीं ॥
तेथें मी बाळ पाही पहुडलों ॥२॥
घोंगडी.

१०७
आठवितां नुपुरे मोविता न मोववे ।
सांगतां न सांगवे गुण त्याचे ॥१॥
परतालिया दृष्टि काळा देखिला जगजेठी ।
वेणिभागीं पृष्ठीं कैसा दिसतु असे ॥ध्रु०॥
त्या गुणाच्या संगें कैसें अद्वैत जालें ।
मन म्हणौनि काळेंपण बहु झालें गे माये ॥२॥
पुरेपुरे बुध्दि निमाली वेदवाणी ।
आतां केवीं वर्णू चक्रपाणी बहु काळें गे माये ॥३॥
द्वादश मंडळे वोवाळुनि आलिये ।
तंव तंव काळें देखिलें रुपडें त्याचें ॥४॥
अनुमाना नये अनुमाना ।
परतल्या श्रुति चोजवेना ॥५॥
मनें बुडी दिधली दाही हारपली ।
चोवीस मावळलीं अगाध पंथी ॥६॥
प्रीतीचें पांघरुण काळें घोंगडें ।
रखुमादेविवरें विठ्ठलें मज केलें उघडें ॥७॥

१०८
रात्री दिवस वाहातसे चिंता ।
केशव धडौता होईन मी ॥१॥
खिरजट घोंगडें फ़ाटकें तें कैसें ।
वेंचिलें तैसें भोगिजगा ॥ध्रु०॥
वित्त नाहीं गाठीं जीवित्वा आटी ।
उघडी पाठी हींव वाजे ॥२॥
घोंगडें देईल तो एक दाता ।
रखुमादेविवरा मागों रे आतां ॥३॥

१०९
तुझें घोंगडें येकचि चोख ।
दुजें वोळख अमंगळ ॥१॥
दे धडुत न घोंगडें मोठें ।
खिरपटें जळो देवा ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरु उदार जाला ।
धडौता केला ज्ञानदेवो ॥२॥

११०
चौर्‍यांशी लक्ष हिंडता हाट ।
पुंजे दाट सांपडलें ॥
हित ये खेपेसी बरवें जालें ।
सुरंग घोंगडें हाताशीं आलें ॥ध्रु०॥
येणें पाडें न माये कोठें ।
घोंगडें मोठें सांपडलें ॥२॥
मनोरथ पुरलेरे आतां ।
बापरखुमादेविवरा विठ्ठलाशी ध्याता ॥३॥

१११
माझिया घोंगडियावरी ब्रह्माचा गोंडा ।
बाहिरी सांडा बैसावया ॥१॥
घोंगडें संतचरणी रुळे ।
श्रीरंगा रंगलें व्योमाकार ॥ध्रु०॥
रखुमादेविवरें विठ्ठलें दिधलें ।
अमोलिक जालें मोलेंविण ॥२॥

११२
घोंगडी घेऊनि हाटासि जाये ।
पंढरिये आहे वस्ती आम्हां ॥१॥
घोंगडियाचें मोल पैं जालें ।
चरणीं राहिलें विठ्ठलाचे ॥ध्रु०॥
घोंगडें येक बैसलें थडी ।
उभयां गोडी विठ्ठलाची ॥२॥
ज्ञानदेव म्हणे अनुभवी तो जाणे ।
शाहाणे ये खुणें संतोषले ॥३॥

११३
काळें न सावळें धवळें न पिंवळें ।
घोंगडें निराळें लाधलों मी ॥१॥
मागील रगटें सांडिले आतां ।
पंढरीनाथा चरणाजवळीं ॥ध्रु०॥
नवें नवघड हातां आलें ।
दृष्टि पाहें तंव मन हारपलें ॥२॥
सहस्त्र फ़ुलीवरी गोंडा थोरु ।
धडुतें दानी रखुमाचेविवरु ॥३॥

११४
निरालंब घोंगडें अद्वैत पेठे ।
तेथें एक भेटे रुपेवीण ॥१॥
हिरोनि घेतलें हिरोनि घेतलें ।
मज पैं दिधलें दोषेंवीण ॥२॥
रखुमादेविवरें कामाण केलें ।
अपकारेंविण उघडें नागविलें ॥३॥

११५
अद्वैत पेठेहुनी घोंगडें आणिलें ।
अमोलिक घेतलें पंढरिये ॥१॥
चौ हातांची भरणी आली ।
तिये चराचरीं ऐसें नाहीं ॥२॥
रखुमादेविवरु विठ्ठलीं नीट ।
पांघुरविलें वैकुंठ मज देखा ॥३॥

११६
माझें चवाळें रंगाचें बहुतें ।
श्रीगुरुनिवृत्तिनाथें दिधलेगें माये ॥१॥
चवाळें शुध्द चहुं पालवी ।
व्योमकारें वेद प्रसिध्द पांघुरवी ॥२॥
आताम पराहूनि परमेचूचें ।
बापरखुमाईवरा विठ्ठला अंगीचे ॥३॥

११७
निरंजना गाई चारुं गेलों ।
तंव चवाळें तेथें एक पावलों ॥१॥
मज निर्गुणें आड वारिलें ।
चवाळें हिरोनि जिणें बुडविलें ॥२॥
बापरखुमादेविवरें इतुकें केलें ॥
माझें चवाळें हिरोनि नेलेंगे माये ॥३॥

११८
ब्रह्माचा गोंडा चहूं पालवा ।
मन पांघुरे उमप भवा ॥१॥
चौ हातांहुन आगळें ।
द्विकरांहुनि वगळेंगे माये ॥२॥
बापरखुमादेविवरें सुभटें ।
मज चवालें दिधलें गोमटेंगे माये ॥३॥

११९
चवाळ्याची सांगेन मातु ॥
चवाळें पांघुरे पंढरीनाथु ॥१॥
गोधनें चारितां हरि पांघुरला ।
मज चवाळ्याचा त्यागु पैं दिधला ॥२॥
बाप रखुमादेविवरु श्रीगुरुराणा ।
चवाळें पांघुरवी निरंजनागे माये ॥३॥

१२०
निर्गुण चवाळें आणिलें ।
बापनिवृत्तीनें मज पांघुरविलें ॥१॥
चौघे चार्‍ही पदर म्हणीतले ।
पांघुरण झालें सारासार ॥२॥
बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें ।
माझें चोरुनि जिणें उघडें केलेंगे माये ॥३॥

१२१
तूं माझा स्वामी मी तुझा रंक ।
पाहतां न दिसे वेगळिक ॥१॥
मी तूं पण जाऊंदे दुरी ।
एकचि घोंगडें पांघरु हरी ॥२॥
रखुमादेविवरा विठ्ठलराया ।
लागेन मीं पाया वेळोवेळां ॥३॥

१२२
जायाची घोंगडी नव्हती निज ।
म्हणऊनि तुज विनवीतसे ॥१॥
एक पाहतां दुसरें गेलें ।
तिसरें झालें नेणों काय ॥२॥
चौथें घोंगडें तेंही नाहीं ।
रखुमादेविवरा विठ्ठला पायीं ॥३॥

पाईक – अभंग १२३ ते १२८

१२३
जालेनि पाईकें गोसाविपण जिंके ।
परि स्वामिया सेवक साचा होय ॥
एकएकेविणें स्वामीसेवकपण ।
मिरविती हे खुण स्वामी जाणे ॥१॥
पाईक काय स्वामी स्वामिया काय पाईक ।
असतां एके एक दोन्ही नव्हती ॥२॥
स्वामीचें काज पाईकपणें वोज ।
करितां होय चोज पैं गा ॥
बापरखुमादेविवरा विठ्ठलासि वोळगतां ।
पाईका स्वामी असतां निवृत्ति ऐसा ॥३॥

१२४
एकुचि एकला जाला पैं दुसरा ।
एकीमेकी सुंदरा खेळविती ॥१॥
माझिये कडिये कान्हा तुझिये कडिये कान्हा ।
देवकी यशोदा विस्मो करिती मना ॥२॥
बापरखुमादेविवरु आवडे मना ।
जगत्रजिवनु कान्हा बाईयांनो ॥३॥

१२५
पाईका मोल नाहीं देसील तें काई ।
पाईक न मागे कांही भोग्य जात ॥१॥
देसील तें काई न देसील तें काई ।
पाईक न मागें कांहीं तुजवांचोनी ॥२॥
बापरखुमादेविवर विठ्ठलाच्या पायीं ।
पाईका मोल नाहीं तैसें जालें ॥३॥

१२६
आणिक पाईक मोलाचे तुझे ।
तैसें नव्हे माझें पाईकपण ॥१॥
न मगे वही मोल जीवन भातें ।
तें द्यावें मातें पाईकपण ॥२॥
बापरखुमादेविवरा गोसांविया ।
पाईकपणें मीयां जोडलेती ॥३॥

१२७
देह दंडुनि पाईक अनुसरसा जीवें ।
तव स्वामियाचें गूज हातासि आलें ॥१॥
पाईकपण गेलें स्वामि होऊनि ठेले ।
परि नाहीं विसरलें स्वामियातें ॥२॥
पाईकपणें ऐसा आठवुचि नांहीं ।
स्वामीवांचुनि कांही जाणेचिना ॥३॥
बापरखुमादेविवरु विठोजी उदारु ।
पाईक वो साचारु स्वामी केला ॥४॥

१२८
जागतां नीज आलें असें हातां ।
मग पाईक म्हणवितां लाज वाटे ॥
नव्हे कोणाजोगा नाईकें हाणितलें ।
उणेपणें आलें पाईकपणा ॥१॥
पाईक शुध्दमति स्वामिया विवेकी ।
वेंव्हारु लोकिकीं चाळीतु असे ॥२॥
निदसुरा होता तो जागसुदा जाला ।
स्वामिये आणिला आपणापाशीं ॥३॥
पाईकपणें गेलें सन्निधान जालें ।
स्वामी एका बोलें निवांत ठेला ॥४॥
मागावें तितुकें खुंटलें ।
तेथ न मगतां आपणांते जाणीतलें ।
बापरखुमादेविवरा विठ्ठला प्रसादें ॥
पाईक परि अभेदें उरला असें ॥५॥

हमामा – अभंग १२९ ते १३०

१२९
हमामा पोरा हमामा । घुमरी वाजे घुमामा ॥ध्रु॥
घुमरिचा नाद कानीं । घुमरी घालूं रानीं ।
रानीं सीतल छाया । मेली तुझी माया ।
मायेचें घर दुरी । तुज मज कैंची उरीरे पोरा ॥१॥
उरी नाहीं तुज । मजसी मांडिले जुंझ ।
जूंझी अहंकार ढळे । कल्पना समूळ गळे ।
गळतां गळतां पाहिली । कान्होबा चरणीं राहिलीं ।
कान्होबा पाहे दिठी । तुज मज पडिली मिठीरे पोरा ॥२॥
मिठी मिठी करी पाहासी । आतां कोठें राहासी राहता ठावो येकु ।
फ़टितो तुझा लेंकु । लेंकु गाइ राखे ।
बाप गोरसु चाखे । चाखतां घेतली गोडी ।
तोचि फ़ांसा तोडीरे पोरा ॥३॥
पोरा एक माझी गोठी । राग न धरी पोटीं ।
रांगे काम नासे। अंहकारे बोंचा वासे ॥
वासिले रावणें डोळे । भेणें द्वैत कंस पळे ।
पळतां पळतां लागला पाठीं ।
तुज मज आतां गोठीरे पोरा ॥४॥
पोरा गोठी करी ऐसी । संतासि मानेल तैसी ।
बापरखुमादेविवरु ध्यासी ।
तरि वरिल्या गांवां जासीरे पोरा ॥५॥

१३०
हमामा घाली बाळा । सांडी खोटा चाळा ।
फ़ोडिन तुझा टाळा । वाकुल्या दाविन काळा ॥१॥
हमामारे पोरा हमामारे ॥२॥
हमामा घाली बारे । अंगी भरलें वारें ।
चाखतीं पिकलीं चारें ॥
जाऊं वरिल्या द्वारेंरे पोरा ॥३॥
हमामा घालीं नेटें । सांडी बोलणें खोटें ॥
आतां जासिल कोठें ।
कान्होबाचे बळ मोठेंरे पोरा ॥४॥
हमामा घाली सोईं ॥
भांभाळी सवा दोहीं ॥
एक नेमें तूं राही । तेथें बहु सुख पाहीरे पोरा ॥५॥
हमामियाचा नादु वाजे ॥
अनुहातें कोपर गाजे ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठल राजे ।
रत्नजडित मुगुट साजेरे पोरा ॥६॥

अंबुला – अभंग १३१ ते १६८

१३१
विचारितां देहीं अविचार अंबुला ।
न साहे वो साहिला काय करुं ॥१॥
सखि सांगें गोष्टी चाल कृष्णभेटी ।
आम्ही तुम्हीं शेवटीं वैकुंठीं नांदों ॥२॥
येरि सांगे भावो जावें वो प्रवृत्ती ।
तव वरि गति येता नये ॥३॥
ज्ञानदेवो प्रवृत्ती निघालीया तत्परा ।
हरि आला सत्वरा तया भेटी ॥४॥

१३२
न गमे हा संसारु ह्मणोनि केला भ्रतारु ।
लोक अनाचारु म्हणती मज ॥१॥
चंचळ जालिये म्हणतील मज । कवणा सांगूं ।
जिवीचें गूज ॥२॥
बापरखुमादेविवरा विठ्ठलावांचुनि नेणें ।
सतत राहणें याचे पायीं ॥३॥

१३३
अद्वैत अंबुला परणिला देखा । दुसरा विचार सांडिला ऐका ॥१॥
सांडिला पै घराचारु । दुसरा विचारु नाहीं केला ॥२॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलेंसी घराचार ।
ठकला व्यवहार बाईयांनो ॥३॥

१३४
अंबुला माहेरीं भोगी धणीवरी ।
मग तया श्रीहरि सांगों गूज ॥१॥
माझें सुख मीच भोगीन ।
क्षेमेंसि निगेन अंगोअंगीं ॥२॥
सांडुनि कुळाचार जालिये निर्लज्ज ।
तुम्ही काय मज शिकवाल ॥३॥
रखुमादेविवरु विठ्ठल मातापिता ।
मी त्याची दुहिता सर्वांगुणीं ॥४॥

१३५
जियेचा अंबुला रुसुनि जाये ।
तयेचें जीवित्व जळोगे माये ॥१॥
आम्हीं रुसों नेणों आम्ही रुसो नेणों ।
अंबुलीया रुसों नेदुगे बाई ॥२॥
ज्याच्यानि अंगें जोडला हा ठावो ।
रखुमादेविवरु नाहो बुझाविला ॥३॥

१३६
अष्टभावें भोगिताम न पुरे धरणी ।
देह उगाणी केली देखा ॥१॥
अंबुला निघाला अंबुल्या गांवा ।
मी वो तया सवा जातु असें ॥
रखुमादेविवरु लागलासे चोरु ।
मार्ग बुडविला घराचारु ॥३॥

१३७
दुरकु अंबुला केलागे बाई ।
ब्रह्मादिकां तो न पडे ठाई ॥१॥
हालों नये चालों नये ।
सैरावरा कांही बोलों नये ॥२॥
अंबुला केला धावे जरि मन ।
बुडती बेताळीस जाती नाक कान ॥३॥
मागील केलें तें अवघें वावो ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठल नाहो ॥४॥

१३८
सुची अंबुला ज्ञान घराचारु ।
भक्ति ये साकारु आवडली ॥१॥
काय सांगु माये निर्गुण अंबुला ।
शून्यीं मिळाला नाहीं ठाई ॥२॥
रखुमादेविवरु साकार अंबुला ।
मज पूर्ण बाईयांनो ॥३॥

१३९
अंबुला विकून घेतली वस्तु ।
घराचार समस्तु बुडविला ॥१॥
उठोनि गेलिये अज्ञान म्हणाल ।
म्यां तंव कैवल्य जोडियेलें ॥२॥
अंबुला सांडूनि परावा केला ।
संसार सांडिला काय सांगों ॥३॥
रखुमादेविवरें मज पर्णुनि नेलें ।
सुखचि दिधलें काय सांगों ॥४॥

१४०
सगुण अंबुला निर्गुण पैं झाला ।
घराचार समस्त बुडविला ॥१॥
आशा हे सासु असतां बुडविली ।
शांति माऊली भेटों आली ॥२॥
रखुमादेविवर विठ्ठलेंसि चाड ।
अद्वैतेंसि माळ घेऊनि ठेलें ॥३॥

१४१
अंबुला होता तो लेंकरु जाला ।
घराचार बुडाला बाईंयांनो ॥१॥
झणी अकुळी म्हणाल उणें ।
तुम्ही जाणते जाणा परमार्थ खुणें ॥२॥
रखुमादेविवरें विठ्ठलें भोगिलिये ।
लंपट जाहालिये सहजानंदीं ॥३॥

१४२
स्वरुपाचेनि भानें बिंब हें ग्रासिलें ।
परि खुण न बोले काय करुं ॥
रुपाचा दर्पण रुपेंविण पाहिला ॥
द्रष्टाहि निमाला नवल कायी ॥१॥
जिकडे जाय तिकडे दर्शन सांगाती ॥
उदो ना अस्तु हे नाहीं द्वैतस्थिति ॥२॥
पूर्वबिंब शून्य हे शब्दचि निमाले ॥
अनाम्याचे नि भले होतें सुखें ॥
त्यासी रुप नांव ठाव संकल्पे आणिला ।
अरुपाच्या बोला नाम ठेला ॥३॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलुचि एक ॥
भोगी समसुख ऐक्यपणें ॥
अदृश्य अंबुला जागताम निविजे ॥
परि सेज स्वभावीं दुजें नाहीं रया ॥४॥

१४३
सुखाचा निधि सुखसागर जोडला ।
म्हणौनि काळा दादुला मज पाचारिगे माये ॥१॥
प्रेम नव्हाळी मज झाली दिवाळी ।
काळे वनमाळी आले घरागे माये ॥२॥
बापरखुमादेविवरु पुरोनि उरला ।
सबाह्यजु भरला माझे ह्रदयीगे माये ॥३॥

१४४
वर्‍हाड न होतां होतें खेळेमेळे ।
लग्न लागलें कवणें दृष्ट वेळे ॥
तेथुनि अंबुला चालवितो मातें ।
कैसेनि येथें निस्तरावें ॥१॥
मौनेंचि घरवात करावियाची ।
चाड नाहीं मज या जिवाचीगे माये ॥२॥
आया बायांनो ऐका वो न्यावो ।
येकांतीं सदा वसताहे नाहो ।
अंगभोग नाहीं ऐसा दुरावो ।
गुरुवार होतसे हाचि नवलावो ॥३॥
एखादे वेळे मजचि मरितोसी ।
लाजा मी सांगो कोण्हापासी ॥
राग आलिया आवघेया ग्रासी ।
ऐसी अति प्रीति आम्हां दोघांसी ॥४॥
म्हातारा आमुला काय माये ।
रुप ना वर्ण हात ना पाये ॥
तरुणि आपुलें मी रुप न साहे ।
क्षणभरि या वेगळी न राहे ॥५॥
पिसुणा देखतां बुझाविलें माये ।
बुझवणी माझी शब्द न साहे ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठल पाहे ।
पाहाते पाहाणें जालेंगे माये ॥६॥

१४५
द्वैताद्वैत विरहित गौळणी ॥
अमृत दुडिया भारोनियां सांजवनींगे माये ॥
अभिन्नव करुनि श्रृंगारु माथाम गोरसाचा भारु ।
अजि निघाल्या विकरा करुं मथुरे हाटा ॥
प्रेम उचंबळलें चित्तीं हांसे चाले हंसगति ।
पुढें सखिया खेळती जिवीं जिवलगा ॥
दृष्टीं फ़िटला संदेहो लागे कांबळीचा सोवो ।
तंव माझरी कृष्णदेवो स्वरुपीं दिसे ॥१॥
नवलावगे नवलावगे देखियेला ॥२॥
दृष्टीं देखिला लोचनीं लाजिलीये विरोनि ।
मागति खुंटलिसे मनीं पांगुळलें ॥
सरलें नेत्रांचे देखणे श्रुतिश्रवण ऐकणें ।
चित्त चोरियलें कान्होनें चैतन्यींवो ॥
निमिषें खुणाविलें सहजें तव घडलें सहज ।
बिंबीं बिंबतसे निज हे जीव हाचि जाला ॥
आतां नाहीं मज जरी हा तंव बाहेरु भीतरी ।
अवघीं अंतरलीं दुरी गेलें मनुष्यपण ॥३॥
याचिये वो भेटी पडीली संसारासी तुटी ।
शब्द मावळला गोष्टी तो मी काय सांगों ॥
ऐसा कैसा हा दानी करुं नेदितां बोहणी ।
सुखासाठीं सांवजणी केलें रुपातीत ॥
आजि करुनी विकरा रिघु नुपुरे जाव्या घरां ।
नुरे कल्पनेसी थारा । सरले लिंग देह ॥
मी तंव वेंधलिये यासी सवेंचि जालिये
तत्वमसि गुज लपवावें मानसीं तुम्ही सखीयांनो ॥४॥
याचिया लागल्या अभ्यासें गेलें मीपणाचें पिसें ।
केलें आपलिया ऐसें इंद्रियासहित ॥
पूर्ण चैतन्य भोगीलें हें तंव दुजें निमालें ।
देहीं अखंडित ठेलें होतें जैसें तैसें ॥
आलिंगुनिया अंतरीं रिगु नुपुरे बाहेरी ।
निर्विकाराच्या शेजारी प्रेम दुणावत ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलेसी भेटी ।
आजि संसारा संसटी घेऊनि गेला ॥५॥

१४६
कासयाची चाड मज नाहीं वो साजणी ।
एकल्या निर्गुणीं वेधियेलें वो माये ॥१॥
पवन वेगाचिनि अंतरले तुम्हासी ।
आतां मागुती वो कैसी परतेन वो माये ॥२॥
ध्यान धारणा तनु मनु करणें ।
ठेवियेलें ठेवणें गोपाळ चरणीं वो माये ॥३॥
ऐसे भुलवणीं भुलविलें नयनीं ।
रखुमादेविवरें चिंतनीं वो माये ॥४॥

१४७
अष्टदळ पाहे पद्म नेत्र दाहे ।
सोहं मंत्र कोहं ठाकी दुरी ॥१॥
आडवीं आडव पारुचा बरब ।
सखिये तो राव रामराणा ॥२॥
उपरती साधि प्रपंची अवघी ।
गुणें गुण उद्वोधी शेजे सये ॥३॥
ज्ञानदेवी लपे विज्ञान हारपे ।
कायम मापें न बाधिती ॥४॥

१४८
सम्यक करी शांति बैसे एके पातीं ।
क्षेमेसि निवृत्ति वाड करी ॥१॥
ऐसा हा उपदेश सखी सांगे जीवास ।
झणी कासावीस होसी बाई ॥२॥
सज्ञानी विज्ञान त्रिज्ञानीं नारायण ।
अन्ययीं शोधून पाहे लक्षीं ॥३॥
ज्ञानदेवीं शिवा उन्मनि रिघावा ।
हरीचा विसावा सर्वांघटीं ॥४॥

१४९
येरी म्हणे भेद सृष्टी दाविती शब्द ।
तत्त्वीं तत्त्व बोध कोठें गेले ॥१॥
सखी म्हणे बाई आकाराची सोय ।
तुज मज काय इयें देहीं ॥२॥
चपळता सांगो उष्णता घोटी ।
घोटुनियां होणें समब्रह्मीं ॥३॥
ज्ञानदेवीं तट भाग्य जैं उत्कट ।
तैं हें वाक्पट पडती दृष्टी ॥४॥

१५०
सखी सांगे सार शाति क्षमा दया ।
प्रपंच विलया बरळ पोशी ॥१॥
सखी म्हणे एका दुजी म्हणे अन का ।
अनेक सिंम्यका गुरुगम्य ॥२॥
सावध निबंध आध्याचा उकला ।
रसनेचा पालव रसना तोयें ॥३॥
ज्ञानदेव सांगे रखुमादेवी जप ।
अगम्य संकल्प एक दिसे ॥४॥

१५१
सखी म्हणे बाई समपण तें कैसें ।
येरी म्हणे देश हिंडूं नको ॥१॥
आंधीम शोधी आप मग पाही दीप ।
कोहं सोहं दीप दवडी दुरी ॥२॥
त्रिपुटीं झोंबों नको मायावी सकळ ।
अवघा सरळ हरी आहे ॥३॥
ज्ञानदेव बुझवी बुझे ज्ञानधारणा ॥
तुज मज सौजन्य येणें न्यायें ॥४॥

१५२
ऐक धावे सुनाट एकीनें धरिलें बेट ।
एकीनें शेवट साधीयेला ॥१॥
कोणे तत्त्वीं हरि कैसी याची परी ।
नांदे कोणे घरीं सांगीजेसु ॥२॥
सखी सांगे बाई भावो घरी देहीं ।
एकारुपा सोयी येईल घरा ॥३॥
बापरखुमादेवीवर विठ्ठल अवचितां ।
निवृत्ति जे समता सांगितलें ॥४॥

१५३
सांवळीये निळी भुलली एकी नारी ॥
परेचा वो घरीं शुध्दि पुसे ॥१॥
सांगेगे बाईये कोणे घरीं नांदे ॥
कैसें या गोविंदे हिंडविलें ॥२॥
चहूं मार्गी गेलें न संपडेची वाट ॥
मग चैतन्याचा घाट वेंधलीये ॥२॥
ज्ञानदेवी समाधि स्थान पैं विठ्ठल ।
अवघा चित्तीं सळ हारपला ॥३॥

१५४
मीपण माझें हरपलें ।
शेखी ठकचि विशेखीं पपडिलें बाईये ॥१॥
काय सांगो तुम्हां कैचा हा गोंवळु ।
न म्हणे दिन वेळु आम्हा घरीं ॥२॥
नवल पैं केलें बुडविलें सगुण ।
आपणचि निर्गुण होउनि ठेले ॥३॥
बापरखुमादेवीवरु जीवन आमुचें ।
नाहीं पैं साचें कुळकर्म ॥३॥

१५५
आजिवरि होते मी मोकाट ।
तंव डोळे फ़ुकट मोडा तुम्ही ॥१॥
समर्थाचे अंगी पडले अवचिति ।
तुम्हां ऐसि किती चाळविली ॥२॥
बापरखुमादेवीवरा विठ्ठलाचि घरवात जाले ।
जन्मवरी एकांत करुनि ठेले ॥३॥

१५६
त्वचेचिया रानां धाडूं नको मना ॥
तेयें नंदाचा कान्हा डोळा घाली गो आइयो ॥१॥
गाईचा गोंवळा यमुनेचा पावळा ।
धरी माझा अचुळा मग मी पळालिये गो ॥२॥
ताकपिरी गोंवळी केली मजसी रांडोळी ।
भावे नारली मग मी पळालिये गो ॥२॥
गळा गुंजमाळा गांठी । डांगा मोरविसा वेठी ।
सोकरु लागे पाठी । नंदरायाचा गो आई ये ॥३॥
एक्या करें धरी । विजा करें वेटारी ।
चुंबन दे हरी । मग मी पळालिये गो ॥४॥
ऐसी पळत पळत गेलिये ।
कान्होनें मोहिलिये । माझी मीचि जालिये ।
मग मी समोखिलिये गो ॥५॥
तुना चार । लागतेगोर । तुना बोर लागतो गोर ।
तुना बाही माझी चार । माझी आईयो गो गो ॥६॥
पूर्वपुण्य फ़ळलें । देह मुक्त जाले ।
बापरखुमादेविवर विठ्ठलें ।
ऐसें केलें गो आईयो ॥७॥

१५७
ठाकुनी आलिये तुजपाशीं ।
थिते मुकलिये मनुष्यपणासी ॥१॥
भलें केलें विठ्ठला पिकें भरला साउला ।
घरीचीं कोपतीं सोडी जाऊं दे वहिला ॥ध्रु०॥
संसार साउला माझा पालटुनि देसी ।
तरी मी होईन तुझी कामारी दासी ॥२॥
संसार साउला माझा पालटुनि देसी ।
बापरखुमादेवीवरा विठ्ठला गुणरासी ॥३॥

१५८
में दुरर्थि कर जोडु ।
तार्‍हे सेवा न जाणु ॥१॥
मन्हारे कान्हा मन्हारे कान्हा ।
देखी कां नेणारे मन्हा कान्हारे ॥२॥
तार्‍हा मराठा देश । मन्ही बागलाणी भाष ॥३॥
घटि पटि विजार । खंडे भाले तरवार ॥४॥
बापरखुमादेविवरु जाण । ऐसे मन्हा कान्हा ॥५॥

१५९
मज तुरंबा कां वो जिये तिये ।
जेणें वेधें हरि सोयरा होये ।
मज लावा कां वो चंदन ऐसिये परीचे ।
जे लाविलियाचि अनादि पुसोनि जाये वो ॥१॥
मज करा कां वो कांहीं एक ।
जेणें करणें ठाके अशेख ।
सरा कांवो मज आडुनि मज पाहों द्या ।
आपुले मुखगे माये ॥२॥
मज श्रृंगारा कां वो तया जोगी ।
पुढती अंग न समाय अंगी ।
या मना पासोनी पढिये तो गोंवळु ।
तोचि तो जिव्हारीं भोगीनगे माये ॥३॥
देह पालटा वो तयासाठीं ।
वरच या देईन अवघी सृष्टी ।
बापरखुमादेवीवरा विठ्ठलास योगी ।
तोचि तो त्यागुन भोगीये माये ॥३॥

१६०
तुजविण येकली रे कृष्णा न गमे राती ।
तव तुवां नवल केलें वेणू घेऊनि हातीं ।
आलिये तेंचि सोय तुझी वोळखिलें गती ॥१॥
नवल हें वालभरे कैसें जोडलें जिवा ।
दुसरें दुरी ठेलें प्रीति केला रिघावा ॥२॥
पारुरे पारुरे कान्हा झणे करिसी अव्हेरु ।
तूं तंव ह्रदयींचा होसी चैतन्य चोरु ।
बापरखुमादेवीवरा विठो करि कां अंगिकारु ॥३॥

१६१
जळधराच्या धारीं सिंधुजळ जयापरी ।
पुरोनिया उरे महावरीरे गोवळा ॥
तेजें शोकलें काई आणावया गेलें ।
तैसी नवल तुझी कुसरीरे गोवळा ॥१॥
चाळा लाउनि गोवितोसी दाउनियां लपसी ।
लपोनि केउता जासी तैसी माव न करी
आम्हासिरे गोंवळा ॥२॥
वायु काय वोखट चांग विचारुनी वाजे ।
तयाविण कवण ठावो असे ॥
तो आपुलि चाडा करि कोडिवरी येरझारा ।
सेखीं गगनीं सामावला दिसेरे गोंवळा ॥३॥
आकाश तेंचि अवकाश तुजमाजि हें
विश्व कीं तूं विश्वीं अससी ।
बापरखुमादेवीवरा विठ्ठला न बोले ।
तुझें वर्म बोलतां निकरा झणे जासीरे गोंवळा ॥४॥

१६२
लेकुरें नसतील काय घरोघरीं
काय न वीये ते माया ।
परि हे दशा वेगळी न बाईहो ।
हा न ये त्या आधीं जीव निघों पाहे ।
आला तरी उरो नेदि कांही ।
जाय तरी जाय । डोळे तळमळिता ठाये ।
लांचावला जिऊ । राहेगे बाईये ॥१॥
तमाळनिळें चांदिणें वो वारि वोवराल आपुलीयेस बये ।
हें मूळदृष्टी पुढें रिघोनिया झाडा घेत आहे ।
येणें कान्हयें कासाविस केलेंगे माये ॥२॥
नेणो कैसे बाळसें ।
डौरलें डोळां लासे ।
माजि महुरजता हे हांसे । भोळिवेचे ।
देखिलियाचि पुरे । घालुनि दॄष्टीचें भुररें ।
मग तें ह्रदयीं वावरे । इच्छावसेंगे माये ॥३॥
थुरथुर करितु । शक्ति भोळी वाचालतुं ।
मुग्दुलें गुणें बोलतुगे माये ॥
असाबतु सावळिया प्रभा
डोळसु नभाचा गाभा ।
कटीं कर ठेऊनियां उभा ।
हेंचि जाणगे माये ॥४॥
पाहों याची नवलपरी । बरवेपणाची हाउली वरी ।
दृष्टी करवी झोंबवी । यासि कवण वारी ॥
आम्हीच साहातों अळी । परी हे चुबडी भली ।
रिघोनिया आड घाली । अगंकांतीगे माये ॥५॥
पहा वो याचा खेळु आमचे नासे ।
कोपो तरी खदखदां हांसे ।
जी जी बाळा म्हणों तरी रुसे वो ॥
राहो नेदी सुखें । न राहे निमिष एके ।
वारा कां गोडी सेविखें । कान्हो दिठीचें माये ॥६॥
आतां येईल म्हणोनि सांपडऊं द्वारें ।
आडऊं तंव झळाळित दिसताहे उजियेडें ।
भितरींच्या भितरी लांबा धुमाळु चाचरु ।
मांडी कामापा़डीं आवारुगे माय ॥७॥
गार्‍हाण्याचें निमिसें । गौळणी उचंबळता हे ब्रह्मरसें ।
वान वसे चोपसें । कृष्णाचेनि ॥
मालाथुन एक मोहरें । देवपण धाडिलें अनुरे ।
भावो किं देवों बैसवाल धुरें । पुसे निवृत्तिदासु ॥८॥

१६३
आधाराचक्रीं निवणें मांडिलें कैसां
डेरिया उपचार केला ।
तिन्ही संयोग गोमटें घुसळण
रविबजो मेरु वो ।
तेणें आणलें समयातें तेथें
वरुवचन लाधलें निरुतें वो ॥१॥
विद्यापात्रें गौळणी मंथन करुं ब्रह्मज्ञानी वो ।
चाल निज निज पंथें कैसें
नवनीत आणिलेंसे हाता वो ॥ध्रु०॥
गुरुउपदेशें रवि धरी अधऊर्ध्व मांजरी
पांचै प्राण मंथन केलें निरुतेंवो ।
ईडा पिंगळा कुंडलणीया ब्रह्मसूत्र
दोरु तो आणिया वो ।
उभी राहोनि गगनीं अनुहातें अंबर गर्जे वो ॥२॥
मन एकतत्त्वीं करी वो । चित्त दृढ धरी वो ।
तयामाजि न विसंबे कांहा ।
ऐसा गोरसु चोखटु ।
मोलेंविण येतसे फ़ुकटु । यासि न वचे कांहीं ।
चित्त बैसे समरसें ठाईवो ॥३॥
गौळणी गोमटी हातिं कसवटी क्षीरा नीरा
निवाडा करी वो ।
मेघडंबर न विसंबे तेथें घुसळितां
थेंबु जो नुसळे वो ।
जन पाडलेसे धंदा गोरसा गोडी
नेणती अंधे वो ॥४॥
काया हे नगरी गौळणी गोरसु पुकारी
नवहि दारवंटे सांडुनि वो ।
दशवेद्वारीं पातली कैसी विनटली गोविंदींवो ।
दंभ विकरा जाला अधर्म धर्म लोपला वो ।
अवघी काया झांकुळली बापरखुमादेविवरा विठ्ठलीं वो ॥५॥

१६४
ज्ञान हेंचि गाय दुध दुहिलें भरणा दोही
तया जना हातु नाहीं ।
ठेविलें अग्निवरी अग्नि नाहीं भीतरी ।
तापलें पडिभरी साय आली ॥१॥
गौळणी चतुरे झडकरी ।
जाय मथुरे विकरा करी ॥२॥
दहियामहियाविण घातलें विरजण ।
मांडिले घुसळण रवियेवीण ।
करिती मंथन वरी आलें जीवन ।
एकलें आणून काढूं पाहे ॥३॥
आलें गिर्‍हाईक । न विकी तूप ताक ।
नेणती विवेक । गोरसाचा ॥
दहियामहियाच्या करुनी घागरी ।
लटकी उंबरा उबरी । काय करुं ॥४॥
ज्ञान हे घागरी । वाईयेली शिरीं ।
गोरसभीतरीं दाखवितो ।
एके हातें सावरी । झाकी तया वरी ।
चोखटिव करी । गोरसाची ॥५॥
तंव मार्गी जातां । एकी पुसे गौळणी ।
पारि बैसले दानीं किं । नाहीं वो ।
त्यासी नेदीं मी दान । जाईन मी आपण ।
प्रत्यक्षा प्रमाण । काय करुं ॥६॥
ऐसी पाराजवळी गेली । तंव शब्दें वोळखिली ।
जावों दे गा वहिली । उसिरु जाला ॥
या निर्वाणींच्या बोला । सुखिया संतोषला ।
निरोप दिधला । गौळणीसी ॥७॥
ऐसी पावली मथुरा । क्षण न लगे विकरा करा ।
सवेंचि एकसरा । उफ़खा झाला ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु ग्राहिक मानसीं गोरसु ज्ञानेंसि ।
मिळोनि गेला ॥८॥

१६५
चालतां लवडसवडी । बाहुली मुरडली ।
माथां गोरसाची दुरडी । जाय मथुरे हाटा ॥
सवेंची विचारी जिवीं । महियाते सादावीं ।
तंव तो अवचिती पालवी । नंदनंदनु ॥
पाहेपां सुखाचेनि मिसें ।
झणी करी अनारिसे । तेव्हां उरलें तें कैसें ।
माझें मनुष्यपण ॥
विनवी सखीयातें आदरें । तुह्मीं गुह्याचीं भंडारे ।
अघटित घडिलीं या शरीरें । प्रगटीत न करा साजणी वो ॥१॥
काय करणें वो काय करणें वो ।
देखोनी सांवळा तनु । लुब्धला माझा मनु ।
लागलेंसें ध्यानु । द्वैत निवडे ना ।
डोळा भरुनिया बाळा देखे श्रीरंगु सांवळा ।
वेध वेधल्वा सकळां । गोपी गोविंदा सवे ॥
ठेला प्रपंचु माघारा । भावो भिनला दुसरा ।
पडिला मागिल विसरा । कैचें आपुलेंपण ॥
सहज करिता गोष्टी । पाहातां पडिली मिठी ।
जाली जन्में साठी । सखियेसाजणी वो ॥२॥
ऐसें सोसितां सोसणी । सखी झाली विरहिणी ।
आतां मथुरा भुवनीं । मज गमेल कैसें ॥
सरलें सांजणें विकणें । निवांत राहिलें बोलणें ।
पूर्ण गोरसा भरणें । माथा त्यजूनिया ॥
जाली अकुळाचें कुळ । तनु जाते बरळ
फ़िटलें भ्रांतीपडळ ।
दोन्ही एक जालीं ॥
बापरखुमादेविवरीं । अवस्था लाऊनि पुरी ।
भावें भोगूनी श्रीहरी ।
मन मुक्त साजणी वो ॥३॥

१६६
दुडिवरी दुडि साते निघाली ।
गौळणी गोरसु म्हणों विसरली ॥१॥
गोविंद घ्यावो दामोदर घ्यावो ।
तव तव बोलती मथुरेच्या वो ॥२॥
गोविंद गोरसु एकचि नांवा ।
गोरसु विकूं आलें तुमच्या गांवा ॥३॥
बापरखुमादेविवर विठ्ठलेंसी भेटी ।
आपुले संवसाटी करुनि ठेला ॥४॥

१६७
रांगतु रंगणीं चोरितु लोणी धांवोनि धरिती गौळणी ।
बांधतिचरणीं देति गार्‍हाणीं यशोचे साजणी ।
दधि घृत भक्षून तमाळनीळें नवल केलें साजणी ॥१॥
कृष्ण आळिवा । परतोनि मातें दावा ॥ध्रु०॥
कृष्णा कान्हा मधूसूदना कामिनी मनमोहना ।
योगि ध्याना हरस्मरणा । गोपी ध्याना ।
मानिती कान्हा । बोलती यमुना ॥२॥
नेणवसी नेणवसी । आकळु तूं नाकळसी ॥ध्रु०॥
इंद्रनिळा श्रुति जनकिरळा । सुरी जघन सांवळा ।
कंठीं माळा कौस्तुभ गळा । प्रीति तुळसी द्ळा ।’
कांसे शेला सोनसळा उभा बळिभद्राजवळा ॥३॥
कृष्ण सांवळा डोळसु । सहजे परमहंसु ॥ध्रु०॥
सदानंदा श्रीमुकुंदा । श्रीहरि परमानंदा ।
आनंदकंदा । अभय प्रल्हादा ।
पावकनादा धेनुलुब्धा । गोविंदा गोपाळा ॥४॥
कृष्ण आमुचा आमुचा । खेळिया गौळियाचा ॥ध्रु०॥
कर्पुरगौरा मन स्थिरा । पुराण गुणगंभिरा ।
विरादिवीरा महाविरापांडवदळ साह्यकारा ।
मथुरा नगरा कंसासुरा । शिक्षा लाविसी चाणुरा ।
अति सुंदरा तूं पेंडारा ॥
बापरखुमादेविवरारे ॥५॥
जाणितलें जाणितलें माझें मज दिधलें ॥ध्रु०॥

१६८
कान्हया गोवळु वारिलें न करी ।
दसवंती सांगे अवधारी ॥
चौघी माया श्रृंगार करिती ।
तेथें विघ्नेश्वर जाले मुरारी ॥१॥
आनंदें दोंदिलु नाचे गदारोळें ।
पायीं घागूरलि नेंवाळें ॥
चर्मदक्षू पडले वेगळे ।
काढूनियां ज्ञानचक्षु दिधलें डोळेगे बाईये ॥२॥
गौळणी दाहा बारा मिळोनी सोळांची टोळी ।
एकी म्हणती यातें उभाचि कवळु
मा काय करिल ते गौळणीगे बाईये ॥३॥
आणिकी एकी साचा बोले तिचेविण
बहुसाल ते राहिलेसे भानुते धरुनी ॥४॥
तव मुक्ता दोन्ही आलिसे धांवोनि म्हणती
कृष्णा तूं निघ येथुनि ।
तीन नानावि तुझा पाठींच
लागतील औठावे राहे धरुनि ॥५॥
गौळणी म्हणती बाळा कान्हारे ।
वेल्हाळा सांडिरे । या मना आळारे ।
ऐसें ऐकोन बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें
पवनु गिळितया वेळारेरे ॥६॥

विरहिणी – अभंग १६९ ते २००

१६९
माझी शंका फ़िटले । लाजा सांडिले ।
आवघे घातलें । मज निरसुनियां ॥१॥
अठरा भार वनस्पती । सुरवर वोळंगती ।
देवोदेवि आदिपती ।कृष्ण काळागे माये ॥२॥
ऐसा कृपानिधि सांवळा ।
कीं बापरखुमादेविवरु गोंवळा ।
त्याचा मज चाळा ।
बहु काळागे माये ॥३॥

१७०
पांचा दामांचा घोंगडा नेसेन ।
उरली मोट ते मी जेविनगे बाईये ॥१॥
कामारि कामारि कामारि होऊन ।
या गोपाळाचें घरीं रिघेन गे बाईये ॥२॥
त्याचा उंबरा उसिसा करीन ।
वरि वेरझारा मी सारीनगे बाईये ॥३॥
निवृत्ति ज्ञानदेवा पुसतिल वर्म ।
त्यासि कामीन पुरेनगे बाईये ॥४॥

१७१
जागृती पुसे साजणी ।
कवण बोलिले अंगणी ।
निरखितां वो नयनीं ।
वृंदावनीं देखियला ॥१॥
मनीं वेधु वो तयाचा ।
पंढरीरायाचा ॥२॥
स्वप्न सांगे सुषुप्ती ।
असे ममता हे चित्तीं ।
विठ्ठल होईल प्रतीती ।
मग गर्जती तुर्ये ॥३॥
मग बोलों नये ऐसें केलें ।
मन उन्मनीं बोधलें ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलें ।
थितें नेलें मीं माझें ॥४॥

१७२
सांवळिये बुंथी सांवळिया रुपें ।
सांवळिया स्वरुपें वेधियेलें ॥१॥
काय करुंगे माये सांवळे न सोडी ।
इंद्रियां इद्रियां जोडी एकतत्त्वें ॥२॥
कैसें याचें तेज सांवळे अरुवार ।
कृष्णी कृष्ण नीर सतेजपणें ॥३॥
ज्ञानदेव म्हणे निवृत्तीचे खुणे ।
सांवळेची होणें यासी ध्यातां ॥४॥

१७३
श्यानाचिया घरा वासना पैं नेती ।
मनें मन गुंती तये रुपीं ॥
बिंबाचे रुपस छाया पै घनदाट ।
दिननिशीं अविट श्यामतेज ॥१॥
तें रुप देखिलें कोण्या भाग्ययोगें ।
निवॄत्तिप्रसंगे आम्हां घरीं ॥२॥
दिठिवेचेनि वोपें सानुलें स्वरुप ।
नुराली वालिप कल्पनेची ॥
सांठवले आकार इद्रियांच्या वॄत्ति ।
श्यामतेजें दिप्तीं धवळलें ॥३॥
निराशा संचली आशा पै सार ।
अनादी अमर तनु जाली ।
बापरखुमादेविवर विठ्ठलीं गळालें ।
ब्रह्मसुख सोहळे आम्हां घरीं ॥४॥

१७४
मनें करुनि कुटिल उकलुनि श्रृंगारें ।
ते लावण्याच्या अपारें पडिलें वो माये ॥१॥
माझें कुटिळपण गेलें कुटिळपण गेलें ।
गोविंदें वोजाविलें निजरुप वो माये ॥२॥
बापरखुमादेविवरु माझें कुटिळ फ़ेडूं आला ।
विटेवरी मालाथिला निजरुपें वो माये ॥३॥

१७५
येणेंरुपें पाहावसी तरि असुमाय होसी ।
माझ्या मना नाकळसी सांवळ्या ॥१॥
सगुणपणाची तुझी पडिलिसे मिठी ।
केली जीवा साटी सांवळ्या ।
वेधला जिऊ माझा सिकवाल काई ।
सगुणें ठाई वेधियेलें ॥२॥
ये अंगणी अवचिता देखिला बोलता ।
कोण ऐसा निरुता न कळेगे माये ॥
सगुण म्हणौनि धरुं गेलें पालवीं ।
तंव नवलपणाची ठेवी प्रगट केली ॥३॥
आंतु बाहेरी कांही नकळे वो मज ।
आपआपणया चोज वाटोनि ठेलें ॥
बापरखुमादेविवरें माझें मीपण चोरुनि नेलें ।
आपणा ऐसें केलें बाईयांवो ॥४॥

१७६
कृष्णें वेधली विरहिणी बोले ।
चंद्रमा करितो उबारागे माये ।
न लवा चंदनु न घाला विंजणवारा ।
हरिविणें शून्य शेजारुगे माये ॥१॥
माझे जिवींचे तुम्हीं कां वो नेणा ।
माझा बळिया तो पंढरीपणा वो माये ॥२॥
नंदनंदनु घडी घडी आणा ।
तयाविण न वचति प्राण वो माये ॥
रखुमादेविवरु विठ्ठ्लु गोविंदु ।
अमृतपानगे माये ॥३॥

१७७
सांवळे परब्रह्म आवडे या जिवा ।
मनें मन राणिवा घर केलें ॥१॥
काय करुं सये सांवळे गोंवित ।
आपेआप लपत मन तेथें ॥२॥
बापरखुमादेविवरु सांवळी प्रतिमा ।
मनें मनीं क्षमा एक जालें ॥३॥

१७८
पैल विळाचियें वेळीं ।
आंगणी उभी ठेलिये ।
येतिया जातिया पुसे ।
विठ्ठल केउतागे माये ॥१॥
पायरऊ जाला संचारु नवल ।
वेधें विंदान लाविलें म्हणे विठ्ठल विठ्ठल ॥२॥
नेणें तहान भूक ।
नाहीं लाज अभिमान ।
वेधिलें जनार्दनी ।
देवकीनंदना लानोनीगे माये ॥३॥
बापरखुमादेविवरु जिवींचा जिवनु ।
माझे मनिंचे मनोरथ पुरवीं कमळ नयनुगे माये ॥४॥

१७९
निळिये निकरें कामधेनु मोहरे ।
निळेंपणेसरे निळे नभीं ॥१॥
घुमत घुमत निळेमाजि मातु ।
निळेपणीं देतु क्षेम कृष्णीं ॥२॥
निळिये सागरीं निळे निळेपणें सुंदरी ।
रातलीसे हरि विरहिणी ॥३॥
ज्ञानदेव सांगे निळियेचे बागे ।
निळसंगे वोळलेगे निळीमाजी ॥४॥

१८०
मग मुरडूनि घातलें मनानें ।
थोर मारु तेथें होत असे ॥१॥
पुरे पुरे वो आतां जिणें तें केउतें ।
येणें वो पंढरिनाथें वेधियेलें ॥२॥
नचले नचले कांही करणे कामान ।
याचें पाहाणेंचि विंदान कामानिया ॥३॥
बापरखुमादेविवरा विठ्ठलासी भेटी ।
संसाराची तुटी जालीगे माये ॥४॥

१८१
निळियेच्या निशीं विरहिणी पिशी ।
शेजबाजे कैशी आरळ शेजे ॥१॥
कृष्णासंगे वाली विव्हळ जाली निळी ।
चंदन अंगीं पोळी विरहज्वरें ॥२॥
ज्ञानदेव प्रेम निळारुप रुपसें सोहळा ॥
कृष्णवेधें वेधली वो लाभली वसे ॥३॥

१८२
गुणाचेनि आटोपें आकारलें ब्रह्म ।
भक्तभाग्य सम आलेंसे ॥१॥
चैतन्य परिपाठीं ठासा घडलासे साकार ।
कृष्णचि आकार गोकुळीं रया ॥
त्या रुपें विधिलें काय करुंगे माये ।
नाम रुप सोय नाहीं आम्हां ॥२॥
सबाह्य सभोवतें चतुर्भुज सांवळें ।
सर्वभूतीं विवळे कृष्णरुपें ॥
हारपले आकार कृष्णचि क्षरला ।
वेदांसि अबोला श्रुतीसहित ॥३॥
ऐसें परब्रह्म सांवळें दैवत आमुचे ।
आतां आह्मां कैचें क्रिया कर्म ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु दैवत ।
मनें घर तेथें चरणीं केलें ॥४॥

१८३
सांवळी प्रतिमा घेऊनि सकुमार ।
खेळत सुंदर गोकुळीं रया ॥१॥
त्या रुपें वेधिलें काय करुं माये ।
अवघें निर्गुणचि होय पाचारितां ॥२॥
मीपणा ठाव नुरेची पैं सर्वथा ।
प्रपंचाची कथा ब्रह्म जाली ॥३॥
बापनिवृत्तिराजे दाविताती खुण ।
नाम नारायणा पाठ कीजे ॥४॥

१८४
आजि शुभ लवे लोचनु हरिखे
सांगतांहे शकुन स्वप्न देखिलें सुंदरी ।
अळंकार लेववा चंदन चर्चावा जाति जुती
पार्यातिके शेंवरी करा आइती सेजारीं ॥
शेला काढा कां मेचुचा हा दिन दैवाचा ।
सोहळा तो आमुचा मंदिरींगे माये ॥१॥
गुढिया उभवा मखरें श्रुंगारा भेटी
होईल आळंगी ।
स्फ़ुरण आलें बाहीं क्षेमालागीं
पाहीं काचोळी न समाये अंगीगे माये ॥२॥
जिवीं जीव सुंदर त्याचेनि सचार
तो मज भेटवा सुखाचा विसावा ।
सुमनें उकलिलीं नित्य दे माळी
उचित करि तथा भावा ।
आजि वेळु कांवो लाविला नेणें पंथीं
सीणला बुझाऊं जाऊं त्याच्या गांवागे माये ॥३॥
ह्रदयी निर्भर प्रेम वारंवार माझें चित्तीं
राहो ऐक्य मज ।
दुजिये वस्तुलागीं रुत जाय
माधवी मन्मथ करिताहे वोज ।
ऐसा विपरीत लाघवी लपे सवेंचि
दावी वसिपे चौके ।
अभ्यासें अंतर पडलें येणें तरि मी
त्यजीन जिणें म्हणोनि विनवितसें चतुर सुरेखें ।
रात्रीचा ठायीं देख मेघशाम बोलला अंबरीगे माये ॥५॥
ऐसिये निवांत मूर्ति ऐकोनि ठेली श्रुती ।
आकर्षोनी चित्तचैतन्य भरोनि ठेले लोचन ॥
ध्यानीं विसर्जिलें मन परमात्मया रामा
तूं एक लाघवी सावेव पावलें ज्ञान ।
बापरखुमादेविवरा विठ्ठला सुमन संयोगीं
आजी सत्य जालें माझें स्वप्नग्वे माये ॥६॥

१८५
त्रिभुवनिंचे सुख पाहावया नयनीं ।
दिनरात्रीं धणी न पुरे माझी ॥१॥
विटेवरी सांवळा पाहतां पैं डोळां ।
मन वेळोवेळां आठवितु ॥२॥
सागरीं भरीतें दाटे तैसें मन नटे ।
वाट पाहों कोठें तुझी रया ॥३॥
बापरखुमादेविवरु पूर्ण प्रकाशला ।
कुमुदिनी विकासला तैसें जालें ॥४॥

१८६
मायबापें आमचीं विठोबा रखुमाई निजाची ।
त्याचीये गांवींची कोण्ही येतु न्यावया ॥१॥
माझा विसावा माहेर पंढरपूर वो ।
ऐशी वाट पाहातसे जरु ॥२॥
ये सासुरा आमुची बहु बाहरु ।
काम क्रोध मद मत्सरु ।
मज आटिती दीरु ॥३॥
अहंकार खेदिताहे भावा ।
दंभ प्रपंच या जावा ।
येरुन येरा घालिती हेवा ।
आपुल्या सवा ओढीतसे ॥४॥
आवो चिंतेवोही निके वोढाळे ।
तुज मज ठायींचे वेगळें ।
वोढूनि नेसी आपुल्या बळें ।
तुझ्या सळें नांदतसे ॥५॥
आशा लागलीसे सर्पिणी ।
ग्रासूं पाहातसे पापिणी ।
रामनामाचिया ध्वनी ।
आइकों नेदीये श्रवणीं ॥६॥
माझें सत्त्वबळारथीं ।
धीरु धर्म हा सांगाती ।
संती सांगितलें निवृत्ती ।
तरी मी जीवें वांचलिये ॥७॥
ऐसी दगदगल्यें सासुरवासा ।
विठोबारखुमाई माझा कुवासा ।
निवृत्ति दासु तयाचा ।
जन्मोजन्मीं वोळगणा ॥८॥

१८७
पंढरपुरींचा निळा लावण्याचा पुतळा ।
विठो देखियेला डोळां बाईयेवो ॥१॥
वेधलें वो मन तयाचियां गुणीं ।
क्षणभर विठ्ठलरुक्मिणी न विसंबे ॥२॥
पौर्णिमेचें चांदिणे क्षणक्षणा होय उणें ।
तैसें माझे जिणें एक विठ्ठलेंविण ॥३॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलचि पुरे ।
चित्त चैतन्य मुरे बाईये वो ॥४॥

१८८
पैल तो गे काऊ कोकताहे ।
शकूनगे माये सांगतसे ॥१॥
उडरे उडरे काऊ तुझे सोन्यानें
मढीन पाऊ ।
पाहुणे पंढरीराऊ घरा कैं येती ॥२॥
दहिंभाताचीं उंडी लाविन तुझ्या तोंडी ॥
जीवा पढिये त्याची गोडी सांग वेगीं ॥३॥
दुधें भरुनी वाटी लावीन तुझे वोंठी ।
सत्य सांगे गोठी विठो
येईल कायी ॥४॥
आंबयां डाहाळीं फ़ळें चुंबी रसाळीं ।
आजिचेरे काळीं शकून सांगे ॥५॥
ज्ञानदेव म्हणे जाणिजे ये खुणें ।
भेटती पंढरीराणे शकून सांगे ॥६॥

१८९
सुखाचिये गोठी सुख आलें भेटी ।
तया लाभाचिये साठीं जीव
वेचिलागे माये ॥
तंव अवचितें सगुणरुप भरलेंसें नयनीं ।
बोलतां अंगणीं म्यां वो देखियेलें ॥१॥
जिवाचा जीऊ माझा भेटवा यादवराजा ।
उचलल्या चारी भुजा देईंल क्षेम ॥२॥
न करा उपचार न रंगे हें मन ।
दृष्टिपुढें ध्यान ठसावलें ।
आवडी गिळूनि येणें सुख विहरोनी ठेले ।
चित्त माझे गोविलें गोवळेनी ॥३॥
आतां भरोवरी उरवितां नुरे उरी ।
आनंदें अंतरीं कान्हो संचरला ॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठल निर्गुण ।
तो सुखाची सांठवण गिळूनि ठेला ॥४॥

१९०
घनु वाजे घुणघुणा ।
वारा वाजे रुणझुणा ।
भवतारकु हा कान्हा ।
वेगीं भेटवा कां ॥१॥
चांदवो चांदणें ।
चापेवो चंदनु । देवकी नंदनु ।
विण नावडे वो ॥२॥
चंदनाची चोळी ।
माझें सर्व अंग पोळी । कान्हो वनमाळी ।
वेगीं भेटवा कां ॥३॥
सुमनाची सेज । सीतळ वो निकी ।
पोळे आगिसारिखी । वेगीं विझवा कां ॥४॥
तुम्हीं गातसां सुस्वरें । ऐकोनि द्यावीं उत्तरें ।
कोकिळें वर्जावें तुम्हीं बाइयांनो ॥५॥
दर्पणीं पाहातां ।
रुप न दिसे वो आपुलें ।
बापरखुमादेविवर विठ्ठलें ।
मज ऐसें केलें ॥६॥

१९१
जीवाचिया जीवा प्रेमभावाचिया भावा ।
तुज वांचूनि केशवा अनु नावडे ॥१॥
जीवें अनुसरलिये अझून कां नये ।
वेगीं आणा तो सये प्राण माझा ॥२॥
सौभाग्यसुंदरु लावण्यसागरु ।
बापरखुमादेवीवरु श्रीविठ्ठलु ॥३॥

१९२
मी माझें म्हणतां ठकचि ठेलिये ।
आपुले जाति कूळ विसरुनि गेलिये ॥१॥
गुणाचा दुकाळ पडिला देशीं ।
निर्गुणासी कैसी रातलिये ॥२॥
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु सये ।
सेजारासी नये काय करुं ॥३॥१९३

१९३
अवचिता परिमळु झुळकला अळुमाळु ।
मी म्हणे गोपाळु आलागे माये ।
चांचरती चांचरती बाहेरी निघालें ।
ठकचि मी ठेलें काय करुं ॥१॥
मज करा कां उपचारु अधिक ताप भारु ।
सखिये सारंगधरु भेटवा कां ॥ध्रु०॥
तो सांवळा सुंदरु कासे पीतांबरु ।
लावण्य मनोहरु देखियेला ॥
भरलिया दृष्टि जंव डोळां न्याहाळी ।
तव कोठें वनमाळी गेलागे माये ॥२॥
बोधोनि ठेलें मन तंव जालें अने आन ।
सोकोनि घेतले प्राण माझेगे माये ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठल सुखाचा ।
तेणें कायामनेंवाचा वेधियेलें ॥३॥

१९४
पेंडारा दाऊनियां थोकसी ।
देखिलें पण केविं जाये अंग लपविसी ।
तरी वेधा काय करिसी ।
मा शहाणपण तुझें नव्हेरे गोंवळा ॥१॥
आम्ही येकविध जीवें तुवा केलें अधातुरें
वर्षावो वोसरलिया बोल्हासु जाय
तैसी न होत प्रेमळ उखरें गोंवळा ॥२॥
देखी गुंफ़लिया फ़ुलें डाळलिया आहाच
तंव कांही न दिसेरें ।
परि घ्राणा इंद्रियांच्या अंगसुखा
समर्थ कोणा असेरे गोंवळा ॥३॥
या बोला मानवोंनि बापरखुमादेविवरे
विठ्ठलें दिधलें आप आपणियातें ।
तैंपासुनि तें लपणेंचि पारुषले
उभा पंढरिये येणें वेषेरें गोंवळा ॥४॥

१९५
जातिकुळ माझें गेलें हारपोनि
श्रीरंगावांचुनी आनु नेंणें ॥१॥
किती वो शिकवाल मज वेळोवेळां ।
मी तया गोवळा रातलिये ॥२॥
अष्टभोग भोगणें माते नाहीं चाड ।
भक्तिप्रेम गोड लेईलेंगे माये ॥३॥
बापरखुमादेवीवरु जीवींचा जिव्हाळा ।
कांही केलिया वेगळा नव्हेगे माये ॥४॥

१९६
ज्याचिये आवडी संसार त्यजिला ।
तेणें कां अबोला धरिलागे माये ॥
पायां दिधली मिठी घातली जीवें गांठी ।
साऊमा नये जगजेठी उभा
ठेलागे माये ॥१॥
भेटवा वो त्यासी चरण झाडीन केशी ।
सगुणरुपासि मी वो भाळलिये ॥२॥
क्षेमालागीं जीउ उतावेळ माझा ।
उचलोनि चारी भुजा देईन क्षेम ॥
कोण्या गुणें कावो रुसला गोवळु ।
सुखाचा चाबळू मजसी न करीगे माये ॥३॥
ऐसें अवस्थेचें पिसें लाविलेसें कैसें ।
चित्त नेलें आपणिया सारिसेंगे माये ॥
बापरखुमादेविवरें लावियेलें पिसें ।
करुनि ठेविलें आपणिया ऐसेंगे माये ॥४॥

१९७
देऊनियां भेटी मजसी न करी गोठी ।
लांचावला जीउ पाठी न राहेवो ।
निष्ठुर म्हणो तरी अपंगीतो मातें ।
व्यापूनि जीवातें उरी उरवितो ॥१॥
तो दाखवावो माये धरिन त्याचे पाये ।
तयालागीं जीऊ आहे उतावेळु ॥२॥
भेटीचेनि सुखें मनचि होय मुर्के ।
तें रुप देखें परि बोलावेना ॥
सगुण गुणाचा म्हणोनि घातली मिठी ।
तंव तो आपणया समसाठीं करुनि ठेलें ॥३॥
काय नेणों कामाण कैसें वो जालें ।
चित्त चोरुनि नेलें गोवळेनें ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठले अंग लपवूनि ।
चैतन्य चोरुनि नेणों माये ॥४॥

१९८
सुख सेजारीं असतां कळि जाली वो पाहंतां ।
देठु फ़ेडूनि सेवतां अरळ केलें ॥१॥
अंगणीं कमळणी जळधरु वोले करी ।
वाफ़ा सिंपल्यावरी वाळून जाये ॥२॥
मोतियाचें पाणी वाहे निळिये सारणी ।
गुणाची लावणी लाऊनि गेला ॥३॥
अंगणीं वोळला मोतें वरुषला ।
धन्य दिवसु जाला सोनियाचा ॥४॥
चोरट्या मधुकरा कमळीं घेतलासे थारा ।
मोतियांचा चारा राजहंसा ॥५॥
अंगणीं बापया तूं परसरे चांपयां
असुवीं माचया भीनलया ॥६॥
वाट पाहे मीं येकली मज मदन जाकली ।
अवस्था धाकुली म्हणोनिया ॥७॥
आतां येईल ह्मण गेला वेळु कां लाविला ।
सेला जो भिनला मुक्ताफ़ळीं ॥८॥
बावन चंदनु मर्दिला अंगीं वो चर्चिला ।
कोणें सदैवें वरपडा जाला वो माये ॥९॥
बापरखुमादेविवरु माझे मानसींचा होये ।
तयालागी सये मी जागी सुती ॥१०॥

१९९
प्रभा कळिकादीप शून्याकार हें स्वरुप ।
मुनिजनमानसींचे सुख येकलेपणें ॥
बिंब अर्धबिंब अर्धमार्तृका तुर्या नातळे ज्यासी ।
आनु तो दिठी केविं धरावा ।
गुणातीत निर्गुणीं जे सहजीं सहजची
सगुणीं विखुरेरया ॥१॥
आपआपणिया पडे माय विसरु ।
मज आवडे तो नंदाचा कुमारुगे माये ॥२॥
म्हणौनि डोळियचे अंजन
आणि मेघ:शाम बुंथीचें दर्शन ।
निडारलें वृत्ति नयन पाहों जावो ।
तेथें तो अनुमतेम नलगे मतांतरें
भावो देखणे होय देवोरया ॥३॥
डोळ्याचा डोळसु विचरे हा परेशु
तोचि परमात्मा सर्वी असे ।
बापरखुमादेविवरु विठ्ठलु उघडा
पुरविला सौरसुगे माये ।
आम्हां जितांचि मरणें किं
मेलिया कल्पकोटी जिणें ।
निवृत्तीनें दाविला परेशु रया ॥४॥

२००
भेटिसी गेलीये तंव तीच जालिये ।
भुलली ठेलिये मज न कळे कांहीं ।
परतलिया दृष्टी जंव मागुता न्याहाळी ।
तंव काळी ना सावळी मूर्ति चोजवेना ॥१॥
काय सांगो माये न कळे तयाची सोये ।
येणें मनाचे मोडुनि पाये वेधियेलें ॥२॥
आंतु बाहेरी कैसी भरलेनि रंगें ।
क्षेम देऊं गेलें अंगे तंव तो जडूनि ठेला ॥
वारितां नावरे काय सांगो माय गोटी
करुनि ठेला साठीं जीवित्वेसी ॥३॥
आशेचिये हावे तंव तो परतीचा धावे ।
निराशेसी पावे वेळु न लागतां ।
बापरखुमादीववरु विठ्ठलीं उपावो ।
ज्ञानदेवा भावो निवृत्तिपायीं ॥४॥
गाईच्या रुपकानें हरीचें वर्णन



शेतमालाची मोफत जाहिरात करण्या साठी कृषी क्रांती ला अवश्य भेट द्या
ref: transliteral

Leave a Comment

Your email address will not be published.